Hij en zij in dezelfde kleding

Het is helemaal hot in de mode: hij en zij in dezelfde kleding. Maar is gender free fashion wel zo bevrijdend, vraagt Evelien van Veen zich af.

Beeld .

'Niemand hoeft het te weten' heet het kledingmerk van de Amsterdamse Jitse Snoeks en Hanna van Dijck, Nobody Has To Know. Uniseks kleding maken ze: lange T-shirts, wijde broeken, tunieken, truien, veelal in grijs, beige en donkerblauw. Voor wie iets aan wil wat weinig verraadt over zijn of haar sekse. Nee, definieer me nu niet meteen als man of als vrouw, maar als mens - zoiets is kennelijk de bedoeling. 'Gender free' noemen de ontwerpers hun kleren op hun website. Want ze houden niet van hokjesdenken.

Girls-schrijfster en -actrice Lena Dunham houdt er ook niet van. Daarom heeft ze onlangs de documentaire Suited gemaakt, over een New Yorkse kleermaker die vrouwvriendelijke mannenpakken maakt, of eigenlijk: 'queer friendly', homovriendelijk, zoals Dunham het noemt. Mannelijke homo's passen natuurlijk best in reguliere mannenpakken, die hoeven daarvoor niet naar een speciale kleermaker. De zus van Lena Dunham wel. Zij speelt dan ook een belangrijke rol in de documentaire. Ze laat zich een maatpak laat aanmeten bij Bindle & Keep, de kleermaker van de 'LGBT-community' van New York. 'Mijn zus heeft een tijd gezocht naar het juiste persoonlijk voornaamwoord voor zichzelf', zegt Dunham in een interview. 'Uiteindelijk heeft ze wel vrede met 'zij'. Ze zegt: 'Als ik in mijn pak in de wereld rondloop, realiseer ik me dat 'zij' vele betekenissen kan hebben. Het kan ook slaan op iemand als ik.'' Kijk aan, een vrouw die kan leven met het predikaat 'zij'. Ja, het zijn ingewikkelde tijden - in Zweden is er al het sekseneutrale voornaamwoord hen.

Fashion has no gender luidt de ondertitel van de documentaire. Daarmee bewijst Dunham maar weer eens bovenop de tijdgeest te zitten. Want uniseks is de grote trend, al een paar seizoenen lang in de mode. Sommige labels maken alleen (nog) maar geslachtsloze kleding - ontwerper Rad Hourani, EdithMarcel uit Italië, het Amerikaanse 69, het Australische Kowtow - andere spelen al een paar seizoenen met mannen-in-vrouwenkleding en andersom. Rick Owens bijvoorbeeld, Comme des Garçons, J.W. Anderson, zelfs een wat traditioneler ontwerper als Miucci Prada zegt na te denken over sekseneutrale kleding. 'Steeds vaker voelt het instinctief goed om hetzelfde idee te vertalen voor beide seksen', zei ze in een interview. 'Het gaat over wegdoen van etiketten', zei Lanvin-ontwerper Lucas Ossendrijver. 'Niet alleen maar over mannen in een rok.' Het gaat ook over vrouwen in pakken, over transseksuelen op de catwalk, over Bruce-die-Caitlyn Jenner is geworden, over Jaden Smith, de zoon van acteur Will Smith, die uiterst cool in een jurk naar school gaat en op Instagram zegt: 'Het zijn kleren, geen meisjeskleren.'

Beeld x
Beeld Stefano Stocco

Eigen identiteit onderstrepen

Gender bender heet het dus; 'uniseks' doet toch een beetje denken aan een bejaard echtpaar in hetzelfde windjack en dat is nu even niet de bedoeling. Welnee, het gaat erom je eigen identiteit te onderstrepen, je innerlijk naar je uiterlijk te vertalen - u kent het, gewoon een broek en een trui aantrekken is er al lang niet meer bij.

Terwijl dat toch zo'n aardige optie lijkt voor wie even niet übervrouwelijk of supermacho voor de dag wil komen. Een spijkerbroek en een sweater uit de kast plukken en overgaan op andere zaken - zo doet mijn dochter (12) dat bijvoorbeeld, die nog niet dood gevonden wil worden in een jurk. Maar zo werkt dat uiteraard niet in de mode-industrie. Het gaat er bij mode om jezelf steeds opnieuw uit te vinden, en de mode zelf doet dat lekker ook.

Want nieuw is het allemaal niet, natuurlijk. Denk aan David Bowie; in alle necrologieën die we onlangs over hem gelezen hebben, duikt het begrip gender bender op. Ontwerper Jean Paul Gaultier brengt in 2003 een mannenmake-uplijn op de markt (best succesvol); in de jaren negentig is de grunge-look met opzet behoorlijk androgyn. En Coco Chanel ontwerpt rond 1925 al broeken voor vrouwen (hoewel ze als 86-jarige zei dat dat eerder uit praktische overwegingen was dan om het verschil tussen mannen en vrouwen op te heffen: 'Dat 70 procent van de vrouwen nu een broek draagt naar een diner, vind ik nogal triest.')

Beeld .

Modieuze en politieke revolutie

Maar de uniseksbeweging begint pas echt in 1968 (het woord 'uniseks' stamt ook uit dat jaar), betoogt professor Jo Paoletti in haar boek Sex and Unisex: Fashion, Feminism and the Sexual Revolution (2015). Op de Parijse catwalks tonen ontwerpers als Pierre Cardin en Andre Courrèges dan strakke, synthetische 'space'-collecties (denk: Star Wars), die niet typisch mannelijk of vrouwelijk zijn. Vrouwen verbranden hun beha's - het is niet alleen een modieuze, maar ook een politieke revolutie - en warenhuizen richten speciale afdelingen in voor uniseksmode.

Net zoals ze een beginjaar geeft van de eerste uniseksgolf, weet de auteur van Sex and Unisex ook precies wanneer die is afgelopen: in 1974. Dan ontwerpt Diane von Furstenberg de wrap dress, een wikkeljurk die met diep decolleté, smalle taille en wijd uitlopende rok zo ongeveer het tegenovergestelde is van het begrip sekseneutraal. De jurk is een hit. Het grote publiek is toe aan iets nieuws, iets anders dan in de jaren ervoor en androgynie verdwijnt, zeker in de jaren tachtig, lange tijd naar de achtergrond.

De geschiedenis herhaalt zich

Maar l'histoire se répète: uniseksmode is terug, en hoe. Niet alleen op de catwalk, ook volop in het straatbeeld: jonge mannen dragen knielange vesten over skinny jeans, vrouwen herenschoenen met gaatjes. Het Londense warenhuis Selfridges bouwt in maart 2015 drie verdiepingen om tot 'genderneutrale winkelvloer'. Agender heet het nieuwe concept en er wordt louter fashion without definition verkocht, mode die bewust geslachtsloos is ontworpen. Geen huismerk T-shirts en joggingbroeken, maar overhemden met corsages van Comme des Garçons en goudgeborduurde Ann Demeulemeester-jasjes; daar zit een leukere marge op. Pure marketing, constateren critici. Maar wel pretty fucking cool, stelt het hippe tijdschrift Dazed. 'Het is behoorlijk revolutionair voor een warenhuis dat gewend is om in een dames- en een herenafdeling te denken', zegt Faye Toogood in het blad. Zij richtte de nieuwe afdeling in en ze voert een eigen, uniseks kledinglijn. 'Dit concept is er juist voor bedoeld die grenzen te doorbreken.'

Grenzen doorbreken, scheidslijnen opheffen; modeontwerpers hebben er in dit verband de mond van vol. Ze halen er dan steevast transgenders bij, al dan niet letterlijk, op de catwalk. Modellen als Lea T. en Andreja (voorheen Andrej) Pejic lopen shows voor alle grote merken; in Los Angeles is al het eerste transgendermodellenbureau geopend. Darling van de uniseksmodewereld is Caitlyn Jenner: ooit gespierd sportman, nu als vrouw op de cover van Vanity Fair - hoe grensoverschrijdend wil je het hebben?

Beeld .

Nobody has to know

Een beetje gek boegbeeld is het wel. Ironisch ook: Caitlyn Jenner staat in een strapless bustier op de cover en in een goudkleurige avondjurk in het blad - nu niet direct voorbeelden van genderneutrale kleding. Gendervrije mode? De meeste vrouwen-in-een-mannenlichaam moeten er niet aan denken, viel vorige maand maar weer eens te concluderen op de opening van de modetentoonstelling Catwalk in het Rijksmuseum. Heel flamboyant Amsterdam was uitgenodigd en ik zag nergens méér hoge hakken, getoupeerde pruiken, ingesnoerde tailles en valse wimpers dan op en aan de lichamen van de transen en de travo's die er liepen. Over de top, vrouwelijker dan vrouwelijk - en geef ze eens ongelijk.

Andersom klaagde een lesbienne in een geestig stuk in The Guardian dat ze het maar niks vindt dat uniseks zo in is. Dat het zo mainstream wordt, de pakken en de overhemden en de platte schoenen die ze zo graag draagt in een stijl die ze butch chic noemt en die een soort code is - 'It is how we could tell the queer from the straight.' Want als iedereen erin gaat lopen, ook heterovrouwen, onderscheid je je toch niet meer als club van gelijkgestemden? Over hokjesdenken gesproken. Foei. En toch: begrijpelijk. Want veel bevrijdender is het kennelijk om kleding van de ándere sekse te dragen dan die van helemaal geen sekse, zoals het begrip gender free suggereert. Uniseksmode, dat is: neutraal, non-descript op z'n slechtst, sobere vesten en tunieken in onopvallende kleuren als beige en grijs - heel wat lastiger om je identiteit daarmee te onderstrepen dan met een pittige stropdas of een hoge hak.

Nobody has to know, niemand hoeft te weten wat de sekse van de drager is? Het lijkt een beetje onzin in het licht van het voorgaande. Voor de nieuwe uniseksmode geldt vooral dat de drager (m/v) één ding zeker wél verraadt: ik weet wat in de mode is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden