Analyse Roseanne

Hoe een racistische tweet tv-ster Roseanne nekte

Ze stuurde een racistische tweet over een oud-adviseur van Barack Obama, en even later was ze helemaal afgedankt door de tv-wereld. De actrice Roseanne Barr bood nog haar excuses aan, maar dat mocht niet meer baten.

Roseanne Barr. Beeld Getty Images

Politieke correctheid is uit, maar commerciële correctheid is dwingender dan ooit. Dinsdag kwam de actrice Roseanne Barr erachter dat er ook in het Trumptijdperk grenzen zijn aan de Trumpiaanse dingen die je kunt zeggen. Haar getwitterde suggestie dat een voormalige zwarte adviseur van Barack Obama een halve aap is, bleek niet te kunnen. Binnen een paar uur werd Barr door haar tv-station ontslagen en werd de productie van het naar haar genoemde tv-programma stopgezet. Een zwak sorry mocht niet baten: exit Roseanne.

Zo kwam een populaire sitcom uit de jaren negentig, die dit seizoen nieuw leven was ingeblazen en een zeer succesvolle wederopstanding beleefde, abrupt aan zijn einde. De reanimatie was een vondst van tv-station ABC, dat op deze manier (nog meer) aansluiting zocht bij de brede lagen van de bevolking die ook door Trump waren aangeboord. Maar dit was iets te veel inlevingsvermogen.

‘Spygate’

‘Als de moslim broederschap & planet of the apes een baby hadden = vj’, had Barr getwitterd. Met vj bedoelde ze Valerie Jarrett, een belangrijke voormalige presidentiële adviseur, een vrouw met twee Afrikaans-Amerikaanse ouders maar geboren in Iran. Barrs opmerking was onderdeel van een twitterdiscussie over ‘Spygate’, een door president Trump aangezwengelde samenzweringstheorie die erop neerkomt dat Obama een spion in het Trump-verkiezingsteam had geplaatst.

Aan die verdachtmakingen deed Barr dus vrolijk mee. De actrice gelooft heilig in Trump, ziet overal complotten en schiet scheutig op zondebokken. Eerder noemde zij de dochter van Hillary Clinton ‘Chelsea Soros Clinton’, met een verwijzing naar de Joodse miljardair die in rechtse kringen de schuld krijgt van alles. Ook zei ze dat Soros ‘zijn mede-Joden heeft verraden en laten vermoorden in Duitse concentratiekampen om hun rijkdommen te stelen’. Een van de tweets werd doorgestuurd door Donald Trump jr.

Barr verwijderde haar bericht over Jarrett. ‘Ik verontschuldig me tegen Valerie Jarrett en alle Amerikanen. Het spijt me echt dat ik een slechte grap heb gemaakt over haar politiek en haar uiterlijk. Ik had beter moeten weten.’

‘Weerzinwekkend’

Maar het was te laat. ‘Roseanne’s twitter-uitlating is vreselijk, weerzinwekkend en strijdig met onze waarden’, schreef Channing Dungey, het (zwarte en vrouwelijke) hoofd van ABC’s entertainment-afdeling. ‘We konden maar één ding doen, en dat was het juiste’, voegde grote baas Roger Iger van moederbedrijf Walt Disney eraan toe.

Het is vooral de voortvarendheid die opvalt. Op Twitter is meteen te zien hoe een verkeerd geplaatste opmerking valt. Met lichtsnelheid werd duidelijk dat ‘Roseanne’ een besmet merk was geworden. En dus konden ze bij ABC/Disney maar één ding. Dat dat het juiste was, was een prettige bijkomstigheid.

Dat het besluit niet in de eerste plaats uit morele overwegingen was genomen, blijkt uit de andere tweets, die wél zonder gevolgen bleven. Barr ging veel vaker op Twitter tekeer. Ze stuurde een tweet waarin Parkland-overlevende David Hogg de nazi-groet gaf. Ze stuurde een bericht over machtige Democraten en kinderprostitutie. ABC zag ze ook, en liet haar soms een tweet wissen. Verder gebeurde er niets.

Een andere culturele weg

Disney probeerde zich de afgelopen jaren van een multiculturelere kant te laten zien met producties als Coco (een tekenfilm over Mexicanen) en Black Panther (een spektakelfilm over zwarte superhelden), die grote commerciële successen werden. Maar de teruggekeerde Roseanne, in 2012 nog presidentskandidaat voor de Green Party, bewandelt in het tv-programma Roseanne een andere culturele weg.

‘Wat is er met jou gebeurd?’, vraagt haar tv-zus in de eerste aflevering. Roseanne is een Trump-oma geworden die haar liberale zus (met op haar T-shirt ‘Nasty Woman’) de huid vol scheldt. Roseanne kijkt met verwondering en afkeer naar haar kleinzoon, die worstelt met zijn geslacht. Roseanne houdt haar kleindochter, een ‘verwende trut’ die haar heeft uitgescholden voor ‘ouwe hillbilly’, met haar hoofd onder de kraan boven het afwaswater: ‘een hillbillysauna’. Er blijkt weinig ruimte tussen actrice Roseanne Barr en haar alter ego Roseanne Conner. ‘Kijk eens hoe ik met haar en haar progressieve moeder omga!’, twittert de echte Roseanne over de geacteerde Roseanne.

In één veel bekritiseerde aflevering vallen Roseanne en haar man op de bank voor de tv in slaap, en missen daardoor de ABC-sitcoms met een zwarte en een Aziatische familie. ‘Ach, die zijn net als wij’, zegt Roseanne. ‘Nu ben je weer helemaal bij.’ Dat werd opgevat als ‘Ach, daar mis je niets aan.’

Trump vindt het allemaal prachtig, en belde Roseanne in maart om haar te feliciteren met de kijkcijfers. De serie ‘gaat over ons’, zei hij tegen aanhangers in Cleveland (Ohio).

ABC wierf adverteerders voor de serie met de slogan: ‘Een familie die er als ons uitziet.’ Dat leverde ABC het afgelopen seizoen 45 miljoen dollar op. Voor volgend seizoen werd 60 miljoen verwacht, aldus het adviesbureau Kantar Media. Die prognoses kunnen de prullenbak in. Bedrijven willen niet overkomen als racistisch.

De commerciële ontrafeling van Roseanne heeft bijna absurdistische trekjes. Woensdag gaf Barr een slaappil de schuld van haar tweet. De maker van die slaappil, Sanofi, reageerde meteen. ‘Hoewel alle geneesmiddelen bijwerkingen hebben, is racisme geen bekende bijwerking van welk Sanofi-medicijn dan ook.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden