Hoe een struisvogel de onzichtbare dreiging van straling zichtbaar maakt

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: terug naar Fukushima.

Verlaten Fukushima Beeld The Asahi Shumbun / Christopher Furlong / Getty Images

Het leek de Daiichi kerncentrale van Fukushima een goed idee om struisvogels te houden. Een kerncentrale had immers weinig uranium nodig om te draaien, net als een struisvogel weinig nodig had om in leven te blijven. De struisvogels waren mascottes.

Op 11 maart 2011, afgelopen week zeven jaar geleden, werd het noord-oosten van Japan getroffen door een aardbeving met een kracht van 9 op de schaal van Richter, een tsunami (met een hoogste golf van 13 meter) en vervolgens een kernramp, toen de koelsystemen van de centrale onderliepen en uitvielen. Naar schatting 22 duizend mensen kwamen om en honderdduizenden werden uit de stadjes rond de centrale geëvacueerd. Hoewel het evacuatiebevel een jaar geleden is opgeheven blijft het district Fukushima, waar de ramp zich in drie bedrijven afspeelde, deels verlaten. Er wonen nu 250 duizend mensen minder in de streek.

Naast de hulpverleners waren fotografen de eersten die terugkeerden naar het gebied. Het was niet alleen een groot nieuwsverhaal; de apocalyps is nu eenmaal buitengewoon fotogeniek.

Beeld The Asahi Shumbun / Christopher Furlong / Getty Images

De evacuaties, die op 12 maart 2011 begonnen, waren overhaast. Mensen lieten hun leven uit de handen vallen en vertrokken. De dieren bleven achter. Eind maart meldde zich de eerste groep vrijwilligers die met gevaar voor eigen gezondheid de no-gozone rond de centrale betrad, gewapend met papieren maskers en dierenvoer.

Voor de meeste dieren, gecrepeerd in stallen of aan het eind van hun ketting, kwam hulp te laat. Fotograaf Yasusuke Ota hoorde bij die eerste vrijwilligers en zou nog vaak terugkeren om in een serie dramatische foto's het lot van de vergeten dieren vast te leggen. Hij maakte een foto van een struisvogel op een verlaten en overwoekerde hoofdstraat van een verlaten stad. Hij gebruikte het beeld om aandacht te vragen voor het lot van De achtergebleven dieren van Fukushima, zoals hij zijn liefdadigheidsactie noemde. Het was de tweede maal dat de struisvogel een mascotte werd.

De struisvogels werden een favoriet onderwerp voor andere fotografen die het gebied bezochten. Kijk naar de foto hierboven van een rennende struisvogel, een achtergelaten fiets met op de achtergrond een ingezakt huis uit de Japanse krant The Asahi Shimbun; meer heb je niet nodig om aan te geven dat we hier in 'the exclusion zone' zijn (en voor mensen die de sciencefictionfilm Annihilation op Netflix hebben gezien: hoe 'Area X' wil je het hebben?)

Op 26 februari 2016 bezocht de Getty-fotograaf Christopher Furlong het gebied. Hij maakte een reportage die de vijfde verjaardag van de ramp markeerde. Van hem komt de foto van het verlaten huis, de kale boom en de dreigende lucht. Effectbejag, zeker: is die boom niet kaal omdat het februari is? Idem: de dreigende lucht. Maar we zien hier vooral dat hij de voor fotografen onzichtbare dreiging van het stralingsgevaar zichtbaar maakt met alles wat hij voorhanden heeft.

Beeld The Asahi Shumbun / Christopher Furlong / Getty Images

Fukushima trok de afgelopen jaren ook een heel ander type beeldenjagers aan, de zogenoemde urban explorers. Meestal jonge mannen die verlaten gebouwen bezoeken en filmen om zich in hun eigen episode van de Walking dead te wanen. Bob en Frederik bijvoorbeeld, die een populair YouTubekanaal hebben gewijd aan Exploring the unbeaten path. Fukushima, waar ze zich eind vorig jaar zonder papierwerk langs alle wegafzettingen hebben begeven is voor hen het perfecte decor van 'de zombie-apocalyps', zoals ze het zonder al te veel gevoel voor het menselijke drama noemen.

Ze hebben filmpjes uit Fukushima gepost; een epos van 10 minuten met eindeloze beelden van ingezakte winkelschappen is hun grootste hit. 'Een verlaten supermarkt (met alle spullen)' is ruim een half miljoen keer bekeken.

Deze maand eindigt het compensatieprogramma van de Tokyo Electric Power Company, eigenaar van de Daiichi centrale, voor de geëvacueerde bewoners van Fukushima. Ze mogen terug naar huis als ze willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden