Documentaire Fortuna '54

Hoe een rijke ondernemer met maling aan bobo’s gewoon maar begon met betaald voetbal

Voormalig bolwerk Fortuna ’54, pionier van het betaalde voetbal in Nederland, herleeft in een documentaire over het rijke leven van het Limburgse profvoetbal. Volkskrant-redacteur Willem Vissers werkte hieraan mee. 

Cor van der Hart (l), de Braziliaanse voetballer Garrincha en Arie Pieneman. Beeld Tonny Strouken

Hier en daar prikte een traan van melancholie in oude ooghoeken. Fascinerend waren vorige week de twee voorvertoningen van de documentaire Fortuna ’54, pioniers van het betaald voetbal, in Geleen. De rode loper was uitgerold op de stoep van voormalig theater en bioscoop Roxy, al jaren leegstaand maar voor de gelegenheid provisorisch in ere hersteld.

Voor de ingang stond de Cadillac die figureerde in de film, als relikwie uit de jaren vijftig. Op groot scherm voltrok zich de documentaire van 47 minuten, voor de gelegenheid met pauze. De bijeenkomst was immers ook een reünie van een roemrijk verleden, met verhalen te over. De vierhonderd stoelen waren in een uur uitverkocht, zodat er de volgende dag nog een voorstelling werd ingelast.

De avonden in Geleen weerspiegelden het verlangen naar tijden die nooit terugkeren, hoe goed het huidige Fortuna Sittard ook presteert in de eredivisie. Want Fortuna ’54 uit Geleen was bijzonder, als eerste club met betaald voetbal, al bleef de prijzenoogst beperkt tot twee KNVB-bekers. Dat kwam mede doordat het elftal doordeweek oefenduels speelde in heel Europa, als een soort voetbalversie van de Harlem Globetrotters. Dan kregen de profs maandag te horen dat ze dinsdag ergens in Frankrijk of Zwitserland moesten voetballen en reisden ze hun hart achterna. In grote auto’s. Soms met het vliegtuig.

De topspelers waren aanraakbaar

Supporters klommen in de lichtmasten van het Mauritspark om Fortuna ’54 - Botafogo te zien, in 1959. Bij het Braziliaanse Botafogo dartelde de beste van allemaal over de vleugels: Garrincha. Zijn naam was magisch, zijn dribbels eveneens. ‘Faas Wilkes speelde als gastspeler mee bij Fortuna. Na die wedstrijd tekende hij zijn contract’, aldus Koos Snijders, de omgevallen boekenkast van het verleden van Fortuna. In een gesprekje op het podium zei Snijders: ‘Het was zo klein, en toch zo groot.’ Zijn vader dreef een sigarenzaak bij het Mauritspark en verkocht kaartjes voor wedstrijden. De topspelers waren aanraakbaar. Ze liepen gewoon over straat. Ze aaiden kleine Koos soms zomaar over de bol.

Fortuna ’54 heeft een magische klank bij kenners. FOX Sports laat tijden van toen herleven in de documentaire van producent Bernard Krikke en cameraman Kai Dieho. Spil in het verhaal is Egidius (Gied) Joosten, vermogend bouwondernemer. Hij haalde de vedetten van het Nederlandse voetbal terug na de zogenoemde watersnoodwedstrijd in 1953, een duel tussen Frankrijk en naar het buitenland uitgeweken Nederlandse profs. Joosten trotseerde de woede van de KNVB, die betaald voetbal verbood en pas toegaf na het inzicht dat de ontwikkelingen niet waren tegen te houden.

Krikke vroeg mij, als Limburger en liefhebber van Fortuna, in een Cadillac Coupe de Ville uit 1959 te stappen, door de Limburgse dreven te rijden en het verhaal op te tekenen, langs de piketpalen van de geschiedenis. Dat rijden alleen al was best lastig, met die immense auto zonder stuurbekrachtiging en een rem die een zware voet vereiste. Met de Cadillac bezochten we onder meer de villa waar de vedetten zich lieten masseren, vanwaar ze naar het stadion wandelden.

Voetbal, het voetbalteam van Fortuna '54, o.a. gehurkt Cor van der Hart, Jan Notermans, Frans de Munck, 1954-1958. Voetbal, het voetbalteam van Fortuna '54, o.a. gehurkt Cor van der Hart, Jan Notermans, Frans de Munck, 1954-1958. Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Tragisch einde

We bezochten de overgebleven hal van staatsmijn Maurits, waar werkers hun loon ontvingen, dat ze deels naar het café brachten en naar het voetbal. We spraken Pinkpopbaas Jan Smeets, die vertelde over de populariteit van grootheden als Cor van der Hart en Frans de Munck, ook bij het vrouwvolk uit Geleen. Van der Hart gaf weleens een lullige terugspeelbal op keeper De Munck, als de strijd om de populariteit ontaardde. Smeets leidde rond door het Burgemeester Damenpark, eens de locatie van Pinkpop en de plek waar de eerste geheime trainingen waren van Fortuna, toen betaald voetbal nog verboden was.

We spraken Maurice, de zoon van Gied Joosten. We ontmoetten oud-spelers, bescheiden Limburgers die met de werkelijke sterren voetbalden in één team. Sip Jacobs verdiende 1.500 gulden per jaar, doelman Piet Vogels 17,50 gulden per punt. Maar ze klaagden niet, want Joosten en manager Huub Adriaans waren de baas. Bovendien vonden ze het prachtig om met sterren als Van der Hart, De Munck, Wilkes, Bart Carlier en Jan Notermans te voetballen tegen de besten van de wereld. Koos Snijders: ‘Brazilië was in 1958 wereldkampioen geworden in Zweden. En een jaar later waren Garrincha, Didi, Vava en Zagallo hier in Geleen om te voetballen tegen Fortuna.’

Zoals wel vaker eindigde het heldenverhaal tragisch, met het faillissement van Joosten, het vertrek van de sterren en de fusie van Fortuna ’54 met Sittardia tot Fortuna Sittardia Combinatie, het huidige Fortuna Sittard. Best een leuke club, maar geen Fortuna ’54.

Fortuna ’54, pioniers van het betaald voetbal, een documentaire van producent Bernard Krikke en cameraman Kai Dieho, is dinsdag 5/2 om 21.30 uur te zien op FOX Sports 1 en wordt daarna geregeld herhaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.