Review

Hillary Clinton snapt het nog steeds niet helemaal, maar haar twijfel is verhelderend

Boek (non-fictie) - Hillary Clinton: What Happened

Krap een jaar na haar grote nederlaag verklaart Clinton hoe het zo kon misgaan. Door haar zelftwijfel is het boek veel interessanter en rauwer dan haar eerdere titels. 

Beeld de Volkskrant

Verdwaasd en uitgeput lagen de moeder en haar betraande dochtertje in de kleine uurtjes van 9 november 2016 op de vloer van het Javits-congrescentrum in New York. Wisconsin was gevallen: Donald Trump had de Amerikaanse presidentsverkiezingen gewonnen. Het wachten was op Hillary Clinton, het idool van de vrouwen. Ze had hier haar overwinning moeten vieren; nu zou ze komen om hen te troosten, hoopten de duizenden aanhangers die hier nog rondhingen. Maar Clinton kwam niet. In haar plaats kwam campagneleider John Podesta. Met een paar botte opmerkingen wees hij iedereen de deur. Desillusie op desillusie.

Waar was Clinton die avond? Hoe had zij de nederlaag beleefd? Wat was haar verklaring?

Die vragen, en veel meer, worden bijna een jaar later door haar beantwoord in het boek What Happened, dat vorige week in de Verenigde Staten is verschenen en begin oktober in Nederlandse vertaling uitkomt. Hoewel er venijnige kritiek op was (hou toch eens op met dat gezeur over de verkiezingen!) werden in de eerste week zeker driehonderdduizend exemplaren verkocht. Er is kennelijk wel vraag naar haar verhaal.

'Elke dag sinds 8 november 2016 heb ik geworsteld met de vraag: waarom heb ik verloren?', schrijft Clinton. Voortdurend strijden verwondering en schaamte om voorrang: Clinton heeft verloren van de onwaarschijnlijkste tegenstander aller tijden. 'Ik voelde dat ik iedereen teleurgesteld had.'

What Happened

Non-fictie
Hillary Clinton
Simon & Schuster; 512 pagina's; ca. €25.

Door die zelftwijfel is dit boek veel interessanter dan de vijf boeken die Clinton de afgelopen twee decennia schreef, onder meer over haar leven (Living History) en over haar werk als minister van Buitenlandse Zaken (Hard Choices). Dat waren voorzichtig geformuleerde verhalen waarmee ze zich vooral als politiek merk wilde neerzetten. What Happened is veel rauwer: bij vlagen boos, verontwaardigd, bezorgd en vertwijfeld, maar tegelijkertijd ook rationeel en feitelijk. Zo eigenzinnig schreef ze nog nooit.

Wat is er gebeurd? De vraag slaat op Clinton persoonlijk en op de presidentsrace als geheel. De kandidaat beschrijft hoe ze op het idee kwam president te worden, hoe haar campagnedagen eruitzagen en hoe ze haar verlies probeerde te verwerken (met yoga, boswandelingen, boeken en witte wijn). Anderzijds zoekt ze verklaringen voor haar verlies en vraagt ze zich af wat ze anders had kunnen doen. Ze snapt het nog steeds niet helemaal, maar haar twijfel is verhelderend.

Een blije Hillary Clinton bij de boekpresentatie. Met de uitslag van de verkiezingen was ze iets minder blij, blijkt uit What Happened Beeld afp

Natuurlijk lag het deels aan anderen. De media, de Russen en FBI-directeur James Comey krijgen de meeste schuld. Van Comey is de invloed aantoonbaar: toen hij tien dagen voor de verkiezingen verklaarde dat er tóch iets mis was met Clintons e-mails, kostte haar dat zo'n 3 procentpunten in de peilingen. Als de verkiezingen op 27 oktober waren geweest, zegt statisticus Nate Silver, had Clinton gewonnen.

Clinton gaat ook zichzelf niet uit de weg. 'Mijn grootste angsten over mijn beperkingen als kandidaat waren uitgekomen (...). Ik was niet in staat geweest de diepe woede van zoveel Amerikanen aan te voelen, of de perceptie van me af te schudden dat ik een kandidaat was van de status quo.' Op diverse plekken heeft ze spijt: van haar diskwalificatie van mijnwerkers, en van het 'politieke cadeautje' dat ze Trump gaf met haar uitspraak over zijn deplorables. Ook twijfelt ze over haar omgang met Trump. 'Ik wou dat...', of 'Ik had beter...' komt met enige regelmaat terug in het boek.

Geen versterking

Maar wat ze zich nergens afvraagt, is of ze überhaupt presidentskandidaat had moeten worden. Haar e-mails, haar dynastieke trekjes, haar speeches voor Wall Street, haar gebrek aan vergezichten: in 2016 bleken dat cruciale zwakke plekken, waarvoor Clinton geen versterking had weten te vinden.

Clinton geeft hard af op Democratische tegenstrever Bernie Sanders, omdat die haar met zijn linkse geluid in het gematigde midden zou hebben gedwongen. Maar juist van Sanders lijkt ze het meest te hebben geleerd. 'Bernie bewees weer eens dat het belangrijk is om meeslepende doelen te hebben waar mensen zich achter kunnen scharen en over kunnen dromen, ook al kost het generaties om ze te verwezenlijken.'

Zelf dacht ze tijdens de campagne heel even aan een basisloon voor iedere Amerikaan - wat een revolutionair idee zou zijn geweest. 'Helaas kregen we het niet rondgerekend.' Dat is typerend voor Clinton: ze beloofde alleen wat haalbaar was, en dat was te weinig. Ze had de best uitgewerkte plannen voor Amerika, maar niemand wilde ze horen.

En dus verloor ze. Ze was met stomheid geslagen, in de hotelsuite waar ze de uitslagen zag. 'Het was alsof alle lucht uit de kamer was weggezogen. Ik kon nauwelijks ademhalen.'

Ze had alleen een overwinningsspeech voorbereid. Ze stuurde Podesta naar haar wachtende aanhangers en stuurde ook de andere stafmedewerkers weg. Toen was alleen Bill er nog. Hij keek vol ongeloof naar Trumps toespraak op tv. Hillary was volkomen uitgeput. 'We gingen op bed liggen en staarden naar het plafond. Bill pakte mijn hand, en we lagen daar maar.'

Lees ook deze stukken over What Happened

Clinton lanceerde op 12 september haar boek en meteen meldden ze zich: haar fans én haters, fanatiek als altijd. Sommige critici vinden dat ze het boek niet eens had mogen schrijven

In het boek krijgt Bernie Sanders ervan langs, en FBI-directeur James Comey, en de zeer op haar hand zijnde The New York Times, president Barack Obama, Joe Biden een beetje, de Russen natuurlijk, en Donald Trump. Allemaal speelden ze een rol in het dwarsbomen van de weg die Clinton voor zichzelf had uitgestippeld.

Clinton blikt in What Happened terug op de bizarre gang van zaken in het tweede verkiezingsdebat. 'Hij ademde letterlijk in mijn nek. Ik kreeg er koude rillingen van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.