Hitler is niet weg en ook geen clown

Regisseur David Wnendt houdt zijn publiek listig in zijn greep. De levensechte Führer oogt eerst clownesk, maar wordt gaandeweg onaangenaam.

Ere wie ere toekomt. Al in 2000 paradeerde tv-maker Robbie Muntz verkleed als Adolf Hitler door de straten van Wenen, in een item voor het VPRO-programma Waskracht! Een satirisch commentaar op de verkiezingstriomf van de rechtse populist Jörg Haider, dat echter geheel verkeerd viel: tv-critici en omroepbobo's buitelden over elkaar in hun afkeer.

En nu, vijftien jaar later, paradeert Hitler dus door de straten van Berlijn, als onderdeel van de Duitse hitkomedie Er ist wieder da. Inmiddels zagen ruim twee miljoen Duitsers de verfilming van Timur Vermes' bestseller. Daarin wordt de Führer bij toverslag naar het nu getransporteerd, rechtstreeks uit het einde van WOII. Hij ontwaakt in een onopvallend plantsoen in Berlin-Mitte. Precies de plek waar ooit de Führerbunker stond.

Eenmaal bekomen van zijn tijdreis, verbaast Hitler zich over de moderniteit. Wat doen al die Ottomanen in zijn stad? Waarom groet men hem niet meer? En waarom zijn al die nieuwe politici zo lachwekkend slecht?

Clown

Mensen zien hem als Hitler-imitator, een verdomd goeie zelfs. Eenmaal op sleeptouw genomen door een tv-producent, groeit de Führer vlot uit tot mediahit. Regisseur David Wnendtvoegt een cruciaal element toe aan Vermes' roman: hij laat Hitler ook los in de realiteit, tussen echte en documentair gefilmde Duitsers. Hij lokt reacties uit door bijvoorbeeld een Turkse wasserette binnen te gaan of vanaf een balkon te zwaaien naar een troep voorbij marcherende rechts-radicalen, die verbaasd opkijken. Sommige omstanders worden boos, anderen spuien hun onvrede over hedendaags Duitsland, dat vol zit met 'buitenlanders'.

Er ist wieder da is deels een kluchtige en wat onbeholpen komedie, bevolkt door eendimensionale personages. Tegelijk speelt hoofdrolspeler Masucci - voorzien van dé snor en dé snerpende stem - zijn Hitler zo realistisch mogelijk. Die levensechte en in de tijd verdwaalde Führer oogt eerst clownesk, maar wordt gaandeweg minder leuk als de man onverstoord kond blijft doen van het nationaal-socialistische gedachtengoed. Wanneer een tv-bons suggereert dat men maar beter geen grappen kan maken over Joden, beaamt Hitler dit: er ís ook niks grappigs aan joden.

Er kleeft iets gemakzuchtigs aan de wijze waarop Wnendt de realiteit inbedt in zijn film. Want wat zegt het eigenlijk als passanten graag op de foto gaan met een als Führer verklede malloot? Of als ze Hitler groeten als die voorbijrijdt met cameraploeg? Maar middels die curieuze, botsende stijlmix houdt de regisseur zijn publiek wel listig in zijn greep. Wie Er ist wieder da ziet, móét zich verhouden tot Adolf Hitler. Die is niet weg. En hij is ook geen clown.

Er ist wieder da. Regie: David Wnendt. Met: Oliver Masucci, Fabian Busch, Katja Riemann, Christoph Maria Ernst. 110 min., in 64 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden