Hier, neurose en geniale absurditeiten

Hier, zo heet niet alleen de nieuwe opera van Guus Janssen en Friso Haverkamp, maar ook de wakkere organenhandelaar die er de hoofdpersoon van is....

Als dat geen ode is aan de levenslust (in de orkestbak klinkt het soms zo), dan is Hier een zwarte komedie.

Het libretto lijkt geschreven door een waanzinnige. De dialoog geeft geen inzicht in de gebeurtenissen, maar gaat op in subtiliteiten als 'witwassen schoonste handen/jakkes factor netto controle', een woordenkraam die wedijvert met het 'broop, stoop, injalidoop' van de schizofreen Bolderhey in de roman van Vestdijk.

Regieaanwijzingen zetten de kroon op de neurose: 'MAG: koelcel HO, Chinese zangeressen op beeldschermen tenzij gestoord door (o.m.) instortende koersen HO (krach).'

Het is, voor alle duidelijkheid, een geniaal libretto. Haverkamps verhaallijn is simpel en klassiek. Mens wil goddelijke status. En: zo bekend als de boodschap (hoogmoed komt voor de val), zo onontkoombaar is de actualiteit van het gen-onderzoek en de toekomst van het klonen.

Los van zijn profetische kwaliteiten, heeft het tekstboek de verdienste dat het Guus Janssen heeft uitgenodigd er een betoverende wereld bij te creëren. De muziek lijkt op het eerste gehoor van de hak op de tak te springen, van China naar Hollywood en van BIM-huis naar ballroom, maar vertelt een volstrekt eigen verhaal. De partituur komt onder Lucas Vis - met Janssen aan de piano, baas in eigen bak - tot klinken met bijna insectachtige precisie, die uitstekend bij vlooientheater zou passen. Tearoomklanken en Pekingzang (uit de zoete kelen van de zangeressen Li Ping, Zhang Dongmei en Ding Hong, uit Dalian) gaan rond in eenzelfde fijnzinnige mallemolen.

Voor vlooien hebben Pierre Audi en de Nederlandse Opera niet kunnen zorgen. Wel voor rode pumps met hoge hakken, waarop de acteur Huib Rooymans strompelend en dansend het podium in bezit neemt als 'Witte Schaduw'. Commentator en manipulator van de hoofdpersoon. Geen knik van zijn knieën, en geen grimas op zijn clownskop, of er ligt een verband met de melodische struikelingen en ritmeverstuikingen die het patent zijn van Janssen.

Pierre Audi verstaat de kunst van het luisteren naar nieuwe muziek, een verworvenheid die niet iedere regisseur is gegeven. Audi heeft ook het vermogen over een tekst heen te regisseren zonder de strekking te verdonkeremanen. Hij heeft meer op met de groteske kanten van Hier, dan met het onderkoelde van Janssen of het briljant-geschifte van Haverkamp. Toch voelt Audi - die ook de leven- en doodkomedie Noach van het tweetal voor zijn rekening nam - nog beter dan bij die vorige keer aan waar het om gaat. Hij blijkt zelfs een antenne te hebben ontwikkeld voor goed-Hollandse lulligheid.

De absurditeit van Hier is stripachtig in de karakterisering, revue-achtig in termen van dialoog (vrijwel alles gericht tot het publiek), dominee-achtig in de schitterende opgeblazenheid van Rooymans' vertellingen, en neigt wonderlijk genoeg soms ook naar operette.

Dat laatste is het geval waar de kippendrift van Hiers minnares, de in panteroutfits gestoken Schoontje (de sopraan Monique Krüs) op de minzaamheid botst van de drie zangeressen (Haverkamp: de 'H. Drieëenheid') uit das Land des Lächelns.

De held van Haverkamp wil macht over leven en dood. Gelijk Caligula begint hij met de dood, en wurgt Doodeheefver - wat hem komt te staan op verwildering en geestesverval. Bariton Hubert Claessens zet het fraai neer.

China is vooral Janssens trouvaille. Hij boekt in Hier adembenemende resultaten in de accolade van zijn eigen muziek met het idioom van de Peking-opera. Verleenden de Mongolische boventoonzangers aan Noach vooral een kleur, in Hier vormen Janssen en China muzikaal gesproken elkaars inleiding en Einlage; niet zelden ook meer. Peking-instrumenten gaan in op Janssen-bokkensprongen. Janssens slagwerker Peter Faber parafraseert het ratelen van de Pekingklepper met een solo van formidabele complexiteit.

Maar het was, na het Hello, Dolly voor de gekloonden aller landen, vooral het meerstemmig gepiepte Bye, bye love van de Everly Sisters, herstel de Chinese dametjes, dat ons wenend van geluk naar de uitgang deed gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.