Reconstructie

Hoe de Museumnacht gekaapt werd door 't Boijmans

Na ruzie over geld met de Stichting voor de Museumnacht besluit museum Boijmans Van Beuningen het evenement zelf te organiseren. 'Wij wilden niet meer betalen voor het feestje van een ander.'

Bezoekers van Museum Boijmans van Beuningen staan tijdens de Museumnacht stil bij een kunstwerk van Maurizio Cattelan.Beeld anp

Niet raar opkijken als tijdens de Rotterdamse Museumnacht op 7 maart 2015 alleen de zes musea aan het Museumpark open zijn. Er is geen gratis vervoer naar de tientallen galeries in de stad, geen openingsact, geen buitenactiviteit. Het wordt een sobere nacht, zoals Museum Boijmans Van Beuningen al jaren wil.

Of het gedoe rond de Museumnacht niet had kunnen worden voorkomen door op 8 maart 2014 een paar zalen dicht te houden en de bezoekersstroom streng te reguleren? Ina Klaassen, zakelijk directeur van Museum Boijmans Van Beuningen, windt er geen doekjes om. 'Lange wachttijden hadden dan frustraties opgeroepen bij het publiek. Bovendien komt het probleem dan niet bij de Stichting Rotterdamse Museumnacht terecht. Wij zouden erop worden aangekeken.'

Financiële ijdrage

Het is donderdag 2 mei 2013 als Maartje Berendsen, voorzitter van de Stichting Rotterdamse Museumnacht, een brief krijgt van Museum Boijmans Van Beuningen. Daarin het verzoek aan de stichting om in 2014 een bijdrage te leveren in de kosten die het museum voor de Museumnacht maakt. Gewenst bedrag: tussen de 10- en 15 duizend euro. Zonder bijdrage, zo wordt gesteld, 'wordt het moeilijk voor ons om nog deel te nemen aan de Museumnacht'.

Berendsen vindt de vraag alleszins redelijk. Ze is er al langer van op de hoogte dat de grote toestroom van bezoekers in Boijmans tijdens de nacht niet alleen de veiligheid van de werken en het publiek in het gedrang brengt, maar ook veel geld voor beveiliging kost. Een financiële compensatie ziet ze echter niet zitten. 'We zijn een kleine stichting, we hebben het geld gewoon niet. Bovendien: de nacht is een gezamenlijk initiatief van alle musea in Rotterdam, dan past het niet er één financieel tegemoet te komen.'

Ultimatum

Een half jaar later valt er opnieuw een brief van het museum op de mat. De toon is ditmaal scherp. Directeur Sjarel Ex verwijt het bestuur van de stichting het aangekaarte probleem niet bij de horens te hebben gevat. Ja, ze heeft een bijeenkomst belegd over de problemen met de andere musea. Maar een helder voorstel ontbreekt. Hij stelt een ultimatum: als zijn museum van de Stichting Museumnacht geen 15 duizend euro ontvangt, gaat het zelf toegang heffen.

Berendsen antwoordt Ex dat hij een bom legt onder het concept van de Museumnacht. 'Betalen voor een passe-partout dat bij één instelling niet geldig is, past niet in het beeld van een gezamenlijk evenement.'

Maanden van telefoontjes, gesprekken en mails volgen. Het gaat al lang niet meer over die 15 duizend euro; het hele verdienmodel van de Rotterdamse Museumnacht staat ter discussie. Ina Klaassen ziet het zo: 'De Stichting int het geld van de passe-partouts en is leuk aan het programmeren, en wij zien er niks van terug.'

Kunsthal

Ook over het concept van de Museumnacht verschillen ze van mening: terwijl Berendsen een programma wil voor een zo breed mogelijk publiek, met activiteiten en buzz op straat, staat Boijmans voor ogen: de deuren open op een onconventioneel tijdstip. Dat is genoeg.

Intussen heeft Klaassen een medestander gevonden in De Kunsthal, die ook met hoge kosten kampt. Samen benaderen ze Johan Moerman, directeur van Rotterdam Festivals, om te verkennen of een ander financieel model mogelijk is. Omdat de Museumnacht 2014 met rasse schreden nadert, stelt hij een tussenoplossing voor: accepteer, als de stichting dat wil bieden, 5.000 euro compensatie, dan praten we daarna verder.

Het voorstel wordt afgewezen. Besloten wordt tijdens de volgende editie van de Museumnacht de deuren van De Kunsthal en Museum Boijmans Van Beuningen dicht te houden.

Maar dan: verrassing. In de nacht van 8 maart is Boijmans op eigen initiatief toch open. Gratis. 'Een pesterij', noemt Berendsen het.

Bezoekers bekijken een modeshow in de Kunsthal tijdens de Rotterdamse Museumnacht.Beeld anp

Overleg

En hoewel bij de Stichting al lang het gevoel heerst dat ze er samen niet meer uit gaan komen, vindt er opnieuw overleg plaats. Logisch: Boijmans en De Kunsthal zijn de reuzen van Rotterdam met een grote aantrekkingskracht op het museumpubliek. Hen verliezen zou de Museumnacht minder allure geven, en nog belangrijker: minder inkomsten.

Vlak voor de zomer zeggen de twee deelname te heroverwegen, mits er nieuwe verdienmodellen op tafel komen. Zo niet, dan trekken ze zich terug uit de Museumnacht en gaan ze over tot het organiseren van een Museumparknacht op 21 juni, samen met de andere aan het park gelegen instellingen: Het Nieuwe Instituut, Chabot Museum, Villa Sonneveld en het Natuurhistorisch Museum.

Hoe serieus de Stichting deze dreiging heeft genomen? Berendsen: 'Ik dacht, dat loopt wel los. We hadden inmiddels vier verdienmodellen rondgestuurd. Daar zat er een bij die potentie had: bovenop het passe-partout zou het publiek een supplement moeten betalen voor de musea aan het park. Die inkomsten mochten ze zelf houden.'

Afblazen

En dan gaat het toch in één roetsj van de glijbaan richting exit. De musea vinden de voorstellen niet radicaal genoeg. De Stichting verstuurt een persbericht over het thema van de Museumnacht 2015 en meldt daarin ook dat Boijmans en De Kunsthal niet meedoen, de pers pikt dat op, Emily Ansink van De Kunsthal wordt boos; ze hadden immers nog niets definitief besloten.

Op 9 oktober ontploft de bom. Jelle Reumer, voorzitter van het Museumpark, meldt Berendsen: we doen volgend jaar allemaal niet meer mee aan de Museumnacht, we gaan gratis open. Voor Berendsen zit er niks anders op dan de Rotterdamse Museumnacht 2015 af te blazen. Zonder deelname van de zes musea vindt ze het financiële risico te groot.

Nog geen week later ontvangen tientallen musea, galeries en andere culturele instellingen in Rotterdam van Museum Boijmans Van Beuningen het volgende bericht: de Rotterdamse Museumnacht op 7 maart 2015 gaat door. De weken erop wordt gepolst wie zich aansluit bij de doorstart. 'Vandaag versturen wij het persbericht. Hopelijk met de naam van uw instelling erbij.'

Heeft Museum Boijmans Van Beuningen de Museumnacht gekaapt? Klaassen: 'Nee. Wij wilden alleen niet meer betalen voor het feestje van een ander. Ik zie het voordeel van een stichting met een beperkte taak. Maar wij willen niet dat het geld van de stichting wordt besteed aan zaken waaraan wij als museum geen behoefte hebben.'

De lucht klaren De Museumnacht veroorzaakt een tweedeling tussen de Rotterdamse musea, vreest Marieke van Bommel, zakelijk directeur van het Maritiem Museum. Daarom heeft ze alle musea uitgenodigd om op 4 december bij elkaar te komen. Hans Kombrink, oud-wethouder voor de PvdA in Rotterdam, zal het gesprek leiden. Doel van de bijeenkomst: de lucht klaren. Van Bommel: 'Er heerst wrevel over de manier waarop de zes van het Museumpark te werk zijn gegaan. Eerst de Museumnacht opblazen en dan toch doorgaan, dat is slecht gevallen. Bovendien zijn er collega's die geen moeite hebben met het huidige verdienmodel, die blij waren met de hoeveelheid bezoekers tijdens de Museumnacht. Ook ik heb de Museumnacht altijd als een positieve impuls gezien, al mag je kritisch blijven over de financiën.' De Stichting Rotterdamse Museumnacht is niet uitgenodigd. Van Bommel: 'We moeten het eerst samen eens worden over of, en hoe we doorgaan met de Museumnacht.' Voor Maartje Berendsen is het duidelijk: haar rol als voorzitter van de stichting is uitgespeeld.

Bezoekers bekijken een tentoonstelling in Witte de With, Center for Contemporary Art tijdens de Rotterdamse Museumnacht.Beeld anp

De lucht klaren

De Museumnacht veroorzaakt een tweedeling tussen de Rotterdamse musea, vreest Marieke van Bommel, zakelijk directeur van het Maritiem Museum. Daarom heeft ze alle musea uitgenodigd om op 4 december bij elkaar te komen. Hans Kombrink, oud-wethouder voor de PvdA in Rotterdam, zal het gesprek leiden. Doel van de bijeenkomst: de lucht klaren. Van Bommel: 'Er heerst wrevel over de manier waarop de zes van het Museumpark te werk zijn gegaan. Eerst de Museumnacht opblazen en dan toch doorgaan, dat is slecht gevallen. Bovendien zijn er collega's die geen moeite hebben met het huidige verdienmodel, die blij waren met de hoeveelheid bezoekers tijdens de Museumnacht. Ook ik heb de Museumnacht altijd als een positieve impuls gezien, al mag je kritisch blijven over de financiën.' De Stichting Rotterdamse Museumnacht is niet uitgenodigd. Van Bommel: 'We moeten het eerst samen eens worden over of, en hoe we doorgaan met de Museumnacht.' Voor Maartje Berendsen is het duidelijk: haar rol als voorzitter van de stichting is uitgespeeld.

Museum Boijmans Van Beuningen is een museum voor beeldende kunst, gelegen aan het Museumpark te Rotterdam.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden