Hitler danst op Berlijnse Schaubühne

Berlijn wacht gespannen op reacties nu The Producers dit weekeinde in première gaat. Kunnen Duitsers lachen om Hitler?

Van onze verslaggeverWim Bossema Wim Bossema

Hitler komt dansen in Berlijn. Vanavond is de try-out, zondag de première van de Duitse versie van de musical The Producers, gebaseerd op Mel Brooks’ beroemde lachfilm uit 1968. De grote vraag is of de Duitsers eindelijk kunnen lachen om Brooks’ smakeloze grappen over Der Führer.

‘Dit wordt de première waar het vurigst naar is uitgekeken’, schreef de krant Der Tagesspiegel donderdag. ‘Er heerst voorpret en de verwachtingen zijn hooggespannen.’

De musical zou nog te gevoelig kunnen liggen in Duitsland, met zijn schaamte over de Holocaust, of juist tot protesten van neonazi’s kunnen leiden. Die kunnen boos worden over de reclame voor de musical, vrezen buurtbewoners: nazibanieren waarop het hakenkruis door een pretzel is vervangen. Nazisymbolen zijn verboden in Duitsland.

In Oostenrijk werd dezelfde voorstelling na acht maanden voortijdig gestaakt. Lovende recensies, acteurs veelvuldig geprezen, maar te weinig publiek. Zal het in het hippe Berlijn anders gaan dan in Wenen?

Der Spiegel online signaleert scepsis: ‘Sommigen denken dat Duitsland nog niet toe is aan tapdansende stormtroopers en een campe Hitler die zingt: heil mijzelf!’

Het weekblad sprak met een zelfverzekerde directeur van het Admiralspalast, waar The Producers – Frühling für Hitler wordt opgevoerd. Berlijn was niet alleen de hoofdstad van het Kwaad, het was ook altijd ‘de tolerantste en opwindendste stad van Duitsland’, zei Falk Walter.

Het Admiralspalast is de beste plek om The Producers te spelen, vindt hij, want in deze zaal zat Hitler graag. Hij liet er een gigantische Führerloge bouwen. Bij de opknapbeurt in 2006 heeft Walter die behoorlijk laten verkleinen, ‘maar het is nog steeds de beste plaats’. Een goede zetel voor Brooks, die voor de première is uitgenodigd.

Brooks zei deze maand dat oude Duitsers ‘misschien nog moeite hebben met het hele idee lol te maken over wat zij de ernstigste periode in hun leven vinden’, maar dat de Duitse jongeren zich rot zullen lachen. Brooks: ‘Jammer dat Hitler de show niet meer kan meemaken.’

De Führer komt maar kort voor in de musical, in een toneelstuk binnen een toneelstuk van tien minuten. De twee Joodse producers zoeken het meest smakeloze stuk denkbaar in de hoop dat het snel flopt, zodat ze ervandoor kunnen gaan met het geld van de aandelen. Dat opzetje mislukt grandioos.

Bij de nazi-dansshow vallen de monden van de toeschouwers open van ontzetting; sommigen lopen weg, tot vreugde van de producers. Maar als Hitler zelf opkomt, slaat de stemming om: de nichterige dictator pakt het publiek volkomen in.

Van de film uit 1968 werd in 2001 op Broadway een zeer succesvolle musicalversie gemaakt. Een even succesvolle internationale tournee volgde. In 2005 kwam een remake van de film zelf uit. De scènes zijn in diverse uitvoeringen op YouTube te zien.

Dus waarom dan weinig succes in Wenen? Cornelius Obanya, die de hoofdrol van Max Bialystock speelt, zei tegen Die Welt: ‘Ik ben Oostenrijker. Bij ons zijn vele debatten, die in Duitsland al tientallen jaren woeden, nooit gevoerd. Zo simpel is het. En dat merk je in de zaal. Ik merkte het toen we de hakenkruisbanden tevoorschijn haalden. De staalhelm aan het begin is al genoeg. Dan gaat er een rilling door het publiek.’

Vera Stelzmayer betwijfelt op het Duitse internet-musicalmagazineM­IZ.de of de Oostenrijkers hun besmette verleden niet met humor te lijf willen gaan. Terwijl The Producers in halfvolle zalen stond, stroomde het publiek wel toe voor de ‘tragikomedie Mein Kampf’ van George Tabori. Dus Wenen kan best lachen om Hitler.

Stelzmayer denkt eerder dat de Weners de typische uitbundig platte humor van Brooks niet zo waarderen. En in de reclame werd het woord Hitler zorgvuldig vermeden, viel haar op. Dat was nu juist het unique selling point.

Dat doen ze in Berlijn beter. Het is in het mediarumoer Hitler voor en Hitler na, met als hoogtepunt die banieren aan de gevel – ‘zoals aan Hitlers Rijkskanselarij’ (Der Tagesspiegel).

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden