Hoe bloedige foto's van maffiaslachtoffers in het museum belandden

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: slachtoffers van liquidaties als kunstwerken.

null Beeld null

Ze is inmiddels 82 jaar en woont nog altijd in het centrum van Palermo, de hoofdstad van Sicilië. Ze had al een heel leven achter de rug toen ze als 40-jarige foto's begon te nemen voor L'Ora, een linkse middagkrant op Sicilië, waarvan de voorpagina's in de jaren zeventig en tachtig gevuld waren met de beelden van de bloedige maffiaoorlog. Letizia Battaglia sliep jarenlang naast een illegale politiescanner en er waren maar weinig ongebroken nachten.

Slachtoffers waren de maffiosi zelf, maar ook rechters, aanklagers, politieagenten. Het was een oorlog die honderden slachtoffers eiste. De lezers kochten de krant, schreef The New York Times onlangs in een profiel van Battaglia, omdat ze wilden weten wie er afgelopen nacht was vermoord. En Battaglia, een gescheiden moeder van drie dochters, leverde de foto's.

Wie haar foto's voor de eerste keer ziet, ziet vooral de lijken, liggend op straat, onder een laken of niet, onderuitgezakt achter het stuur, achtergelaten op de plek waar vlak daarvoor een kogelregen een einde aan het leven maakte. Wie langer kijkt ziet meer; de manier waarop ze let op de details in de omgeving, probeert de omstanders in beeld te krijgen en haar gevoel voor de absurditeit van de gewelddadige dood. 'Ik had de plicht om niet bang te zijn', zei ze in een interview. Ze werd op straat bespuwd, haar camera werd meerdere malen kapotgegooid en ze ontving dreigbrieven, waarin stond dat haar vonnis reeds was geveld.

Bloedig archief

In 1979, op het hoogtepunt van de maffiaoorlog, zette ze, uit protest, grote prints van haar foto's van slachtoffers op het centrale plein van Corleone, bekend geworden door de Godfather-films, maar voor de Sicilianen vooral de thuisbasis van de wreedste clan op het eiland.

Tegenwoordig hangen haar foto's in musea. Het werk van Battaglia was dit jaar te zien in MAXXI, gloednieuw Romeins museum voor kunst uit de 21ste eeuw, en is vastgelegd in een aantal grote fotoboeken. Ze is niet de enige fotograaf die de sprong heeft gemaakt van de bloedige krantenkoppen naar de kunstwereld. En hoewel ze de geschiedenis in zal gaan als de vrouw die zonder terug te deinzen de maffia tegemoet trad, is haar enorme archief (het 'bloedige archief' noemt ze het zelf) meer een ode aan het leven op de straten van Palermo. Haar voorbeelden waren de Amerikaanse fotografen Mary Ellen Mark en Diane Arbus.

Battaglia heeft in de overgang naar de kunstwereld dezelfde stap gezet als de Amerikaan Arthur Fellig (beter bekend als Weegee) en de Mexicaan Enrique Metinides, die hun brood verdienden als krantenfotograaf op de straten van New York in de jaren dertig en veertig en in Mexico-stad in de jaren zestig en zeventig. Weegee legde de gangsteroorlog in de crisisjaren vast en Metinides ging, vanaf zijn 12de, als een engel des doods over straat, op zoek naar calamiteiten die hij op de voorpagina van de krant kwijt kon.

Net als Battaglia sliepen Weegee en Metinides met een oog open en de politieradio als de permanente soundtrack op de achtergrond. Het zijn briljante straatfotografen, chroniqueurs van het stadsleven, terwijl ze de dood elke dag voor hun camera kregen.

null Beeld null

In haar appartement hangt slechts een foto van eigen hand: het portret van een meisje dat een voetbal vasthoudt en met een indringende blik naar de fotograaf staart, vastgelegd in een van de armste wijken van Palermo. Jaren later heeft Battaglia vergeefs geprobeerd haar terug te vinden, als volwassen vrouw. Misschien maar goed ook, zegt ze in een interview. Nu blijft ze altijd dat meisje met de toekomst in haar ogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden