Hoe Anne Frank alsnog haar grote liefde vindt

Theatermaker wil het dagboek van Anne Frank niet voor de zoveelste keer navertellen.

Een dode 15-jarige jongen komt een dood 15-jarig meisje tegen. Allebei hebben ze twee jaar ondergedoken gezeten en zijn daarna vermoord. Het meisje in de Tweede Wereldoorlog, de jongen onlangs nog, in Albanië, als gevolg van daar nog altijd bestaande wetten van bloedwraak. Terwijl ze vertellen en zingen over hun ervaringen, bloeit er iets moois tussen hen op.

De onlangs gefuseerde jeugdtheatergroepen Huis aan de Amstel en Wederzijds houden wel van pittige voorstellingen. Vandaar ook dat ze kozen voor een drieluik met drie tegendraadse hoofdpersonen: Anne Frank, Baruch de Spinoza en Annie M.G. Schmidt.

Het eerste stuk heet Anne en Zef, gebaseerd op onder andere het dagboek van Anne Frank, en werd geschreven en geregisseerd door Ad de Bont, de voormalig artistiek leider van Wederzijds. Wonderlijk is het wel dat de groepen hun hoofdpersonen voor het eerste ‘fusiedrieluik’ niet zelf verzonnen. Het was de organisatie van Amsterdam Wereldboekenstad die de drie Amsterdamse schrijvers samenbracht onder de noemer ‘vrijheid van uiting’.

De Bont haalt er zijn schouders over op. ‘Ik ben erg voor de praktische kunstenaar. Een opdracht kan een evengoed startpunt zijn als een persoonlijke fascinatie. Michelangelo hoefde ook geen diepdoorvoelde emoties te hebben voordat hij de Sixtijnse kapel volschilderde. Dat wil nog niet zeggen dat die kapel niet mooi is geworden, of dat het schilderproces niet interessant was. Wat mij betreft wordt kunstenaarschap te vaak als doel op zichzelf gezien.’

Niet dat het drieluik een opdracht was, het kwam eerder goed uit. Regisseur Liesbeth Coltof en schrijver/acteur Roel Adam waren toevallig al vóór Amsterdam Wereldboekenstad met Spinoza bezig en bij Annie M.G. Schmidt dachten de theatermakers meteen aan de Turkse regisseur Tarkan Köruglu. De Bont: ‘Dat leek ons een mooie combinatie: een buitenlandse blik op zo’n oerhollandse heldin. Daarna bleef alleen Anne Frank nog over.’

Die kreeg Ad de Bont dus. Hij grinnikt erom. ‘Ik dacht in eerste instantie: wat moet ik met dat meisje? Anne Frank is ongelooflijk belangrijk voor onze samenleving, maar haar levensloop heeft ook iets heiligs. Ze mag dan dood zijn, er is tegelijk niemand zo springlevend en goedbeschermd als Anne. Ik zocht de vrijheid om te fantaseren, wilde niet voor de zoveelste keer haar dagboek navertellen.’

Dus pakte De Bont ter inspiratie zijn krantenknipsels en zag opeens het verband tussen kinderen die in Albanië zitten ondergedoken en het leven van Anne Frank. Het lijkt ongelooflijk, dat er vandaag de dag nog steeds kinderen en zelfs hele families moeten onderduiken, maar al sinds de 15de eeuw is het een fenomeen dat vooral in Noord-Albanië met hardnekkige regelmaat blijft opduiken. Het is een bestaan zonder toekomst, waarover maar af en toe nieuwsberichten in de kranten verschijnen. Of, zoals Anne in het stuk over dergelijke misstanden zegt: ‘Wat te verschrikkelijk is voor woorden, kan alleen ontkend worden, hoe moet je het anders overleven?’

De Bont schreef een ritmisch, haast abstract aandoend verhaal waarin Anne Frank niet stopt met schrijven als haar dagboek afloopt. Ze schrijft door in de verschillende concentratiekampen, ze schrijft tot het moment dat ze sterft en de Albanese jongen Zef tegenkomt. De Bont: ‘Als Anne eenmaal dood is, mag ze op zoek naar leuke jongens.’

Liefde na de dood is een belangrijk onderdeel van het stuk voor De Bont, omdat hij vorig jaar zijn eigen geliefde verloor. ‘Hoewel het niet het uitgangspunt was, komen voor mij in deze voorstelling drie lijnen samen. De holocaust, de bloedwraak, de dood van een geliefde. Het zijn allemaal op verschillende niveaus ondraaglijke verhalen. Maar je verdraagt ze, omdat je wel móet. Door het schrijven van dit stuk laat ik anderen kennismaken met die verhalen. En ik kon zelfs meer doen. Ik kon Anne en Zef toch nog de liefde van hun leven geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden