profiel

Hoe de winst van Conchita Wurst een doorbraak voor de transgender werd

'We are unstoppable', zei winnares Conchita Wurst vlak voordat de muziek inzette voor de reprise van haar indrukwekkende ballad Rise like a Phoenix en nadat ze haar publiek opnieuw had bedankt. Het was om nogmaals te benadrukken dat ze er niet stond voor een act of een gimmick. Ze is bloedserieus over wie ze is. Zij is die vrouw met de baard en dat wil ze weten ook.

Conchita Wurst werd in november 1988 in het Oostenrijkse Gmunden geboren als Tom Neuwirth. Beeld ap

'Ik hoop de kans te krijgen mensen in heel Europa ervan te overtuigen dat je er kunt uitzien zoals je zelf wilt en dat je het leven moet leiden dat je zelf wilt, zolang je niemand schade berokkent. Ik sta voor een samenleving zonder haat en zonder discriminatie.'

Wat ze zelf is, man of vrouw, Conchita laat het in het midden. Ze noemt zich geen man of vrouw, geen hetero of homo, geen transgender. Je moet niet een kopie van iemand willen zijn, je moet je jezelf zijn, is haar motto. Mensen rond haar spreken even vaak over 'hij' als over 'zij' als ze Conchita bedoelen.

Koren op de molen van haar tegenstanders. Terwijl op de luchthaven van Wenen honderden fans getooid met een baard haar stonden op te wachten, schoren bekende Russen hun baard af. Ze voelen zich in hun mannelijkheid aangetast, lieten ze via sociale media weten. In landen als Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland, waar anti-homowetten in de maak zijn, is een heftige campagne tegen Wurst gevoerd. De pro-Russische gouverneur van Charkov zei gisteren nog niet bij 'mensen als Conchita' te willen horen.

Tom Neuwirth
Conchita Wurst werd in november 1988 in het Oostenrijkse Gmunden geboren als Tom Neuwirth. Als tiener ontdekte hij dat hij anders was dan de andere kinderen. Het waren moeilijke jaren, zei Conchita later. 'Ik hoorde er nooit bij als kind.' Tom trok op zijn 14de vrouwenkleren aan en ging als vrouw door het leven. Ook het verlangen een baard te dragen bleek na enige jaren onweerstaanbaar. Ze was toen al zangeres en entertainer, had al deelgenomen aan talentenjachten. Pas in 2011 trad ze voor het eerst naar voren als Conchita Wurst, de vrouw met de baard. Dat gebeurde in de Oostenrijkse talentenjacht voor het Eurovisie Songfestival, Die Grosse Chance. Ze eindigde als tweede.

Conchita Wurst gisteren bij aankomst in Wenen. Beeld getty

Ze werd de muze van modeontwerper Jean Paul Gaultier en liep op diens catwalk. Fotograaf Manfred Bouman maakte een fotoreportage. Het was haar grote droom ooit op het podium van het Eurovisie Songfestival te kunnen schitteren. Samen met haar moeder keek ze al haar hele leven naar het songfestival en ze wist dat ze er ooit moest staan. Haar grote voorbeeld was Celine Dion, de zangeres die in haar geboortejaar 1988 het songfestival won.

Tien jaar later won Dana International, de transgender uit Israël, met het nummer Diva. Min of meer een voorgangster. Zaterdag stond Conchita er eindelijk zelf en won ze, ook tot haar eigen verbazing en ontroering, riant van haar tegenstanders. 'Ik ben nog steeds stomverbaasd dat Europa zo tolerant is', zei een fan. 'Het is een teken van liefde, tolerantie en openheid.'

Mijlpaal voor transgenders
Het is een mijlpaal voor de emancipatie van lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders, zegt Philip Tijsma van het COC Nederland. Op de Facebook-pagina van het COC werden in een mum van tijd 850 felicitaties geplaatst. Het is ongekend wat er is gebeurd, zegt Tijsma. 'Er waren zelfs conservatieve landen die haar beloonden met 12 punten. Je weet pas hoe bijzonder dat is als je bedenkt dat ook in een land als Nederland mensen moeite hebben met mannelijke vrouwen en vrouwelijke mannen. Dat blijkt uit een recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het is een mooi nummer natuurlijk, maar dat Europa voor haar koos, dat is heel bijzonder.'

Sleutelen Rusland en andere Oost-Europese landen aan anti-homowetten, aan de andere kant van de wereld gebeurt het tegenovergestelde. Het hooggerechtshof van Australië bepaalde dat wie niet als vrouw of man kan worden aangemerkt, voortaan ook niet als zodanig geregistreerd hoeft te worden. In officiële documenten mag 'neutraal' staan of 'onbepaald'. Australië volgt het voorbeeld van Nieuw-Zeeland. Ook in Aziatische landen als Nepal en Bhutan mogen mensen in plaats van een 'm' of een 'f' een 'x' noteren achter 'geslacht'.

Dana International. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden