Hobbyende of stelende dictator is geen boek te veel

Een beroemde foto van Koen Wessing brengt de komst van de nieuwe barbaren feilloos in beeld: soldaten die stapels boeken op een brandstapel gooien....

Nu, ruim dertig jaar later, dringt zich echter de gedachte opdat de treurigstemmende scène onderdeel was van de collectierookgordijnen waar Pinochet patent op heeft gehad. Deanti-intellectuele boekverbrander blijkt in werkelijkheid altijdeen boekenliefhebber van het zuiverste water te zijn geweest.Althans, dat is de positieve uitleg. De negatieve is dat we inde persoon van de rechtlijnige militair te maken hebben met eenvan de grootste boekendieven uit de geschiedenis.

Het nieuwe inzicht is ons verschaft door de Chileenseonderzoeksrechter Cerda, belast met het achterhalen van dehoeveelheid staatsgelden die Pinochet in zijn zeventien jaar alsdictator achterover heeft gedrukt. Volkomen onverwacht heeftCerda beslag laten leggen op alle bibliotheken enboekencollecties van de inmiddels 90-jarige generaal. En danpraten we niet over een kast in de zitkamer, maar over veletienduizenden, misschien zelfs honderdduizend boeken. Alleen alde Bibliotheek Augusto Pinochet Ugarte, geschonken aan deOorlogsacademie van het leger, omvat zestigduizend titels.

De rechter onderzoekt al langer de herkomst van de 28 miljoendollar op geheime bankrekeningen van Pinochet in het buitenland,wie zijn drie kapitale villa's heeft bekostigd en waar al hetantiek in die huizen vandaan komt. Tot het hem opviel dat degeneraal een bijzondere boekenfreak was. Zijn collectie omvat talvan eerste drukken, bibliografische juwelen uit Chili en hetbuitenland, door beroemdheden gesigneerde exemplaren, kostbarewerken met gravures, een grote napoleontische collectie en eencomplete verzameling marxistische literatuur, dezelfde die hijin de septemberdagen van 1973 op straat liet verbranden.

De boekenkasten in zijn villa's zijn verzegeld door depolitie, en de bibliotheek van de Oorlogsacademie mag voorlopiggeen boeken meer uitlenen. De rechter heeft een commissie vandeskundigen opdracht gegeven de boeken te taxeren en teonderzoeken waar ze vandaan komen, of de generaal ze heeftbetaald en zo ja, met staatsfondsen, of dat hij ze simpelwegheeft geklauwd. Volgens zijn laatste belastingopgaafvertegenwoordigen de boeken slechts een waarde van omgerekend9600 euro.

Vorig jaar moest Pinochet al zijn kostbaarste schat inleveren:het handgeschreven manuscript van het Militair Dagboek vangeneraal José Miguel Carrera, een van de vaders van deonafhankelijkheid van Chili. Het manuscript uit het begin van de19de eeuw was door de erfgenamen van Carrera in 1974 nagelatenaan de Nationale Bi-bliotheek, maar op een geheimzinnige wijzeterechtgekomen op het nachtkastje van Pinochet, die er niet overpiekerde het waardevolle document af te staan. Totdatopperbevelhebber Cheyre zijn bejaarde voorganger overreedde hetterug te geven.

Pinochet wilde niet worden versleten voor een domme militair.De Chilenen herinneren zich nog altijd zijn gevleugelde woordenals dicator: 'Om tien uur 's avonds lig ik in bed, meestal meteen boek over filosofie, geschiedenis, politiek. Ik lees eenkwartiertje...'

De schrijver Sergio Gómez maakte zich onlangs nog vrolijkover de ontdekking dat Pinochet het pseudoniem John Longgebruikte om een geheime bankrekening in de VS te openen: 'Eengrap of een sleutel? Long John Silver is een personage uitSchat-eiland van Robert L. Stevenson, de piraat die de slechtheiden de hebzucht belichaamt. Pinochet had het boek kennelijk nietmeer zo goed in zijn hoofd (als ie het al had gelezen) of hijkoos onbewust de slechterik als pseudoniem.'

Of de generaal zich in slaap las met een van de vierhonderdtitels die hij direct na zijn coup liet verbieden, heeft hij nietbekendgemaakt.

Maar menigeen is ervan overtuigd dat er bij de door de rechtergelaste inventarisatie van zijn collectie een kostbare editie zalopduiken van Don Quichot, de klassieker die Pinochet verboodomdat die 'een verdediging van de burgerlijke ongehoorzaamheid'zou inhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden