Hitfilm Your Name verbeeldt verlangen van Japanse jeugd naar onbereikbare

Hoe hij zijn tienertijd ervoer, verwerkte hij in de animatie Your Name. Regisseur Makoto Shinkai laat een jongen en een meisje als een blok voor elkaar vallen en versmelten.

'Ik denk dat niet nóg meer mensen mijn film moeten bekijken', zei animatieregisseur Makoto Shinkai vorig jaar december over zijn hitfilm Your Name, in een opmerkelijk interview met The Japan Times. 'Het is niet meer gezond.'

De kop boven het lezenswaardige verhaal: Please don't see my animated blockbuster, says Japan's 'new Miyazaki', Makoto Shinkai. Een op de zeven Japanners had op dat moment een kaartje gekocht voor zijn fantasierijke en complexe film, waarin een mooie stadsjongen en een verveeld plattelandsmeisje tijdens hun slaap af en toe van lichaam wisselen. Dat thema beslaat overigens slechts een bescheiden deel van de film, die vanaf vandaag ook in de Nederlandse bioscopen draait. Maar daarover zo meer.

Your Name
Animatie
Regie Makoto Shinkai
106 min., in 37 zalen

Oscarkansen

In hetzelfde interview besprak Shinkai de Oscarkansen van zijn film. Volgens kenners kon hij destijds rekenen op een nominatie. 'Ik hoop echt dat ik niets win', zei de regisseur. Die wens kwam in elk geval uit: Your Name werd begin dit jaar niet genomineerd voor de belangrijkste Amerikaanse filmprijs. Het circus rond zijn film was wat Shinkai betreft groot genoeg. Sinds de zomer van vorig jaar groeide Your Name gestaag uit tot Japans op een na succesvolste film aller tijden. Alleen de animatieklassieker Spirited Away van Hayao Miyazaki trok nog meer Japanners naar de bioscoop. Wereldwijd bracht de film inmiddels ruim 305 miljoen euro op, goed voor een zevende plaats op de lijst met internationale animatiesuccessen, tussen Sneeuwwitje en Pocahontas.

De vergelijking met Miyazaki leek Shinkai desondanks het meest dwars te zitten. De inmiddels 44-jarige animator voelde zich heus wel vereerd, maar hij wil allesbehalve de nieuwe Miyazaki zijn, net zoals Miyazaki waarschijnlijk niet graag de Japanse Walt Disney wordt genoemd. Alsof ze zijn identiteit afpakken. Veel liever begint Shinkai met de voorbereidingen van een nieuwe film. Hij heeft nog veel te bewijzen, vindt hij zelf.

Japanse tieners

In tegenstelling tot Miyazaki vertelt Shinkai nadrukkelijk verhalen over Japanse tieners, over een generatie die opgroeit met de gedachte dat iedereen altijd met elkaar in contact kan staan, terwijl het daadwerkelijk met elkaar in contact komen soms moeilijker lijkt dan ooit. Het zijn films over diepgewortelde verlangens en hartverscheurende liefdes. Vaak ook mooi surreëel, dromerig, poëtisch of gewoon fantasievol, maar uiteindelijk altijd geaard in het moderne Japan. Het maakt hem tot held van een generatie. Op YouTube staan filmpjes van jonge Japanners die op een animatieconferentie zijn naam scanderen alsof-ie een popster is: Shinkai! Shinkai! Shinkai!

In 2003, toevallig het jaar waarin Miyazaki de wereld veroverde met zijn latere Oscarwinnaar Spirited Away, zette Shinkai zich in kleinere kring voor het eerst op de kaart met zijn wonderlijke 25 minuten durende Voices of a Distant Star. Het is een sf-film met in de kern een liefdesverhaal tussen twee tieners: zij vecht lichtjaren verwijderd van de aarde in een intergalactische oorlog tegen buitenaardsen, hij wacht op aarde op haar terugkomst. Ondertussen doen de sms'jes die ze met elkaar uitwisselen er steeds langer over om elkaar te bereiken. Toch verdwijnen ze niet uit elkaars gedachten - helemaal als het meisje op een aarde-achtige planeet belandt.

Schilderachtige beelden

Ook toen al onderscheidde Shinkai zich met schilderachtige beelden van het pril verliefde stel op aarde. Samen wachten bij een spoorwegovergang in de oranjerode gloed van de ondergaande zon; messcherp getekende stadsoverzichten; klaslokalen waarin vooral dromerig naar buiten wordt gestaard. Shinkai brengt zijn Japan op onverbloemd romantische wijze tot leven. Hij zou zijn gedetailleerde visuele stijl vanaf dan alleen maar perfectioneren; kijk vooral ook zijn meesterlijke 5 Centimeters Per Second, met een wandeling langs verzengendroze bloeiende kersenbloesems, tot het haast fotorealistische niveau van Your Name. Zelfs de zonnestralen die door het bladerdek van een boom schijnen, zijn hier zichtbaar op de lichamen van de personages, alsof ze voortdurend in een droomwereld leven.

Misschien is dat ook wel zo. In hun verlangen naar iets onbereikbaars, het belangrijkste onderwerp in de films van Shinkai, zijn de twee hoofdfiguren in Your Name een beetje onwerkelijk optimistisch. Uiteraard vallen de jongen en het meisje, die af en toe in elkaars lichaam belanden, als een blok voor elkaar. Geen betere manier om elkaar te leren kennen dan elkaars lijf in de eerste persoon te ervaren, laat de film speels zien. Maar daarmee is een ontmoeting nog niet zomaar geregeld, vooral als halverwege blijkt dat de twee niet dezelfde tijdlijn delen. Vanaf daar transformeert Your Name tot een lyrische variant op de al even dromerige tijdreisfilm Donnie Darko, waarin tijdlijnen elkaar kunnen kruisen en er een kans bestaat op een fysieke ontmoeting. Het betoverende van Your Name: dat geloven die tieners dus eigenlijk al vanaf het begin.

Regisseur Makoto Shinkai . Beeld epa

Tegelijk bespiegelt Shinkai's complexe vertelling de eenvoudigste en herkenbaarste zaken: onlinedating en de afstand tussen geestelijk en lichamelijk contact, de wens een geliefde helemaal te kennen, verlangen naar de ware, omgaan met eenzaamheid. Hij weet hoe jongeren, in het prestatiegerichte en individualistische Japan kunnen worstelen. Zelf haalde de regisseur in die tijd kracht en wijze lessen uit manga en anime. 'Entertainment heeft mijn leven gered', zei hij zelfs, na de première van Your Name. 'Met deze film wil ik iets teruggeven aan iedereen die nu ervaart wat ik eerder heb meegemaakt. Alles wat ik als tiener ooit heb gevoeld, zit in deze film.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden