Hoe de patentenoorlog de innovatie de das om doet

Een nieuw dieptepunt in de wereldwijde patentenoorlog is aanstaande: vanaf vandaag zal een Amerikaanse rechtbank zich buigen over de voortslepende strijd tussen Apple en Samsung, die elkaar al jaren met rechtszaken om de oren slaan. En zij zijn lang niet meer de enige.

Het lijkt erop alsof je er als groot technologiebedrijf tegenwoordig niet meer bij hoort als je niet aan deze 'Koude Oorlog' deelneemt. Dat gaat vooral ten koste van de innovatie en van de kleine ontwikkelaars.

Het Amerikaanse patentsysteem werd ooit in het leven geroepen om uitvinders te stimuleren om hun verzinselen met elkaar te delen, en tegelijkertijd hun intellectuele eigendom te beschermen. Een patent of octrooi is een tijdelijk alleenrecht op een technische uitvinding of een nieuwe werkwijze. Maar vandaag de dag lijkt het systeem eerder het tegenovergestelde te hebben bereikt. Apple, Samsung, Yahoo, Facebook, Google - om er een paar te noemen: allemaal zijn ze verwikkeld in een juridische strijd die met de dag uitgebreider wordt. Geld en tijd die aan innovatie besteed had kunnen worden, wordt nu uitgegeven aan perperdure rechtszaken, waarvan het nut dikwijls openlijk betwist wordt. Eén van de dieptepunten betreft bijvoorbeeld Google die zijn eigen advocatenfirma aanklaagt.

Gebroeders Wright
Patentenoorlogen zijn niet uitsluitend een modern verschijnsel. Een eeuw geleden gebeurde ongeveer hetzelfde in de wereld van de luchtvaart, die toen - zoals het internet nu - in de kinderschoenen stond. De Amerikaanse gebroeders Wright hadden de eerste succesvolle vliegmachine gebouwd, maar weigerden hun idee aan de rest van de wereld vrij te geven. In 1906 kregen ze een patent voor hun vondst, dat ze met hand en tand bleven verdedigen. Het gevolg was dat de Amerikaanse luchtvaartindustrie jarenlang niet van de grond kon komen. Nu, in de 21ste eeuw, gebeurt er in de technologiesector grofweg hetzelfde. Alleen zijn er nu nog veel meer verschillende partijen bij betrokken, en gaan de octrooien over de kleinste details.

Volgens ICT- en octrooispecialist Arnoud Engelfriet is het aantal aangevraagde octrooien rond de internethype (eind jaren negentig tot begin 2000) explosief toegenomen. 'Iedere ondernemer vroeg patenten aan voor elke zogenaamde vondst. En aangezien er in die periode duizenden en duizenden patenten werden aangevraagd en de technologische ontwikkeling waanzinnnig snel ging, sneller dan het patenbureau kon bijhouden, zijn er in die periode ontzettend veel patenten verleend die achteraf nooit afgegeven hadden moeten worden. Ofwel omdat ze eerder al gepattenteerd waren ofwel omdat het onzinpatenten ging', zei Engelfriet eerder tegen de Volkskrant.

Apple versus Samsung
De bekendste patentenstrijd die momenteel woedt, is die tussen Apple en Samsung. De twee grootste smartphonefabrikanten ter wereld hebben een stuk of twintig rechtszaken tegen elkaar aangespannen in tien verschillende landen, waaronder Nederland.

Apple - de Amerikaanse maker van onder meer de iPhone en de iPad, en Samsung - het Koreaanse bedrijf dat bekend is van de Galaxy-smartphones, televisietoestellen en computerchips - hebben een ingewikkelde relatie. In de eerste plaats zijn het concurrenten, zowel op het gebied van hardware als van software (want Samsung maakt gebruik van besturingssystemen van Google). Maar tegelijkertijd is Samsung een van de belangrijkste leveranciers van onderdelen van Apple-producten als de iPad en de MacBook-laptops.

De bedrijven blijven elkaar met rechtszaken bestoken. Zo heeft Apple in Australië een verkoopverbod geëist van Samsung's tablet-computer Samsung Galaxy Tab. Die zou namelijk een 'slaafse kopie' zijn van de iPad.

Dat leidde tot een tegenclaim van Samsung, die beweert dat Apple patentbreuk pleegt op het gebied van 3G-technologieën. Samsung heeft namelijk het alleenrecht op het verlenen van licenties op deze technologieën, die de derde generatie vormen op het gebied van mobiele-telefonienetwerken. Ook hoopt Samsung een verbod op de verkoop van de aankomende iPhone 5 te kunnen bewerkstelligen.

Rechtszaak
In een poging om een ingewikkelde Amerikaanse rechtszaak rond deze verschillende claims te voorkomen, had een Amerikaanse rechter afgelopen mei een gesprek gearrangeerd tussen Apple-baas Tim Cook en Gee-Sung Choi van Samsung. Maar tot een schikking kwam het niet. En dus moet een Amerikaanse jury in het Californische San José zich vanaf morgen alsnog maandenlang gaan buigen over de onontwarbare kluwen aan patentclaims. Het dreigt een lang en slepend proces te worden. Vorige week ging in Australië al een vergelijkbaar proces van start. Op de eerste zittingsdag sprak de dienstdoende rechter al van een 'belachelijk proces', dat eerder thuishoort bij een conflictbemiddelaar dan in een rechtszaal.

Apple is het middelpunt van een enorme, zich al jarenlang voortslepende patentenstrijd op de smartphonemarkt, zoals deze illustratie goed laat zien: geen touw aan vast te knopen. En dat is dan alleen nog maar de markt voor de mobiele telefonie; ook op het gebied van andere hardware, software en online activiteiten bestaan er talloze van dergelijke ingewikkelde schema's.

Patenttrollen
De grote internationale bedrijven bestoken elkaar dus met rechtszaken, maar daarnaast hebben de internetindustrie en de technologiesector ook te kampen met zogenoemde 'patenttrollen'. Dat zijn bedrijven zonder werknemers die zelf niks produceren, maar die puur bestaan om patenten van uitvinders of bedrijven op te kopen. Die patenten gebruiken ze vervolgens om rechtszaken te beginnen tegen andere bedrijven die er (mogelijk) inbreuk op maken. Engelfriet: 'Het zijn partijen die tolhokjes bouwen op plekken waar nog geen weg ligt, maar waarvan ze weten dat anderen er wel een weg gaan bouwen. En als dat eenmaal gebeurd is, gaan zij tol vragen aan elke gebruiker van die weg.'

De bekendste patenttrol is het Amerikaanse Intellectual Ventures, dat in 2010 is opgericht door Nathan Myhrvold, de voormalig technologisch directeur van Microsoft. Het bedrijf heeft inmiddels ruim 2 miljard dollar verdiend door 30 duizend patenten te verzamelen. Het doorslaande succes heeft veel andere bedrijven er ook toe aangezet om een dergelijk bedrijfsmodel op te zetten.

Door al dat patentengeweld worden bedrijven tegenwoordig bijna gedwongen om een eigen patentportfolio op te bouwen, zodat ze partijen die een rechtszaak tegen ze willen beginnen wegens het schenden van patenten, zélf voor de rechter kunnen slepen. En zo is een koude oorlog op vele verschillende fronten ontstaan. Het kost de Apples en de Googles onder ons bakken vol geld, maar de échte slachtoffers zijn de particuliere uitvinders en kleine startende bedrijven. Zij zullen de strijd namelijk niet overleven.

Technische bagage
Apple, dat vernieuwing en innovatie hoog in het vaandel heeft staan, zegt dat laatste dan ook te betreuren. 'Ik geef zoveel om jonge mensen met enige technische bagage die een eigen bedrijf willen beginnen', zei mede-oprichter Steve Wozniak in april in een interview met Financial Review. Hij kan er zelf over meepraten, want bij de doorbraak van de Apple II-computer in 1977 ondervonden hij en Steve Jobs ook veel hinder van ongebruikte patenten van anderen. 'Bepaalde categorieën van patenten worden nu volledig geblokkeerd door grote bedrijven die verzekerd willen zijn van de eigendomsrechten van alles,' aldus Wozniak. Ook Samsung heeft al meermaals aangegeven niet gelukkig te zijn met de jarenlange stijd tegen Apple.

Dat betekent echter nog niet dat het einde van de strijd in zicht is. Want ongeacht of ze nu wel of niet blij zijn met de situatie, grote bedrijven blijven een enorm belang hechten aan aan een groot en inhoudelijk goed patentenportfolio. De grote rechtszaken in Australië en de VS kunnen mogelijk een kentering teweegbrengen, maar vooralsnog ziet het er naar uit dat de Koude Oorlog die 'patentenstrijd' heet nog wel even voortwoedt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden