Recensie Anna Karenina

Hilarisch en verrukkelijk, maar toch laat Anna Karenina zich lastig reduceren tot camp (vier sterren)

In de reeks ‘slippertjes in de wereldliteratuur’ maakt Schauspielhaus Hamburg een geestige mix van hoorspel en jukeboxmusical van Tolstojs klassieker Anna Karenina

Scène uit Anna Karenina. Beeld Foto Matthias Horn

Het is een fijn weerzien met de amateuristische radiomakers van Schauspielhaus Hamburg. In 2016 was het Duitse ­regisseursduo Barbara Bürk en ­Clemens Sienknecht al eens te gast in Amsterdam. Toen brachten ze een volstrekt malle maar uiterst effectieve hoorspelparodie op de 19de-eeuwse Duitse zedenroman Effi Briest van Theodor Fontane. In het kader van een trilogie ‘slippertjes in de wereldliteratuur’ pakken ze nu ­volgens dezelfde vrolijke formule ­Tolstojs klassieker Anna Karenina (1877) aan. Anna Karenina – Allerdings mit anderem Text und auch anderer ­Melodie was afgelopen weekend te zien op het Holland Festival.

Het recept is hetzelfde, in vrijwel hetzelfde decor: een hyperrealis­tische radiostudio uit de jaren zeventig. Hier creëren de zeven acteurs een geestige mengeling van hoorspel, ­literair theater en jukeboxmusical. Qua kostuums zijn ze een paar jaar opgeschoven richting jaren tachtig. Denk: te wijde, vormeloze spijkerbroeken met een spijkerblouse er­boven, breedgeschouderde leren jacks, paarse scheve stropdas. Acteur Yorck Dippe oogt met zijn krullenpruik en grote bril als een blonde ­versie van Ad Visser.

Scène uit Anna Karenina. Beeld Foto Matthias Horn

Eighties

Ook het muziekrepertoire is ­eighties: Grandmaster Flash, Pink Floyd, Kool & the Gang. De inhoudelijk toepasselijke nummers (liefde, overspel, gebroken hart) vormen de feestelijke omlijsting van een ultra-­ingekorte hoorspelversie van Anna Karenina, waarvan de acteurs een aantal sleutelscènes spelen, alvorens gauw weer ‘500 bladzijden’ door te spoelen. De nogal uitgesponnen omvang van het boek maken ze herhaaldelijk fijn blasfemisch belachelijk. Als de voorstelling misschien iets te lang is, met twee of drie liedjes te veel, zou dat heel goed opzet kunnen zijn.

De radioparodie nodigt natuurlijk uit tot meligheid ten top, met zelf­gezongen jingles, het lokale weer en verkeer (‘momenteel geen verkeer’), en reclame voor superlijm Klebosil en groentesnijder Zig Zag Zoro. Dat klinkt flauw, en dat is het ook, maar de flauwigheid is zo goed doordacht en consequent dat je je wel gewonnen moet geven.

Dat begint al bij de eerste scène als een kras op de elpee de ­beroemde openingszin van Anna ­Karenina (‘Alle gelukkige gezinnen ­lijken op elkaar’, enz.) door ­elkaar husselt. De ontmoeting van ­Levin en Kitty op het ijs wordt door de radiopresentator gebracht als het verslag van een schaatswedstrijd. En als Vronski bij het paardenrennen van zijn paard valt – belangrijke scène, want nu kan Anna haar liefde voor hem niet meer verbergen – besluit de presentator droog: ‘tot zover de paardensport’.

Hoogtepunt: wanneer Yorck Dippe als Vronski in een wit glitterpak met gouden pofmouwen Fresh (‘She’s Fresh! Exciting’) van Kool & The Gang ten gehore brengt. Met volle overtuiging en in grote ernst behoorlijk slecht gezongen en gedanst – hilarisch en verrukkelijk.

Scène uit Anna Karenina. Beeld Foto Matthias Horn

Komische timing

Het helpt dat we hier een groepje Duitse topacteurs aan het werk zien, met een groot gevoel voor komische timing en een knap soort meta-theatraliteit. Als Michael Wittenborn ­(bekend van de film Toni Erdmann uit 2016) Karenin speelt, speelt hij niet alleen de bedrogen echtgenoot, maar ook de radiomaker die zich ongemakkelijk voelt in de rol én zichzelf: de grote acteur die zich ergert aan het niveau van de scène. Ook Clemens Sienknecht, in de rol van Kitty en van superfanatieke maar helaas niet zo getalenteerde studiomuzikant, boort vernuftig verschillende lagen aan.

Maar wat resteert er van het boek, temidden van deze kolder? Weinig tot niets. Was dat wellicht gerechtvaardigd bij Effi Briest, Tolstojs klas­sieker laat zich toch wat lastiger reduceren tot camp. De aanpak van Bürk en Sienknecht werpt ook nauwelijks nieuw licht op (onze interpretatie van) de ­roman – of het moet zijn dat de sentimentaliteit van het boek en ons hardnekkige maar fatale idee van de ­romantische liefde van alle tijden zijn.

Vergeleken bij Effi Briest overrompelt dit deel iets minder, ook omdat de vorm nu nagenoeg bekend is. Die sterke voorganger was bovendien iets strakker gecomponeerd en preciezer gespeeld. Maar die kritiek doet verder weinig af aan het plezier van dit ­idiote, goed doordachte en knap uitgevoerde theaterverkleedfeest.

Anna Karenina – Allerdings mit anderem Text und auch anderer ­Melodie 
door Deutsches Schauspielhaus Hamburg. 8/6 Stadsschouwburg Amsterdam.

Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar enz.

Waar gaat Anna Karenina ook alweer over? Korte samenvatting: Anna is ongelukkig getrouwd met de saaie Karenin, en wordt hopeloos verliefd op de ongebonden militair Vronski. Als ze Karenin verlaat voor Vronksi verspeelt ze haar eer, haar sociale positie en haar zoon. Uiteindelijk pleegt ze zelfmoord. Parallel aan haar verhaal volgen we twee andere duo’s met wie het beter afloopt, Anna’s broer Stiva en zijn vrouw Dolly, en Dolly’s zus Kitty en haar aanbidder Levin. Anders dan Anna jagen zij niet de onmogelijke romantische liefde na, maar kiezen voor deugdzame concessies: zo trouwt Kitty kalm en tevreden met haar tweede keus. Het lijkt erop dat Tolstoj weinig ophad met de emancipatoire drang van Anna, al bekritiseert hij ook de hypocrisie van de Russische aristocratie.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.