Historicus reist Kuyper achterna en schrijft er onderhoudend over

 

Beeld .

Nee, aan ansichtkaarten deed hij niet. Die waren 'een uitkomst voor lieden die elkander niets te zeggen hebben en daarom maar een prentje sturen'. Wel schreef hij tijdens zijn reis lange brieven aan zijn drie ongehuwde dochters, Jo, Too en Henriëtte. Abraham Kuyper was een man van het woord. In het tweedelige, meer dan duizend pagina's tellende Om de oude wereldzee, dat hij achteraf over zijn trektocht schreef, stonden dan ook nauwelijks plaatjes.

Dat boek verscheen ruim een eeuw geleden. De titel onderstreept het in die dagen gangbare eurocentristische dedain. Want níét die Middellandse Zee was oud, maar de wereld eromheen, kraamkamer immers van drie wereldgodsdiensten - jodendom, christendom en islam - en de Europese beschaving. In de negen maanden durende tocht per boot, trein en koets door zestien landen, die de gereformeerde voorman ondernam nadat hij in 1905 de verkiezingen had verloren, werd Kuyper gesterkt in zijn Europese superioriteitsgevoel. Het neemt niet weg dat hij ook kritiek ontwikkelde op het christendom. Er viel van de islam nog best wat te leren.

Heilige land

George Harinck, historicus en hoogleraar aan de Vrije Universiteit reisde Kuyper achterna en doet er verslag van in Aan het roer staat het hart (de titel is ontleend aan een dichtregel van Gerrit Achterberg uit de bundel Afvaart). Het onderhoudend geschreven en rijk gedocumenteerde boek werd gisteren gepresenteerd, terwijl morgen op NPO2 de eerste aflevering te zien is van een achtdelige tv-serie die de IKON van Harincks reis maakte. Zijn voornaamste conclusie: er is in die 110 jaar bar weinig veranderd, behalve in het 'heilige land', dat door Kuyper werd ervaren als een onbegaanbare woestenij, maar tot een modern westers land is uitgegroeid, al werd Harinck tijdens zijn bezoek aan een illegale nederzetting op de Westbank met stenen bekogeld.

Kuypers profetie is hoe dan ook bewaarheid dat het explosieve mengsel van godsdienst en politiek in de door hem bereisde gebieden tot conflicten op wereldschaal zou leiden. Met vooruitziende blik schetste hij bovendien hoe het Europese materialisme in islamitische landen stuk zou lopen op de geestelijke wereldbeschouwing van de islam. Daar zou het materialistisch geworden christendom een voorbeeld aan kunnen nemen, aldus Kuyper, door de geest weer boven de stof te stellen, al was het maar om zich als christelijke wereld te wapenen tegen de oprukkende islam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden