Hoe de vermoorde jonge Democraat Seth Rich de speelbal van complotdenkers werd

Loes Reijmer werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur. Deze week: Seth Rich werd een speelbal van complotdenkers.

Seth Rich Beeld .
Seth RichBeeld .

Het zou een weltschmerzerige verzuchting kunnen zijn, uitgesproken bij het zevende biertje in de kroeg. Zo'n avond waarop het even daarvoor nog gewoon over de darmen van Tom Dumoulin ging en je nu plotseling op hoge toon de wereld zit te bespreken, het opgeheven vingertje af en toe fier in de lucht. 'Mensen geven niet meer om de waarheid.'

Het is alleen geen kroegpraat, maar een citaat van iemand met recht van spreken: de vader van de vermoorde Seth Rich. Een gemiddelde nieuwsconsument zegt die naam waarschijnlijk weinig. Maar volgt u de Amerikaanse politiek via radicaal rechtse sites als Breitbart en Infowars, of fora als Reddit, dan is Rich uw favoriete martelaar. Dan heeft u nog veel zogenaamde vragen rond zijn dood, met antwoorden die toevallig bewijzen dat niet Rusland achter de hacks van de Democratische Partij zat, maar Rich degene was die lekte naar WikiLeaks.

De 27-jarige medewerker van de Democratische Partij werd juli vorig jaar 's nachts op straat doodgeschoten. De daders zijn nooit gepakt, de politie vermoedt dat hij slachtoffer is geworden van een roofmoord. Al snel circuleerden er wilde complottheorieën op sociale media. Zouden de Clintons achter de moord zitten? Ook WikiLeaks deed een duit in het zakje toen Julian Assange bij Nieuwsuur (!) vaag insinueerde dat Rich inderdaad een klokkenluider was.

Autoriteiten hebben de beweringen weerlegd, maar dat weerhoudt het online Wilde Westen er niet van om gretig naar bewijs te blijven zoeken. Op 'The Donald', een deel van Reddit waar president Trump wordt aanbeden, staat een foto van Rich waarop hij van top tot teen in de Amerikaanse vlag is gestoken. Zo ging de twintiger ooit verkleed op 4 juli, Onafhankelijkheidsdag. Maar op The Donald krijgt het pak een andere betekenis. 'Deze patriot betaalde de ultieme prijs voor zijn nobele en onbaatzuchtige strijd voor waarheid en rechtvaardigheid', luidt het bijschrift. 'Vergeet hem niet Amerika.'

Zo is Rich na zijn dood iemand geworden die hij bij leven niet was. Van een jonge, idealistische medewerker van de Democratische Partij naar een speelbal van rechtse complotdenkers. Nadat Fox vorige week nieuwe geruchten de wereld in hielp en die later moest rectificeren, smeekten zijn ouders conservatieve media te stoppen met het verspreiden van de complottheorieën. 'Er zijn mensen die de herinnering en nalatenschap van onze geliefde Seth gebruiken voor hun politieke doeleinden', schreven ze in een brief gepubliceerd in The Washington Post.

Complotten hebben zich altijd thuis gevoeld op internet, zij het in obscure hoekjes. Sinds een paar jaar vinden ze ook steeds vaker hun weg naar de traditionele media. 'Het huidige medialandschap bestaat uit een eindeloze en problematische cyclus', concludeerden Amerikaanse onderzoekers in een vorige week verschenen rapport over mediamanipulatie en de verspreiding van desinformatie.

Op fora waar complotten worden gedeeld is er weinig zelfcorrigerend vermogen. Mensen die de theorieën te ver vinden gaan, vertrekken gewoon. En dus worden de ideeën steeds radicaler. Populaire sites als Breitbart en Infowars slingeren ze vervolgens verder de ether in, waardoor politici erop gaan reageren. 'Tijdens de presidentsverkiezingen van 2016 was Trump steevast een belangrijke versterker van complottheorieën die anders klein waren gebleven', schrijven de onderzoekers.

Als een presidentskandidaat dit soort dingen zegt, gaan traditionele media er ook verslag van doen. Zij halen een theorie vaak onderuit, maar dat maakt volgens de onderzoekers niet uit. Het onderwerp staat dan al op de nationale of zelfs internationale agenda. Een groot publiek is bereikt.

Zo zou de moord op Seth Rich eigenlijk niet meer dan een lokale aangelegenheid zijn, een kolom in de plaatselijke krant. Maar nu leest u er zelfs hier over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden