AnalyseInnovatie in boekenbranche

Hoe dwars is de boekenwereld zelf?

Beeld Vilain & Gai

Rebellen en dwarsdenkers is het thema van de Boekenweek die vandaag begint, maar hoe dwars is de boekenbranche zelf? Waar zit de vernieuwing en wie loopt voorop? Op bezoek bij drie grote uitgeefconcerns, bij Bol.com en bij de CPNB.

En daar is alweer een mailtje van Bol.com. ‘Nieuwe boeken in Kobo Plus. Heb jij ze al gezien?’ Nee, maar nu wel. Speciaal voor dit verhaal heb ik een Kobo Plus-abonnement genomen en nu krijg ik steeds mailtjes waarin staat welke verse boeken aan het assortiment zijn toegevoegd; deze week mogen wij abonnees ons verheugen op De nobele autist van Romana Vrede.

Kobo Plus, een joint venture van het Nederlandse Bol.com en het Canadees-Japanse Kobo Rakuten, bestaat sinds februari 2017. Het is een streamingdienst, net zoiets als Spotify, maar dan met boeken in plaats van muziek. Digitale boeken, waarvan je er zoveel kunt lezen en/of beluisteren als je wilt; in mei 2019 werden ook audioboeken aan het assortiment toegevoegd. Lezen kan via een app of op de e-reader, luisteren alleen via een app. Een abonnement kost 10 (alleen e-boeken of alleen audioboeken) of 13 (zowel e- als audioboeken) euro per maand.

Beeld Tzenko

Maar waar je bij Spotify voor je tientje alles lijkt te kunnen krijgen, voelt het aanbod bij Kobo Plus beperkt. Otmars zonen van Peter Buwalda zit er wel bij, Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer niet. Deel 1 tot en met 5 van de Zeven zussen van Lucinda Riley kun je voor je abonnementsgeld wel beluisteren (ruim 17 uur per deel), maar niet lezen. Sowieso worden nieuwe titels eerder als audioboek aan het abonnement toegevoegd dan als e-boek, vermoedelijk omdat uitgevers de hogere inkomsten uit e-boeken die los worden gekocht, liever niet mislopen. Of, zoals directeur Lezen & Leren Annet Scheermeijer van Bol.com het zegt: ‘Uitgevers zijn zó enthousiast over luisterboeken dat ze die meteen in Kobo Plus stoppen zodra ze beschikbaar zijn. Bij e-boeken vinden ze dat net even wat spannender.’

Iets meer dan 100 duizend betalende abonnees heeft Kobo Plus, een cijfer waarmee algemeen directeur Huub Vermeulen van Bol.com best tevreden is. Het aantal abonnees groeit gestaag, zij het een stuk trager dan bij film en muziek. Vermeulen: ‘In die sectoren neemt het aantal abonnementen op streamingdiensten veel sneller toe, er worden bijna geen schijfjes meer verkocht. Mensen zijn bereid te betalen voor gemak. Alleen: bij muziek is de oplossing die een abonnementsmodel biedt veel groter dan bij boeken. In een uur luister je zo naar vijftien nummers. Boeken zijn langzamer in de beleving, voor boeken moet je tijd nemen; met één, twee boeken kun je aardig wat tijd doorbrengen. Dat is ook de reden dat er steeds minder boeken worden verkocht; mensen hebben minder tijd.’

Beeld Vilain & Gai

‘Rebellen en dwarsdenkers’ is het thema van de Boekenweek, die 7 maart begint. Toepasselijk thema, vooral voor de boekenbranche zelf, die best wat dwarsdenkerij kan gebruiken in een markt die al jaren krimpt. In januari presenteerde KVB Boekwerk, het kennis- en innovatieplatform voor de boekenbranche, de cijfers over 2019. Weliswaar was de omzet licht gestegen, met 2 procent naar 563 miljoen euro, maar dat was vooral te danken aan de verhoging van het btw-tarief op boeken. De afzet (het aantal verkochte boeken) was gedaald: er werden 39,7 miljoen boeken verkocht, 3,6 procent minder dan in 2018. Van alle genres daalde fictie het minst, met dank aan Lucinda Riley’s Zeven zussen; uitgever Xander zag zijn omzet in 2019 opnieuw verdrievoudigen. Kinderboeken kelderden het hardst, met 10 procent.

Beeld Tzenko

Ook zette de eerder ingezette trend van de ‘bestsellerisering’ in 2019 door; van de 139 duizend unieke papieren boektitels die in 2019 verschenen (een aantal dat elk jaar met ongeveer 1 procent stijgt) werd maar een handjevol goed verkocht. Lucinda Riley was goed voor 233 duizend verkochte exemplaren, Ilja Leonard Pfeijffer (Grand Hotel Europa) voor 145 duizend en Rutger Bregman (De meeste mensen deugen) voor 140 duizend. Samen zetten deze drie titels 10 miljoen euro om.

De belangrijkste oorzaak voor de terugloop is uiteraard ontlezing, een mondiaal probleem waarvoor nog geen oplossing is bedacht maar waarover je ook weer niet te fatalistisch moet zijn, zegt Huub Vermeulen van Bol.com. ‘Het belangrijkste wat je als ondernemer bij dit soort ontwikkelingen moet doen, is innoveren. Eerst experimenteren, om te kijken wat wel en wat niet werkt, en vervolgens innoveren. De wereld verandert, het gedrag van mensen verandert. Daar zul je op moeten inspelen.’

De belangrijkste innovatie van de afgelopen jaren is de introductie van digitaal lezen geweest, volgens Vermeulen ‘de grootste uitvinding sinds de boekdrukkunst’. Digitaal lezen bestaat in Nederland nu tien jaar; in september 2009 bood Bol.com zijn eerste e-boeken aan, het bedrijf is sindsdien marktleider. In november 2011 had Bol.com een miljoen e-boeken verkocht, in september 2014 twee miljoen en afgelopen zomer stond de teller op 14 miljoen.

Het e-boek is de oudste verschijningsvorm van het digitale lezen. De nieuwste is het audioboek, ook wel a-boek genoemd. Dat wordt algemeen gezien als dé grote innovatie van nu, wat ergens wel geestig is, want in feite is het audioboek niet zozeer een stap vooruit als wel een sprong terug in de tijd; de orale vertelcultuur is immers veel ouder dan het geschreven woord. Het schrift bestaat nog maar een paar duizend jaar, maar mensen vertellen elkaar al veel langer verhalen, gezellig bij het knapperend vuur. Maar dat is een ander verhaal. 

Vast staat dat het luisterlezen terrein verovert. Audioboeken worden geconsumeerd op nieuwe momenten (op de fiets, in de auto, tijdens het stofzuigen en ramenlappen, voor het slapen gaan en tijdens het sporten) en bereiken nieuwe doelgroepen zoals jongeren en mannen. De best beluisterde genres zijn romans en thrillers.

Top 5 insprekers

1. Jan Meng

2. Stephen Fry

3. Hymke de Vries

4. Inge Ipenburg

5. Dieuwertje Blok

(bron: Storytel)

Luistergedrag is anders dan leesgedrag, volgens Kobo: Nederlandse Kobo-gebruikers ‘lezen om geëntertaind te worden en luisteren om te leren.’ Het meest verkochte audioboek in 2019 was De meeste mensen deugen van Rutger Bregman (bron: Kobo)

In iets andere vorm bestaat het luisterboek al sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen Maurits Rubinstein op het idee kwam boeken te laten inspreken voor onder anderen de slechtziende vriendin van zijn tante. Die vriendin heette Annie M.G. Schmidt, de tante Renate Rubinstein, en de uitgeverij die Maurits oprichtte en die zijn naam droeg, zou uitgroeien tot monopolist in luisterboeken, die aanvankelijk op cassettebandjes stonden en later op schijfjes. Echt doorbreken in Nederland doet het audioboek de laatste jaren pas, sinds ze online worden aangeboden door onder meer het Zweedse Storytel, dat in Nederland actief is sinds 2013 (en daarbij de luisterboeken van Rubinstein overnam). Verder kun je luisterboeken onder meer downloaden bij de bibliotheek, bij Apple of bij Google, die allemaal gebruikmaken van digitale distributeur Luisterhuis.nl, sinds januari eigendom van CB, het voormalige Centraal Boekhuis.

En bij Bol.com natuurlijk, dat vorig jaar mei in de luisterboeken stapte en 360 duizend titels aanbiedt. Huub Vermeulen: ‘Mijn twee dochters, twintigers, lopen altijd met van die dopjes in hun oren, dus je kunt je voorstellen dat ze luisterboeken beter in hun leven kunnen inpassen dan leesboeken. Sowieso is alles wat mobiel beschikbaar is voor hen toegankelijker dan papier. Tijdens vakanties liggen er bij ons vier e-readers op tafel.’

In Scandinavië, thuisbasis van marktleider Storytel, begint het audioboek het papieren boek te verdringen. In Nederland is daar nog geen sprake van, het percentage ligt tussen de 3 en 4. Dat van e-boeken ligt nu op 8, althans voor zover geregistreerd, want lang niet voor alle e-boeken wordt betaald. E-boeken worden op grote schaal illegaal verspreid, waarbij de daders, onder wie verrassend veel keurige lezeressen van middelbare leeftijd, vaak niet eens doorhebben dat ze zich schuldig maken aan lafhartige diefstal. Voor hoeveel er gestolen wordt, weet niemand. Algemeen is de hoop dat de opmars van het abonnementsmodel piraterij zal tegengaan.

Beeld Vilain & Gai

Nog is het papieren boek het fundament onder de boekenbranche, de basis waarop het hele verdienmodel is gebaseerd. Maar gezien de dalende lijn in de afzet van papieren boeken en de snelle stijging van het aantal abonnementen op digitale boeken in e- dan wel a-vorm, is het de vraag hoelang dat zo blijft. Waar ligt het kantelpunt? Huub Vermeulen: ‘We weten allemaal hoe het werkt bij dalende oplagen; je kunt verwachten dat de komende jaren de spanning tussen de prijs van papieren boeken en digitale boeken toeneemt. De prijs is een belangrijke factor bij de keuze voor digitaal.’ 

In Zweden, thuisland van Storytel, is het abonnementsmodel enorm populair; in 2019 maakte het al 48 procent van de boekenverkoop uit, schreef e-magazine The New Publishing Standard half februari. Vermeulen verwacht niet dat het abonnementsmodel in Nederland het papieren boek gaat wegvagen, zoals ook de schijfjes zijn weggevaagd. ‘De toekomst zal vermoedelijk hybride zijn. Het abonnementsmodel voor boeken heeft zeker toekomst, anders gingen we er ook niet mee door. Maar je kunt geen tien jaar vooruitkijken. Tien jaar geleden dachten we dat je met een mobiele telefoon kon bellen, dat doet nu niemand meer.’

Gaat streaming het papieren boek verdringen? ‘Daar gaan we niet van uit’, zegt Francien Schuursma, uitgever van De Bezige Bij. ‘Ik denk dat allerlei verschijningsvormen naast elkaar kunnen bestaan, het is en-en. Vooral moet je per titel kijken naar de breedst mogelijke exploitatie van het verhaal. Vroeger bracht je gewoon een boek uit, nu is alles wat daarbij komt voor ook belangrijk: wordt het verfilmd, komt er een theaterstuk? We hebben een rechtenafdeling, Bee Rights, waar ze de hele dag bezig zijn met dat hele spectrum van nevenrechten. En we zijn begonnen met Bee Speakers, dat schrijvers helpt bij lezingen en andere optredens.’

Veel uitgevers zien het audioboek als de belangrijkste innovatie van dit moment, ook Schuursma; 150 Bezige Bij-titels zijn nu ook als audioboek verkrijgbaar. Maar het is niet zo dat elke nieuwe titel automatisch ook als audioboek verschijnt. Schuursma: ‘Het is een behoorlijke investering, zeker als het om heel dikke boeken gaat. We kijken per boek of het geschikt is. Leent het verhaal zich ervoor? Zit het publiek op een audioversie te wachten? Uit onderzoek weten we dat audio vooral een jonger lezerspubliek trekt, daar houden we rekening mee bij het maken van onze keuzes.’

Hoewel het per titel wisselt – Otmars zonen van Peter Buwalda doet het heel goed als e-book – blijft het papieren boek bij De Bezige Bij voorlopig de belangrijkste bron van inkomsten. ‘We geloven in het papieren boek als object, we denken dat de schoonheid van die verschijningsvorm alleen maar belangrijker wordt’, zegt Schuursma. ‘We maken steeds mooiere boeken; pockets doen we bijna nooit meer. Fysieke boeken worden duurder en mooier, met harde kaften en leeslinten; anders kun je ze net zo goed als e-boek lezen. Dat geldt ook voor vertaalde literatuur. De concurrentie door Engelstalige boeken wordt almaar groter, steeds meer mensen lezen Engels, dus zorgen we dat onze vertaalde boeken er prachtig uitzien; dáármee gaan we de concurrentie aan. Welke kunstenaars vragen we voor het omslag, welke kleur moeten de schutbladen hebben? Al is het antwoord op de hamvraag ‘hoe zorg je dat een boek een succes wordt’ nooit te geven; ieder boek is anders, dat blijft iets magisch.’

Bij VBK Uitgeefgroep (waarvan literaire uitgeverijen als Atlas Contact, Luitingh-Sijthoff en Ambo Anthos deel uitmaken, maar ook Van Dale) maakt audio 2 procent van de omzet uit. Algemeen directeur Geneviève Waldmann herinnert zich de opkomst van audioboeken in de Verenigde Staten en Duitsland aan het begin van dit millennium. ‘Ook hier werd het geprobeerd, ik herinner me Harry Potter als luisterboek, op die schijfjes. Maar groot werd het niet. Mensen zeiden altijd dat er in Nederland geen markt voor luisterboeken was omdat de afstanden hier te kort zijn.’

Beeld Tzenko

De komst van streamingdiensten als Storytel en Kobo Plus heeft alles veranderd. Waldmann: ‘Opeens neemt het audioboek een enorme vlucht. Ik heb zelf bij allebei een abonnement en daar maak ik dagelijks gebruik van, want ik wandel anderhalf uur naar mijn werk; drie kwartier heen en drie kwartier terug, en dan luister ik naar boeken van de concurrent. Naar boeken van onze eigen uitgeverijen luister ik niet, die lees ik.’ Kennelijk zijn de korte afstandjes in Nederland toch niet zo’n probleem meer? ‘Het gemak speelt mee, de prijs speelt mee – het is goedkoper geworden – en het assortiment is veel groter dan vroeger’, zegt Waldmann. ‘Al zit ook heel veel níét in het abonnement; vorige week zocht ik naar het boek van Gijs Groenteman over Ischa Meijer, maar dat zat niet in Kobo Plus en is ook niet te beluisteren via Storytel.’

VBK is onderdeel van Shared Stories Group waartoe ook Bookchoice behoort, in 2014 opgericht als Elly’s Choice. Bookchoice is eveneens aanbieder van audioboeken, maar op een andere manier dan Storytel of Kobo Plus: wie een abonnement neemt bij Bookchoice (vanaf 3,99 euro), krijgt elke maand de beschikking over acht door dat bedrijf uitgekozen titels, die als e-boek én audioboek worden aangeboden. ‘Niet iedereen wil zelf zijn boeken kiezen, er zijn ook mensen die graag worden gestuurd’, zegt Waldmann. Bookchoice heeft 30 duizend abonnees en is daarmee de derde aanbieder van audioboeken in Nederland.

Digitale producten als e-boeken en audioboeken worden nu nog via platforms als Bol.com of Libris gedownload en via de Amerikaanse webgigant Amazon, die vanaf komend voorjaar zijn activiteiten op de Nederlandse markt uitbreidt. Maar waar het fysieke boek niet zonder boekhandel kan, heeft het digitale boek technisch gezien niet zo’n tussenstation nodig en kan het ook rechtstreeks van uitgever naar consument. Waarom maken uitgevers van die mogelijkheid geen gebruik?

Beeld Tzenko

‘Dat doen we wel’, zegt Geneviève Waldmann. ‘VBK heeft een eigen website, Boekenwereld, daar zit een koopknop op; iedereen die wil, kan rechtstreeks bij ons zijn boeken bestellen. Maar voor een uitgever is het vooral belangrijk wat de consument doet. Gedrag verander je niet zomaar, het is ontzettend moeilijk om met marketing een klant naar je toe te krijgen.’ Voor de meeste van haar uitgeverijen werkt een eigen verkoopkanaal niet, is Waldmanns overtuiging: ‘Mijn lezer gaat niet naar de site van Atlas Contact als hij het nieuwe boek van Geert Mak wil hebben, want die weet helemaal niet bij welke uitgever Mak eigenlijk zit.’ 

Het werkt wel bij niches. ‘Zoals de spirituele boeken die we uitgeven bij AnkhHermes. We hebben een site die Inspirerend leven heet; lezers die via die site een boek aanschaffen, komen bij Boekenwereld terecht. Bovendien verzamelen we op die manier data over deze specifieke doelgroep. Wat wil die lezer? Die wil lezen over de maan, die wil lezen over edelstenen, over kristallen. Díé lezers kun je verleiden om rechtstreeks bij jou te kopen, want die vinden in de boekhandel niet altijd wat ze zoeken. We zetten daar allerlei marketingtechnieken in, zoals growth hacking, om erachter te komen wat de klant wil. Experimenteren, uitproberen: dat kun je in de niches doen.’

Het opbouwen van een eigen streamingdienst binnen de uitgeverijen is wat anders. ‘Abonnementen gaan we niet aanbieden, dat is te ingewikkeld’, zegt Waldmann. ‘Het kost enorm veel tijd en geld om dat te bouwen, Kobo en bol zijn er jaren mee bezig geweest; de techniek die daarachter hangt, heb je niet zomaar in huis.’ Voor kannibalisatie door de bestaande abonnementsdiensten is ze niet bang. ‘Daar is veel onderzoek naar gedaan. Via die streamingdiensten van Kobo Plus en Storytel bereik je als uitgever een andere doelgroep dan met de papieren boeken of losse e-boeken. Het is vooral additioneel. Wij willen dat onze boeken zo breed mogelijk verkrijgbaar zijn, en met elk kanaal bereik je een ander publiek. De een leest zijn boeken via de bieb, de ander wil het luisterboek: het gaat om het totaal. Je moet zorgen dat je de balans houdt. In Scandinavië is het een beetje doorgeslagen, daar is het audioboek bijna populairder dan het papieren boek; als dat gebeurt, kom je inderdaad flink  in de problemen met je verdienmodel.’

Om de resultaten van haar uitgeverijen positief te houden in tijden van ontlezing, heeft Waldmann ook het oplagebeleid bij VBK veranderd. ‘Vroeger drukten we van een boek standaard meer exemplaren dan de boekhandel had besteld, en wat over was of via de boekhandel retour kwam, sloegen we op in Culemborg bij het Centraal Boekhuis. Die opslag is duur; er ligt daar voor een vermogen aan boeken. Dus nu kiezen we voor een zuinige eerste oplage en herdrukken we indien nodig, via het relatief goedkope Print-on-Demand als het om 100, 150 exemplaren gaat of via short-run digital printing, tot 750 exemplaren.’

Beeld Tzenko

Dé grote ontwikkeling in de boekenbranche in Nederland op dit moment, volgens Paulien Loerts, is internationalisering. Loerts is directeur/eigenaar van Singel Uitgeverijen, waarvan onder meer De Arbeiderspers, Nijgh & Van Ditmar, Querido en Athenaeum deel uitmaken. ‘Tot niet zo lang geleden was de Nederlandse markt heel lokaal. Dat is in hoog tempo aan het veranderen. We hadden hier Bol.com; daar komt dit jaar het Amerikaanse Amazon bij. Op het gebied van audio is Storytel de belangrijkste speler; ook een buitenlands bedrijf. We moeten over de grens kijken en samenwerken met auteurs, boekverkopers en wie verder maar wil meedoen om meer lezers te vinden.’

Begin vorig jaar richtte Querido met de Amerikaanse uitgever Arthur Levine de kinderboekenuitgeverij Levine Querido op. Dit jaar zullen de eerste zeven Nederlandse titels op de Amerikaanse markt verschijnen, iets waar Loerts ‘supertrots’ op is: ‘Van alle boeken die in Amerika verschijnen, is 97 procent Amerikaans of Engels, het is een ontzettend gesloten markt waar je maar moeilijk tussenkomt.’

Verder is ze druk doende met het naar Nederland halen van de Amerikaanse literatuurwebsite Literary Hub, kortweg LitHub. ‘Het is een platform waar alle informatie over literatuur bij elkaar komt. Dus recensies, achtergrondstukken, nieuws. We gaan daar een Nederlandse portal voor maken, samen met andere Nederlandse uitgeverijen en boekverkopers en met subsidie van het Letterenfonds, en hebben daar stichting De Toverberg voor opgericht. We zijn in gesprek met de Europese Unie om te kijken of we samen met andere Europese landen kunnen zorgen dat het beste dat hier geschreven wordt op die website terechtkomt, vertaald in het Engels, zodat we onze boeken ontsluiten voor een Engels en Amerikaans publiek. Allemaal met het doel onze auteurs een groter lezerspubliek te geven; daar gaat het uiteindelijk om. We moeten nieuwe manieren vinden om nieuwe lezers te bereiken.’

Ook het audioboek wordt door Singel omarmd. In 2017 nam Singel een uitgever audio in dienst en werden de eerste dertig audioboeken gemaakt, inmiddels heeft Singel er 500. ‘Audio is zonder meer een serieuze bron van inkomsten aan het worden’, zegt Loerts. ‘Singel heeft in de afgelopen drie jaar ruim zes ton aan audioboeken uitgegeven en er een kleine ton mee verdiend.’

Andere plannen zijn er ook, waarover Loerts niet meer kwijt wil dan dat het gaat om een ‘start-up voor het hele boekenvak waar audio onderdeel van is’. ‘We hebben echt iets gaafs bedacht, maar daar is geld voor nodig, ongeveer 2 miljoen euro, en wij zitten aan de max van onze investeringen. Voor innovatie in het boekenvak, echte innovatie, is gewoon meer geld nodig.’

(met medewerking van Gijs Beukers)

‘Laat ons experimenteren, laat ons eens op ons bek gaan’

Is de Nederlandse boekenwereld innovatief genoeg? Twee jaar geleden trad Eveline Aendekerk aan als directeur van de CPNB, het marketing- en communicatiebureau van het boekenvak, en ze nam de frisse blik van de buitenstaander mee; Aendekerk zat daarvoor bij Dance4Life en had niet eerder iets met boeken gedaan. Nog altijd vindt ze het ‘krachtenveld in het boekenvak heel complex’, zegt Aendekerk. ‘Iedereen zit naar elkaar te kijken en elkaar in de gaten te houden; uitgevers, boekhandelaren, recensenten. Als je ook maar iets afwijkends doet of zegt, of even je kop boven het maaiveld uitsteekt, word je afgestraft. Dat is niet de beste voedingsbodem voor innovatie.’

Rond reclamecampagnes voor boeken hangt nogal eens een wat stichtelijke sfeer: leest vooral een Boek, want dat is zo goed voor u. Volgens Aendekerk is de marketing voor het lezen van boeken vooral een kwestie van aansturen op gedragsverandering, met uiteindelijk een commercieel doel. ‘Een paar maanden geleden zei ik in een interview dat we moesten proberen het lezen van een boek aan een bepaald moment van de dag te koppelen, net zoals cup-a-soup heeft gedaan. Ik kreeg er meteen van allerlei kanten van langs; hoe ik zo badinerend over iets heiligs als het boek durfde praten! Maar ik sta nog steeds vierkant achter die uitspraak. 

‘Wij zijn het marketing- en communicatiebureau van het boekenvak. We moeten ons bekommeren om de doelgroep en dat is de lezer; dát is onze klant. Die willen we aansporen tot gedragsverandering, namelijk meer lezen. Het collectieve boekenvak is onze opdrachtgever. Wij krijgen van de boekhandel, bibliotheek en uitgever de opdracht te zorgen dat er meer boeken worden verkocht en uitgeleend. We willen de lezer bereiken op de plek waar hij zit – en dat is meestal niet in de boekhandel. Aansluiten en dan pas ombuigen, dat is ónze innovatie.’

Het boekenvak heeft de naam conservatief te zijn. Dat klopt wel, zegt Aendekerk: ‘Het is vrij behoudend. Er bestaan al jaren allerlei systemen waardoor de dingen gaan zoals ze gaan. Wat ik in mijn baan ervaar, is dat wat ik ook doe, er altijd wel iemand boos is; ik zou graag wat meer ruimte krijgen. Laat ons experimenteren, laat ons eens op ons bek gaan.’ En eigenlijk, zegt ze, geldt dat voor het hele vak. ‘Echte innovaties ontstaan altijd binnen een soort kraamkamer, een veilige omgeving waarbinnen een klein clubje baanbrekende dingen bedenkt. Laten we dat ook in onze branche meer omarmen.’

Alles over de Boekenweek

Boekenweekgeschenk van een meesterverteller ★★★★☆

In het Boekenweekgeschenk (non-fictie!) betoont Annejet van der Zijl zich een meesterverteller. De geschiedenis verrast haar met een symboliek die ze niet had durven verzinnen. Lees de recensie.

Akyol slaat er vrolijk op los ★★★☆☆

Voor het eerst in lange tijd is er weer een Boekenweekessay dat werkelijk prikkelt. Özcan Akyol schreef een vlot pleidooi voor eigenzinnigheid, met hier en daar een smetje.  Lees de recensie.

‘We kijken naar iets dat terminaal is’

Elitair, arrogant en zelfgenoegzaam: het thema ‘rebellen en dwarsdenkers’ inspireerde Özcan Akyol, de auteur van het Boekenweekessay, tot een tirade tegen de literaire wereld. We spraken de schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden