INTERVIEWEmmanuel Adjei

Hoe een jongen uit de Bijlmer bij Beyoncé belandde

Filmmaker Emmanuel Adjei.Beeld Eva Roefs

Emmanuel Adjei (31) bedacht de verhaallijn voor Beyoncés film Black is King.

Het gebeurt zo natuurlijk dat je het bijna niet opmerkt. Het interview is zo’n vijf minuten bezig als Emmanuel Adjei zijn jongste opdrachtgever achteloos ‘B’ noemt. B als in Queen B. B als in Beychella. De B van Beyoncé. Als de interviewer vraagt of Adjei inmiddels zo close is met de invloedrijkste vrouw in de popmuziek dat hij haar met haar initiaal mag aanspreken, lacht hij verontschuldigend. Hij corrigeert: ‘Ik bedoel natuurlijk mevrouw Knowles-Carter.’

Toch, als iemand in Nederland amicaal B mag zeggen, dan is het wel Emmanuel Adjei. De 31-jarige Nederlands-Ghanese filmmaker werd door Beyoncé gevraagd als een van de regisseurs voor haar magnum opus: het ‘visual album’ Black is King, sinds vorige week te zien op de streamingsdienst Disney+.

Black is King is een hervertelling van Disney’s kaskraker The Lion King. Een viering van blackness waarin de nadruk ligt op de Afrikaanse diaspora en het daarmee gepaard gaande identiteitsverlies van over de aardbol verspreide Afrikanen. Of hoe Disney’s gevluchte leeuwenwelp transformeerde in de zwarte mens op drift.

Ja, de filmmaker, die heeft gestudeerd aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en de kunstacademie in Gent, heeft eerder grote opdrachten binnengehaald. Om iets te noemen: twee videoclips voor die andere popdiva, Madonna. Hij maakte commercials, een korte film en sinds 2016 ook videoclips voor de Nederlands-Iraanse zangeres Sevdaliza. Maar hoe Beyoncé bij hem uitkwam? Hij weet het ook niet.

Adjei over Madonna

De eerdere samenwerking met Madonna was een leerschool voor Adjei. ‘Dat is ook zo’n motor. Iemand die gewoon door blijft gaan. Ze is heel secuur in hoe ze haar message de wereld in wil brengen en elk filmframe is doordacht.’

‘Op een gegeven moment kreeg ik via mijn Amerikaanse agent The Directors Bureau een berichtje van Parkwood, Beyoncés entertainmentbedrijf, met weinig meer dan de vraag of ik in een bepaalde periode beschikbaar was.’ Een week later volgde een Non Disclosure Agreement (een geheimhoudingsovereenkomst) dat ik moest tekenen.

Er volgden lange gesprekken in het kantoor van Parkwood in New York. Twee maanden lang bijna dagelijks ideeën op elkaar uitproberen. Zeker, daar zat Queen B zelf ook bij.

Adjei: ‘Het was al bekend dat Beyoncé elk nummer van haar album The Lion King: The Gift (2019) van beeld wilde voorzien. Hoe? Dat was nog onduidelijk. Maar liever dan een regisseur in te vliegen die op commando zijn werk doet, wilde ze andere creatieven in het maakproces betrekken.’

Beeld Eva Roefs

Van regisseur tot danser: iedereen is van kleur in Black is King. Want de film is een podium dat Beyoncé ruimhartig deelt met (onbekende) zwarte talenten uit de hele wereld. En ook al weet de zangeres en zakenvrouw heel goed wat ze wil – ‘Je hoeft echt niet te proberen haar te overtuigen van iets dat ze niet tof vindt’ – Adjei mocht vrijwel vanaf het begin meedenken over de verhaalstructuur. Hij was verantwoordelijk voor de verbeelding van een aantal nummers en supervisor visual effects. Het is niet overdreven te stellen dat, naast baas B en haar creative director Kwasi Fordjour, Adjei  als diens rechterhand – flinke invloed heeft gehad op de overweldigende visuele weelde van de film.

Zie bijvoorbeeld de clip van Find Your Way Back, met dat grandioze visioen waarin de leeuwenwelp Simba als een komeet door de ruimte schiet, om daarna neer te storten op aarde.

Of neem Adjeis clip voor Don’t Jealous Me; een parallel met de scène in The Lion King waarin de jonge Simba wordt opgejaagd door een kudde gnoes. Hier wordt hij ingesloten door een bende die een gemotoriseerd ballet opvoert.

En dan het intro van de film, waarin een rieten mandje drijft op een kolkende rivier die door adembenemende landschappen stroomt. Ook van Adjei. Moeder Beyoncé heeft haar kindje aan het mandje toevertrouwd, daarmee verwijzend naar het bijbelse verhaal van de kleine Mozes, die was voorbestemd tot grote daden. De toon is gezet. De beeldspraak begrepen. Dit kind gaat op reis.

Beeld Eva Roefs

Black is King is een associatief verteld beeldverhaal, even weelderig opgetuigd met verhaalmotieven en symbolen als Beyoncé met haute-couturecreaties. En Black is King is een coming of age sprookje, als metafoor voor de emancipatie van een complete bevolkingsgroep. De fysieke reis die Simba maakt? Dat is de spirituele en intellectuele reis die, in Beyoncés optiek, iedere ontheemde zwarte man of vrouw terug naar Afrika zou moeten maken. Want alleen dan kun je die ene belangrijke vraag beantwoorden, die expliciet wordt gesteld in Black is King: ‘Who are you?’

En kijk, na de flashback in The Other Side waarin we worden herinnerd aan het kind dat aan de elementen werd toevertrouwd, zien we hoe Simba thuiskomt. Ouder en wijzer. De verloren zoon hervonden.

Adjei: ‘Het concept van dat mandje dat over de rivier reist, heb ik samen met mijn coauteur en partner Marleen Özgür geschreven. Ik had Beyoncé het idee voorgelegd en we hebben samen besloten dat het de leidraad moest worden in een film die aan alle kanten dat back-to-your-roots-idee ademt.’

Voor een groot verhaal over de spanning tussen identiteit en maatschappelijke verwachtingen, verteld met even grote gebaren, waren ze bij Adjei aan het juiste adres. Het thema komt vaker voor in zijn werk, net zoals macht en ongelijkheid. En dat alles wordt bij Adjei verweven in dramatische verhaallijnen. Hij zegt dat zijn werk iets monumentaals, ‘een bigger than life feel’ heeft, waarbij hij gebruikmaakt van archetypen en oerverhalen. Kijk maar naar zijn clip voor zangeres Sevdaliza Shahmaran, losjes gebaseerd op een Iraanse mythe. Tientallen zwarte mannen met ontbloot bovenlijf trekken in een reusachtig ruimteschip door een woestijn totdat één zich losbreekt van de touwen of, zo u wilt, van de ketenen van de maatschappij.

Adjei put uit mythen en legenden. Neem de moderne mythe, gecultiveerd door veel Afro-Amerikanen, die stelt dat iedere Afrikaanse nakomeling in historische ballingschap van koninklijke statuur zou zijn. In de grote zwarte verhalen is iedereen even waardig, statig en trots. ‘Majestueus’ is de standaard. Je zag het in de Marvel-kaskraker Black Panther van twee jaar geleden die, niet toevallig, ook over een koning vertelde. En je ziet het in Black is King als de jonge Simba in ballingschap droomt over het leventje dat hij als prinsenkind leidde. Staar in de kapitalistische kijkdoos van Simba’s ouderlijk huis – het 125 miljoen dollar kostende optrekje van wijlen William Randolph Hearst – en je wordt met luxe lamgeslagen. Beyoncé en echtgenoot Jay Z poseren als jetset-stel waaraan wij gewone stervelingen ons dienen te vergapen. Er is een levend schaakspel in de voortuin, een Rolls-Royce met panterprint, een oogverblindend waterballet en, o ja: alleen maar witte bediening.

Het is deel van een hyperromantisch droombeeld van Afrika dat zwart Amerika koestert en dat bij iemand van directe Afrikaanse afkomt wellicht vraagtekens oproept.

Beeld Eva Roefs

Adjei, na een lange denkpauze: ‘Vergeet niet dat het verhaal is gebaseerd op The Lion King. Sowieso een mythisch verhaal. En ja, ik ben me ervan bewust dat dit project daarnaast bepaalde keuzen heeft gemaakt. Dat het bepaalde kanten niet laat zien. Maar Beyoncés boodschap en opdracht aan ons was om op alle niveaus te inspireren met de cultuur en de tradities van het continent. Dan is het juist mooi dat we ons mogen verliezen in romantische mythen en archetypen, die we alleen kenden van Europese en Amerikaanse verhalen.’

Zwarte mensen hebben behoefte aan hun eigen romantiek, bedoelt Adjei. Toen hij klein was, schotelde Disney hem alleen witte prinsen voor. Moest hij zich daarmee identificeren? Met films als Pocahontas (1995), Mulan (1998) en De prinses en de kikker (2009) vertelt Disney ook verhalen waarin de protagonisten nu eens niet wit zijn.

Adjei: ‘De timing voor Black is King  is perfect. Met alle demonstraties in het kader van Black Lives Matter is dit een baken van hoop in een toestand van complete hopeloosheid. Een gezamenlijke prestatie die zegt: ‘Kijk eens wat we kunnen als we onze creatieve minds bij elkaar brengen.’

Zo’n enorme showcase van zwart talent is volgens hem ook hard nodig. Opgegroeid in de Bijlmer heeft Adjei moeten vechten om als zwarte kunstenaar gehoord te worden in een wit establishment. Hij vertelde in een interview met het magazine i-D dat hij een band voelde met de Iraanse-Nederlandse zangeres Sevdaliza omdat ze allebei ‘een gat tussen ons en de steun van anderen’ voelden.

‘Beyoncés boodschap is volgens mij dan ook: ‘Wees niet bang om jouw verhaal te vertellen. Wees niet bang om trots te zijn op je achtergrond.’ Dat is iets waar ik ontzettend veel aan heb gehad.’

Andere clips en films van Adjei 

Shahmaran (2018)
Een episch beeldverhaal dat de mythologie van het Midden-Oosten paart aan zwart bewustzijn. De video was bedoeld als clip bij het nummer van zangeres Sevdaliza. Maar tijdens de productie veranderde er zo veel aan de uitvoering dat Sevdaliza haar muziek aanpaste en de song een soundtrack werd.

Shahmaran is Adjei in optima forma, met overdonderende esthetiek en niet te missen symboliek. In de openingsscène trekken tientallen zwarte mannen een gigantisch ruimteschip door de woestijn. Een van hen breekt los. Slavernij, denkt u. Niet helemaal: de regisseur wilde iets zeggen over de verwachtingen en vooroordelen waarmee zwarte mannen te maken hebben. De video won de prijs voor beste alternatieve video op de UK Music Video Awards.

Dark Ballet (2019)
Een gevecht met de powers that be. Kwesties als identiteit, onderdrukking en institutionele macht worden aangekaart in de strijd die Madonna aangaat met de katholieke kerk. De zwarte trans queer rapper Mykki Blanco is de zondaar die wordt veroordeeld. In de rol van Jeanne d’Arc wordt ze aan een verhoor onderworpen. Ze vindt geen genade in de ogen van de stoïcijnse hoogwaardigheidsbekleders en eindigt op de brandstapel. De ellende ziet er prachtig uit, tegen de achtergrond van een gotisch klooster ten noorden van Lissabon. Madonna is zelf maar een paar seconden in beeld.

Porselein (2016)

Samenwerking tussen Adjei en zijn partner Marleen Özgür. De korte speelfilm was onderdeel van de Short Film Corner van het Cannes filmfestival 2016. Porselein is klein in opzet en ontbeert Adjei’s overweldigende cinematografie. Maar zijn duistere kant krijgt hier ruim baan en de symboliek is alomtegenwoordig. De film vertelt over de laatste dagen van het jongste kind van een familie aan het begin van de vorige eeuw. De dood treedt op als verteller en vertelt hoe hij in contact kwam met het kind met een longziekte. Onheilspellend, zelfs de vlieg die voor zijn leven vecht in een bord soep geeft je een naar gevoel.

Choreograaf Sedrig Verwoert

Emmanuel Adjei is niet het enige Afro-Nederlandse talent dat een bijdrage heeft geleverd aan Black is King. Ook choreograaf Sedrig Verwoert (27) en zijn werk zijn te bewonderen in Beyoncés visual album. De Surinaams-Nederlandse danser bewerkte op verzoek de choreografie van zijn voorstelling They/Them en is nu samen met de Congolees-Belgische Christian Yav (26) onder andere te zien in de clip voor Don’t Jealous Me.

Verwoert kreeg een telefoontje van Pierre Debusschere, een Belgische regisseur die ook betrokken was bij het project. Verwoerd: ‘Hij had werk van me gezien op social media en ik mocht op grond daarvan een video-auditie doen.’

Verwoert maakt nu deel uit van een groep van elf jonge choreografen van Black is King. Hij had al, in samenwerking met het Nationale Ballet, gewerkt aan het project Dancing Diversity, maar hoopt dat Black is King meer aandacht genereert voor jong talent als hij.

‘Dat vind ik wel bijzonder aan dit project. Dat een ster die al zo veel bereikt heeft haar invloed gebruikt om onbekende creatieven een podium te bieden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden