Hitlers hond brengt de partijgroet

Regisseur Daniel Levy laat Hitler coachen door een Jood. De vraag is of de Duitsers hem dat in dank afnemen....

BERLIJN Bij het draaien van de Hitler-satire Mein Führer, in de winter van 2005, had filmregisseur Dani Levy (49) al kunnen vaststellen dat Duitsers nog niet om hun gewezen dictator kunnen lachen. Financiers en acteurs had hij, na het succes van de joodse zedenschets Alles auf Zucker! (2004), nog betrekkelijk makkelijk kunnen vinden. Maar het publiek huiverde zodra het lucht kreeg van Levy’s nieuwe project.

Toen hij de Berlijnse Lustgarten, in het centrum van de stad, liet optuigen met nazi-banieren – voor de opname van een massascène – maakten veel Berlijners daar bezwaar tegen. Figuranten werden aan een uitvoerige mentale screening onderworpen. Want in der Untergang, de succesfilm over de laatste dagen van Adolf Hitler (2004), bleken neo-nazi’s te hebben gefigureerd die het wel lekker vonden om zich in een bruin of zwart uniform te hijsen.

Voor die blamage – zo werd het door rechtschapen Duitsers althans ervaren – wilden de makers van Mein Führer zichzelf behoeden. Zelfs de hakenkruis-vlaggetjes waarmee de figuranten Hitler tijdens diens laatste rede toezwaaiden, moesten na gebruik allemaal worden ingeleverd. Het was, aldus der Spiegel, ‘makkelijker om een machete aan boord van Airforce One te smokkelen dan een vlaggetje achterover te drukken’. Want als het om rechts-extremisme gaat, verstaan de Duitsers geen scherts.

Dat belooft weinig goeds voor het onthaal van Levy’s nieuwe film. Woensdag gaat Mein Führer in première. Maar nu al hopen de omineuze voortekenen zich op. Helge Schneider, de 51-jarige vertolker van Hitler, heeft afstand genomen van de film, en indirect ook van het publiek. Hij sluit niet uit dat de ‘groepsdwang’ in de bioscoop tot gevolg heeft dat het publiek niet durft te lachen.

Mein Führer speelt zich af rondom de jaarwisseling 1944-1945. Het Groot-Duitse Rijk wordt belegerd door zijn vijanden, en Adolf Hitler – die door zijn entourage wordt afgeschermd van de akelige aanblik die Berlijn biedt – is aan diepe depressies ten prooi gevallen. In een poging het beest in hem opnieuw tot leven te wekken, benoemt propagandaminister Joseph Goebbels (overtuigend vertolkt door Sylvester Groth) de in Sachsenhausen geïnterneerde toneelspeler Adolf Grünbaum tot een soort mental coach van de Führer.

‘Waarom een jóód’, vraagt de verbouwereerde Martin Bormann. ‘We hebben toch de beste regisseurs en acteurs van de wereld? En die zijn nog arisch ook.’ Maar Goebbels wil iemand ‘die in onze Führer zijn grootste kracht kan ontketenen – de kracht van zijn haat’. Dat vertrouwt hij de jood Grünbaum (gespeeld door een ingetogen Ulrich Mühe) wel toe. Die weet Hitler inderdaad op onorthodoxe wijze klaar te stomen voor een vurige rede waarmee het Duitse volk tot grote daden moet worden aangespoord. ‘De eeuwige jeugd is in mij teruggekeerd’, zegt Hitler voor zijn optreden. ‘Der Jud’ tut gut!’.

Levy kenschetst Mein Führer als ‘een van de feiten onafhankelijke fabel’. ‘Ik heb geprobeerd te schrijven als Karl May die ‘zijn’ indianenwereld en ‘zijn’ Arabische wereld heeft bedacht. De film is op de werkelijkheid gebaseerde fictie.’ Deze ongerijmdheid wordt ook in de subtitel tot uitdrukking gebracht: Die wirklich wahrste Wahrheit über Adolf Hitler. Want met films ‘die op ware gebeurtenissen’ zijn gebaseerd’ kan de bittere werkelijkheid van het Derde Rijk niet inzichtelijk worden gemaakt. ‘De komedie kan soms meer verklaren dan de tragedie.’

Dat blijkt een zware opgave. ‘Toen u net uit Sachsenhausen kwam, zag u er beter uit’, zegt propagandaminister Joseph Goebbels een paar dagen nadat Grünbaum – niet zonder aarzeling – zijn opdracht heeft aanvaard. ‘Ach ja, het kampleven*’, antwoordt hij, ‘*is beter dan zijn roep’, vult Goebbels aan.

Andere grappen: Hitlers herdershond brengt de partijgroet, en draagt bij het uitlaten een jasje met hakenkruis-insigne. Hitler speelt een deuntje op het harmonium voor Eva Braun. Hij verliest bij het scheren, als hij omkijkt, zijn halve snor. ‘Een satire moet wel héél leuk zijn om te overtuigen’, schreef de schrijver Ralph Giordino (83) gisteren in die Welt. Woensdag zal blijken of dat Levy is gelukt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden