Hoe deze iconische foto te sterk voor Pepsi bleek

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: wanneer is een foto 'iconisch'?

Ongeveer een halve tel nadat deze foto online te zien was, werd hij 'iconisch' genoemd en tot op het bot geanalyseerd Beeld Jonathan Bachman / Reuters

Dit (foto rechts) is 'm niet geworden. Net niet. We zien een jonge zwarte vrouw op de rug, elegante jurk, platte schoenen, weggevoerd worden tussen twee zwaar bepansterde figuren. 'State Police' weten we, want dat staat op hun rug. 'Police' staat er op de schilden van de collega's die in een lange linie op de achtergrond staan opgesteld. Halverwege houdt een agent zijn schild verkeerd om, maar een kniesoor die daarop let.

Ieshia Evans wordt door de politie afgevoerd Beeld Jonathan Bachman / Reuters

Een seconde eerder maakte dezelfde fotograaf, Jonathan Bachman van persbureau Reuters, een foto die een van de meest gepubliceerde beelden van het jaar zou worden en dit weekend officieel wordt uitgeroepen tot winnaar van de categorie 'Contemporary Issues' bij de World Press Photo in Amsterdam.

Op die foto staat de jonge vrouw ongenaakbaar tegenover de politieagenten, die achteruit lijken te deinzen, getroffen door haar onverstoorbaarheid, haar innerlijke kracht, vul maar in. In werkelijkheid maken de agenten daar al een draaiende beweging om de vrouw zo snel mogelijk achter de politielinie te voeren. Ongeveer een halve tel nadat deze foto online te zien was, werd hij 'iconisch' genoemd, geduid en tot op het bot geanalyseerd, waarbij elk detail betekenisvol werd. Let op de loshangende armband ('ketenen'), let op de barst in het asfalt ('breuklijnen in de samenleving') en zo verder. En waar we een staande jonge vrouw ten voeten uit hebben, in een lichte bries, kunnen we ook zonder risico Boticelli oproepen, voor het nodige kunsthistorische gewicht.

Omstreden winnaar

De vergelijking die het meest terugkwam was die met 'Tank Man', de man die met zijn dagelijkse boodschappen een colonne tanks trotseerde op het Tiananmen Plein in Peking 1989. Dat heb je met iconische beelden. Het gaat al snel alleen over waar het voor staat en naar verwijst. En niet meer wat er op staat.

IJzersterke foto, maar niet de World Press Photo van het jaar geworden. Die eer ging naar de Turkse fotograaf Burhan Ozbilici, die de moord op de Russische ambassadeur in Ankara voor zijn ogen zag gebeuren en niet ophield met waarvoor hij naar de kunstgalerie was gekomen: fotograferen. Die winnaar was niet onomstreden. Daags na de bekendmaking van de uitslag distantieerde World Press Photo-juryvoorzitter Stuart Franklin zich in The Guardian van de winnaar. Met de verkiezing van de foto van de aanslag had een terroristische daad het podium gekregen waarnaar de aanslagpleger op zoek was geweest, 'moreel net zo problematisch als het publiceren van een foto van een terroristische onthoofding'.

De winnaar van de World Press Photo. Beeld Burhan Ozbilici/AP

Franklin hield een pleidooi voor empathische fotografie; werk dat in staat is 'de mensheid een dienst te bewijzen.' Hij sprak zich niet uit voor een andere foto, maar noemde een aantal alternatieve kandidaten voor de hoofdprijs, waaronder de foto van Bachman, een 'onvergetelijk portret van geweldloos verzet'.

De vrouw op de foto heet Ieshia Evans, een 35-jarige verpleegster uit Pennsylvania. Ze arriveerde op 9 juli 2016 in Baton Rouge, Lousiana om mee te doen aan de protesten na het neerschieten, door de politie, van Alton Sterling en Philando Castile. Ze werd gearresteerd en 24 uur later vrijgelaten. Haar leven is in ieder geval veranderd door de foto, al was het maar omdat 'Taking a stand in Baton Rouge' nu een eigen Wikipedia-lemma heeft.

Ze werd 'Afro America Network Black Woman of the year' en stond op de BBC 2016-lijst van '100 vrouwen van het jaar'. En in december ontmoette ze in het International Center of Photography in New York voor het eerst fotograaf Bachman.

Een paar weken terug dook de foto opnieuw overal op, toen Pepsi met open ogen een pr-calamiteit binnenzeilde door aan te haken bij de Black Lives Matter-beweging om meer blikjes cola te verkopen. Het moment van Ieshia Evans (en Jonathan Bachman) kreeg een eigenaardige echo door ditmaal het supermodel Kendall Jenner voor een wachtende rij politieagenten te plaatsen, terwijl ze gefotografeerd wordt door een jonge vrouw op het moment dat ze een blikje Pepsi overhandigt aan een agent. Gevolgd door, ja, wat? Wereldvrede & frisdrankconsumptie.

Binnen 24 uur, een etmaal vol online-ophef, trok Pepsi de commercial terug. Het beeld van Ieshia Evans bleek te sterk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden