Hippiemusical Hair is nog altijd relevant

Zondag gaat de nieuwe, Nederlandse versie van Hair in première in Breda. De flowerpower en de Vietnamoorlog zijn inmiddels wat gedateerd, dus hoe kan het toch dat de klassieke hippiemusical met zijn aanstekelijke liedjes altijd relevant blijft?

Hair in Nederland anno 2016Beeld Roy Beusker

De schok was groot toen de musical Hair in 1968 in première ging op Broadway in New York. Met Hair deed de rockmusical zijn intrede, in een theatercultuur waarin klassieke musicals van Rodgers&Hammerstein, zoals The Sound of Music, als de standaard golden en vooral een oud publiek trokken.

Hair was een rauwe, wilde show, die swingende hits als Aquarius en Let the Sunshine In voortbracht, liedjes die aansloten bij de popmuziek van de tijd en ook een veel jonger publiek het theater inlokten. Op het podium ging het over drugsgebruik, vrije seks, de oorlog in Vietnam en racisme; geen controversieel thema werd overgeslagen. Maar ook achter de schermen ging het er wild aan toe, blijkt uit de smakelijke anekdotes die over de musical zijn opgetekend. Zo was er een bedrijfsarts die de gehele cast wekelijks 'vitamineshots' toediende, waar in werkelijkheid amfetamine, oftewel speed, in zat, zodat de acteurs genoeg energie hadden om op te treden. Ook zouden er orgies in de kleedkamers hebben plaatsgevonden, waardoor acteurs te laat of helemaal niet het podium opkwamen. En dan was er altijd nog de naaktscène aan het einde van de eerste akte van Hair, waarin de gehele cast uit de kleren ging, een moment dat destijds een noviteit was in Amerika, en voor veel rumoer zorgde.

Mineraalwater

Tegenwoordig is het gehalte aan seks, drugs en rock-'n-roll minimaal geworden in de musicalwereld, en bewegen Broadway-acteurs zich gedisciplineerd tussen de sportschool en hun kleedkamer, met het onvermijdelijke flesje mineraalwater als belangrijkste genotsmiddel. Maar durf niet te beweren dat Hair gedateerd is, want ook in de 21ste eeuw wordt deze 'American Tribal Love-Rock-musical' nog regelmatig opgevoerd.

Dit theaterseizoen is er ook in Nederland een nieuwe versie te zien, ontwikkeld door Stage Entertainment van producent Albert Verlinde en met in de hoofdrollen William Spaaij (33), Jeffrey Italiaander (24) en Anouk Maas (30). Tijdens een repetitiedag in het hoofdkantoor van Stage Entertainment aan de Amsterdamse Boelelaan huppelen de acteurs in hippiegewaden en met bloemen in het haar door de gangen.

Foto van de Broadwaymusical Hair in 1968Beeld getty

In de kantine vertellen scenarioschrijver Dick van den Heuvel (Ramses, Turks Fruit) en regisseur Carline Brouwer (The Bodyguard) over hun versie van Hair. Van Den Heuvel heeft Hair niet enkel vertaald, maar herschreven: 'De fantastische personages en liedjes hebben we gehouden, maar ik heb er in feite een heel nieuw script van mogen maken. Er zijn scènes toegevoegd, liedjes geschrapt, verplaatst van de tweede naar de eerste akte, en het belangrijkste: we hebben nu een andere hoofdpersoon. Niet Vietnamsoldaat Claude maar de hippie Berger staat bij ons centraal, omdat hij meer raakvlakken heeft met waar wij zelf staan in deze tijden van aanslagen, crises en andere ellende. Ik ben zelf heel erg in verwarring en Berger heeft dat ook: hij staat midden in de samenleving, weet niet meer welke kant hij op moet, maar uiteindelijk zal hij toch in beweging moeten komen. Die zoektocht is het uitgangspunt in onze versie van Hair.'

Regisseur Brouwer beaamt dat haar Hair een actuele lading heeft gekregen: 'Van Hair kun je ook heel makkelijk een revue-avond maken met alleen maar dansen en leuke liedjes zingen, maar ik heb gezocht naar een balans tussen de vrolijkheid en de zwaarte.'

Dat er aan Hair wordt gesleuteld is niet nieuw, want de show staat bekend als 'the eternal rewrite'. De twee belangrijkste personages zijn altijd dezelfde geweest. George Berger en Claude Bukowski vormen een fraaie tegenstelling: de wilde hippie Berger doet alles om niet het leger in te hoeven, terwijl de meer gehoorzame Claude op het punt staat naar Vietnam te vertrekken om te vechten voor zijn vaderland. Maar wat de liedjes en de verbindende teksten betreft werd de show versie na versie aangepast. Dat gebeurde al eind jaren zestig, toen Hair in korte tijd verhuisde van een klein off-off-Broadwaytheater naar het grote Broadway, en bij elke versie tussendoor ingrijpend werd verbouwd door schrijvers James Rado, Gerome Ragni en componist Galt MacDermot.

LSD-trip

Wie de verfilming van Miloš Forman uit 1979 bekijkt ziet weer een compleet ander soort Hair. Oké, het begint met Aquarius en het eindigt met Let the Sunshine In, maar daartussenin heeft Forman veel veranderd. Hair de film heeft een tamelijk conventionele plot, over plattelandsjongen Claude die naar New York gaat en zich daar in Central Park aansluit bij een groep recalcitrante hippies.

Hoewel de film verrassend goed ontvangen werd door de pers, werd hij bekritiseerd door de makers van Hair de musical. MacDermot, Rado en Ragni vonden dat de film de essentie van de hippies miste, en niet eigenzinnig genoeg was. In de theaterversie van Hair zijn de scènes tussen de liedjes door meer korte, losstaande sketches dan dat ze één coherent verhaal vormen, en in de tweede akte moet Hair zelfs aanvoelen als één langgerekte LSD-trip.

Hair in Nederland

De rockmusical Hair werd drie keer eerder in Nederland opgevoerd. In 1970, vlak na de Broadwaypremière, was de eerste versie in Nederland te zien: in het Engels gezongen en gespeeld, maar met een deels Nederlandse cast, onder wie acteur Bill van Dijk en theaterregisseur Johan Simons. In 2005 toerde een versie door Nederland met ook een deels Engelse en deels Nederlandse cast. Onder anderen musicalster René van Kooten was hierin met lang haar te bewonderen. In 2007 volgde de eerste volledig Nederlandstalige versie, vertaald en bewerkt door Ronald Giphart en Jan Rot, en geregisseerd door Marcus Azzini. De hoofdrollen in die versie van Hair waren voor Oren Schrijver en Jelka van Houten.

Dat Hair een show is die nog altijd relevant kan zijn, bewees regisseur Diane Paulus met haar revival van de musical in de zomer van 2008 in het openluchttheater van Central Park in New York. Het werd een grote hit; na afloop stond de cast samen met het publiek onder de sterrenhemel te dansen op Let the Sunshine In. Een jaar later verhuisde Paulus' versie naar een Broadwaytheater, en ook daar sloeg het aan: de voorstelling won de Tony Award voor beste revival van een musical en liep ruim een jaar. Recensent Ben Brantley schreef in The New York Times: 'Deze emotioneel rijke revival geeft perfect de intense vreugde én angst weer die horen bij het jong zijn.' Richard Zoglin van Time Magazine schreef zelfs: 'In deze tijd lijkt Hair uitdagender dan ooit tevoren.'

Tijdloos

De oorlog in Vietnam, de politieke verwijzingen, de hippiebeweging en de flowerpower mogen dan enorm tijdgebonden zijn, veel van de thema's die in Hair worden aangesneden zijn tijdloos. Elk personage in Hair belichaamt wel een thema dat in de sixties controversieel was, maar waar nu ook nog genoeg om te doen is. De activistische student Sheila hekelt oorlog en patriottisme in een swingend soulnummer (I believe in love), de homoseksuele Woof somt een lijstje van seksuele activiteiten ('sodomie, fellatio, cunnilingus') op in de heerlijk treiterige gospelsong Sodomy, de zwarte Hud zingt over racisme in het funky Colored Spade, de hele hippiestam bezingt verschillende soorten drugs in een hypnotiserend rocknummer (Hashish).

Het zijn allemaal liedjes met aanstekelijke melodieën van componist Galt MacDermot, die de tand des tijds prima hebben doorstaan. Maar of de nieuwe versie van Stage Entertainment ook zal eindigen in een 'be-in' waarin cast en publiek met elkaar dansen is nog maar de vraag. Regisseur Carline Brouwer hoopt van wel: 'Natuurlijk wil ik dat we aan het einde van de avond met de hele zaal Let the Sunshine In staan te blèren. Maar de weg naar het licht toe moet een zoektocht zijn voor zowel de spelers als het publiek. Ik wil ook dat de acteurs de zaal ingaan en ervoor zorgen dat je niet alleen naar een hippiestam op het toneel zit te kijken, maar dat acteurs en toeschouwers samen die stam worden. Als toeschouwers dan ook het podium opkomen om mee te dansen zou dat mooi zijn, maar ze moeten het wel willen. Ik ga ze zeker niet het podium op slepen.'

Hair door Stage Entertainment. Première 25/9, tournee t/m 23/4/17.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden