Historicus Franse Revolutie had liefde voor totalitarisme

Na een val bij een partijtje tennis is de Franse historicus François Furet zaterdag overleden. Hij werd zeventig jaar. Furet was dé expert op het gebied van de Franse Revolutie....

DE belangstelling van François Furet voor de Franse Revolutie hing zonder twijfel samen met zijn persoonlijke geschiedenis. Furet, afkomstig uit een welgesteld links Parijs milieu - zijn vader was bankier -, werd al jong lid van de Franse Communistische Partij. Hij maakte de eerste zuiveringen van de jaren vijftig nog mee, om de partij na de inval in Hongarije door de Sovjet-Unie (1956) de rug toe te keren. 'De intelligentste daad in mijn leven.' Hij bleef nog een paar jaar politiek ageren, voor de onafhankelijkheid van Algerije, tegen de terugkeer aan de macht van De Gaulle.

In 1961 volgde hij zijn werkelijke roeping, de geschiedenis. Hij begon te doceren aan de prestigieuze Ecole des hautes études en sciences sociales, waar hij later directeur zou worden. Hij hoorde niet bij de verdedigers van de Revolutie, en wilde evenmin weten van de communistische theorie dat de Franse revolutie de voorloper was van de Russische revolutie. Zijn belangstelling voor het totalitarisme bleef bestaan: in 1995 publiceerde Furet zijn veelbesproken werk Le passé d'une illusion, zijn geschiedenis van het communisme.

In dat boek toonde Furet hoe de twee richtingen die in Europa zoveel bloed deden vloeien, beide voortkwamen uit de Eerste Wereldoorlog. In 1914-1918 was de waarde van een mensenleven drastisch gedaald, terwijl bij de overwinnaars én de verliezers de haatleer tegen de burgerij en de democratie in vruchtbare aarde was gevallen. Furet rekende ook af met de voorvechters van 'de zin van de geschiedenis, die voor de ongelovigen de plaats inneemt van de religie, en waarvan het zo moeilijk, zo verdrietig zelfs, is om afscheid te nemen'.

In maart werd Furet toegelaten tot de Académie Française. Hij heeft zijn inaugurele rede niet meer kunnen uitspreken.

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.