Hoe een reeks columns veranderde in een muziekstuk voor het Concertgebouw

Bram Kortekaas nam Arnon Grunbergs Voetnoten onder handen.

Foto Friso Keuris

Geen wonder dat componist Bram Kortekaas (28) inspiratie vindt in actuele ontwikkelingen. Behalve musicus is hij namelijk politicoloog. De ZaterdagMatinee vroeg hem iets te doen met de Voetnoten die Arnon Grunberg dagelijks schrijft voor de Volkskrant. Morgen is de première van dit werk dat de titel kreeg: Voetnoten bij de menselijke komedie - Mijmeringen van Arnon Grunberg. De opdracht was Kortekaas op het lijf geschreven.

U rondde het conservatorium af, maar u werkt ook aan een master politicologie. Hoe verhoudt zich dat tot elkaar?

'Het versterkt elkaar. Als componist ben je scheppend bezig, het werk komt vanuit je hart. Tegelijk is het heel solitair; je werkt eenzaam op je kamer. Wanneer het even niet gaat, kan ik uitwijken naar mijn studie politicologie, waarvoor ik juist bezig ben met mijn hoofd.

'Ik zal altijd muziek blijven schrijven. Het zou mooi zijn als ik in de toekomst bijvoorbeeld drie dagen in de week zou kunnen componeren en twee dagen iets met politicologie zou kunnen doen.'

In verband met de herdenkingsdienst voor Eberhard van der Laan wordt de ZaterdagMatinee morgen niet uitgezonden vanuit het Concertgebouw, maar vanuit Hilversum, zonder publiek. Vanaf 14 uur op Radio 4. Op een nader te bepalen datum wordt Voetnoten alsnog uitgevoerd in het Concertgebouw.

U schreef vorig jaar een muziekstuk, in opdracht van het Concertgebouworkest, dat was geënt op het politieke verleden van de Amerikaanse componist Leonard Bernstein (1918-1990). Waar ging dat over?

'De FBI heeft Bernstein jarenlang gevolgd omdat ze hem verdachten van communistische sympathieën. Ik heb dat FBI-dossier gelezen, voor zover de tekst niet was zwart gemaakt tenminste. Delen van de tekst heb ik gebruikt in de zangpartijen. Het was net na de coup in Turkije. daar werden toen mensen opgepakt wegens vermeende sympathieën voor de Gülenbeweging. Die spanning tussen het individu en de staatscontrole blijft actueel, ook nu.

'Mijn master politicologie gaat over de manier waarop maatschappijen omgaan met veiligheidsvraagstukken. Daarin zit natuurlijk ook spanning tussen vrijheid en veiligheid.'

Dit onderwerp komt geregeld aan bod in Grunbergs Voetnoten. Hoe bent u te werk gegaan?

'De ZaterdagMatinee stelde voor iets te doen met de Voetnoten. Ik was meteen enthousiast omdat Grunberg vaak politieke thema's aansnijdt. Hij schrijft meestal scherp op de actualiteit van de dag, maar dat is in een compositie moeilijk tot uitdrukking te brengen. Daarom heb ik columns geselecteerd over meer tijdloze thema's in zijn werk, reflecties op de menselijke natuur en maatschappelijke vraagstukken. Schaamte is zo'n terugkerend onderwerp, of de vrijheid van het individu. Om de teksten zingbaar te maken, moest ik ze hier en daar bewerken of samenvoegen. Behalve gezongen tekst zit er ook gesproken en gefluisterde tekst in het stuk, en spreekgezang. In mijn muziek probeer ik de emoties of dubbele lagen uit zijn teksten weer te geven.'

Wat vindt Grunberg er zelf van?

'Ik heb hem maar één keer gesproken, vijf minuten. Ik kreeg de indruk dat hij het een intrigerend project vindt. In elk geval heeft hij mijn bewerkingen van zijn teksten goedgekeurd.'