Hits en missers van Joni Mitchell

JONI MITCHELL is een van de grootse singer-songwriters van de sixties-generatie. Een zangeres met een heldere, beweeglijke stem, én een uitmuntend componiste, wier werk ook in uitvoeringen door anderen bekend werd....

Dit najaar verschenen Mitchells bekendste nummers voor het eerst op een verzamelalbum, Hits, dat gelijktijdig werd uitgebracht met een schaduw-cd, Misses. Twee cd's met samen 29 songs: het is een wel erg bescheiden bloemlezing uit de negentien albums die de 53-jarige zangeres sinds 1969 maakte.

Als Roberta Joan Anderson werd ze in 1943 geboren in de staat Saskatchewan in Canada. Haar eerste teksten en liedjes schreef ze al op jonge leeftijd, daarnaast ontpopte ze zich als een talentvol schilderes. Ook later zou ze muziek en schilderkunst naast elkaar blijven beoefenen.

Op 22-jarige leeftijd trouwde ze met de folkzanger Chuck Mitchell, met wie ze Canada verliet om haar geluk in de Verenigde Staten te beproeven. Het folkduo had weinig succes, en na ruim een jaar besloten ze weer te scheiden, al hield Mitchell altijd de naam van haar eerste man. Het viel niet mee om op te vallen in het folkcircuit van koffiehuizen, dat in 1967 op sterven na dood was sinds Bob Dylan en The Byrds twee jaar eerder de elektrische gitaar in de folkmuziek hadden geïntroduceerd. Akoestische folk had zijn beste tijd gehad.

Toch was het een van de leden van The Byrds, David Crosby, die de jonge zangeres ontdekte. Hij was onder de indruk van haar songs, en hielp haar aan een platencontract. Op de hoes van Mitchells debuut, het in 1969 verschenen Clouds, staat Crosby vermeld als producer, al was dat slechts een papieren functie, zoals hij later in zijn autobiografie zou bekennen. Door zich op te werpen als producer beschermde hij de jonge zangeres voor de eisen van de platenindustrie, die op dat moment in de ban was van de elektrische folk-rock en haar ongetwijfeld in die richting zou willen sturen.

Crosby vond dat Mitchell ('een ruwe diamant') het best tot haar recht zou komen als haar werk puur en sober op de plaat zou worden gezet. Hij liet de zangeres zo veel mogelijk haar gang gaan. Mitchell is Crosby daar altijd dankbaar voor gebleven, want dat begin was bepalend voor haar carrière. Ze kreeg vanaf haar debuut de vrijheid om te doen wat ze wilde, een onafhankelijkheid die resulteerde in de serie uitmuntende albums die ze in de daaropvolgende tien jaar maakte.

Mitchell veranderde van een verlegen meisje dat introvere en melancholieke liedjes zong in een zelfbewuste vrouw, die zich in haar teksten kritisch uitliet over de Amerikaanse samenleving en met name de levensstijl van de zelfingenomen Westcoast-rocksterren.

Al ten tijde van Blue (1971), een van haar indringendste platen, werd duidelijk dat Mitchells talent dat van de meeste van haar tijdgenoten deed verbleken. Haar teksten waren heel oorspronkelijk, al waren het vooral de sprekende melodieën en harmonieën die haar werk bijzonder maakten. Mitchell schreef maar weinig songs in de traditionele gitaarstemming, maar experimenteerde met het omhoog en omlaag stemmen van de snaren, wat de akkoorden een specifieke, andere kleur gaf.

Haar drang om een stap verder te gaan dan de bekende folk- en popharmonieën resulteerde later in de jaren zeventig in een samenwerking met jazzmuzikanten: eerst bassist Jaco Pastorius, en later de componist en bassist Charles Mingus. Mingus, die de zangeres zelf had benaderd met het voorstel om samen te werken, overleed voordat het album (dat in 1979 als Mingus verscheen) was voltooid.

Hoewel de complexe songstructuren van die projecten opnieuw Mitchells veelzijdigheid en zin voor avontuur belichtten, betekenden ze het einde van de periode van succes en top-20-hits. Na een serie nieuwe experimenten (het geflopte synthesiser-album Dog Eat Dog, opgenomen in 1985 met Thomas Dolby) keerde Mitchell aan het eind van de jaren tachtig terug naar een wat toegankelijker geluid: de Joni Mitchell zoals het grote publiek haar kende.

Alle perioden in haar veelzijdige carrière zijn vertegenwoordigd op de twee nu verschenen cd's. Mitchell koos de songs zelf, en al zegt de selectie veel over de manier waarop ze terugkijkt op haar werk, de bloemlezing is toch wel erg subjectief. Dat wreekt zich vooral op de tweede cd, Misses, met vooral materiaal vanaf de late jaren tachtig. Hoewel ze sindsdien af en toe nog wel een sterke song schreef, is dit toch niet haar beste werk.

Mitchells sterke muzikale persoonlijkheid vormt de rode draad in deze reis door de tijd, maar toch zijn de sprongen tussen de muzikale perioden soms zo groot dat beide platen een wat verbrokkelde indruk maken.

Als een eerste introduktie zijn Hits en Misses wel aardig, maar Mitchell komt toch het best tot haar recht op de afzonderlijke platen die ze maakte, die ieder een compleet muzikaal verhaal vertellen. Het enige wat een artieste van Mitchells kaliber rechtdoet, is een integrale heruitgave van al haar albums.

Joni Mitchell: Hits. Reprise 9362-46358-2. Misses. Reprise 9362-46358-2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.