Hitler als kunstenaar. Wenen 1907 - München 1919

Stadsgezichten en gebouwen schilderde Hitler. Portretten lukten niet

Niet eens een hele zin wijdt Sebastian Haffner in zijn befaamde Anmerkungen zu Hitler aan het kunstenaarschap van de man die heel Europa in het ongeluk zou storten. Die zin gaat zo: 'Hij maakte de middelbare school niet af, zakte voor het toelatingsexamen van de kunstacademie en leidde van zijn 18de tot zijn 25ste levensjaar, eerst in Wenen, daarna in München, het leven van een uitkeringstrekker en bohemien, zonder beroep of vooruitzicht.'

De historicus Lambert Giebels, bekend van boeken over Louis Beel, Soekarno en Greet Hofmans, verbaasde zich over die omissie. Giebels zette zich aan een boek over Hitler als kunstenaar en werkte daaraan tot enkele dagen voor zijn overlijden in oktober 2011.

Aan de ontsluiering van 'het raadsel Hitler' is Giebels niet meer toegekomen. Daardoor ontbreekt het weldadig aan gepsychologiseer en houdt Giebels het bij een feitelijke bespreking van Hitlers opvattingen en daden op schilderkunstig gebied.

De jonge Adolf Hitler werd niet eenmaal, maar tweemaal geweigerd aan de kunstacademie en bleef daardoor autodidact. Hij was niet ongetalenteerd maar wel beperkt. Liever dan portretten, die hem niet goed afgingen, maakte hij priegelige aquarellen van stadsgezichten of gebouwen. Hij noemde zichzelf Architekturmaler, bedacht sprookjesachtige huizen en stortte zich van tijd tot tijd op het herontwerpen van hele binnensteden. Tot zijn diensttijd in de Eerste Wereldoorlog. Daarna vond hij zichzelf opnieuw uit en schreef hij in Mein Kampf de omineuze zin: 'Ich aber beschloss Politiker zu werden'.

Dan is de kunstenaar Hitler al begraven. In zijn tweede leven wilde hij aan zijn schilderkunstige prestaties ook niet graag herinnerd worden. Maar was er inderdaad sprake van een breuk? De verwoestingen die Hitler later aanrichtte, staan uiteraard in schril contrast met het beschilderen van ansichtkaarten waarmee hij zich voor 1914 in leven hield. Maar je hebt geen Freud nodig om te zien dat de politicus Hitler tot het einde toe de habitus van een kunstenaar had.

Politiek als het ambachtelijk zoeken naar meerderheden of zorgvuldig aanpassen van wetgeving heeft hem nooit geboeid. Als jeugdig amateur-architect wilde hij de wereld naar zijn hand zetten. Tot zijn laatste snik bleef Hitler zich bemoeien met het ontwerp van zijn Derde Rijk, dat niets anders was dan een groot kunstwerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden