Hier en daar duikt de hand van God op

Beeldende kunst..

Als de kardinalen in conclaaf gaan om een nieuwe paus te kiezen, dandoen ze dat al sinds vijfhonderd jaar onder het toeziend oog van honderdennaakte mannen. Prachtige, gespierde en soms weldadig kronkelende, jongemannen.

Het zijn de bijbelse grondleggers van hun geloof. Van Adam, ontspannenliggend met een slap handje waar nog geen leven in is geblazen door God,tot een bijna furieuze, massief gespierde Christus. Hoeveel kardinalenzullen vorig jaar tijdens het vergaderen in de Sixtijnse Kapel hun hoofdeven naar achter hebben laten hangen, om in verwondering naarMichel-angelo's aardse en spirituele schoonheden te gapen?

In het Haarlemse Teylers Museum kunnen bezoekers nu ook het hoofd inde nek leggen: in een virtuele Sixtijnse Kapel zijn op het plafond defresco's van Michelangelo geprojecteerd. Steeds verschijnt er een tekeningdie langzaam op een van de vele geschilderde figuren past.

Die tekeningen zijn elders in het museum te bewonderen in de grootsteMichelangelo-tentoonstelling die ooit in Nederland te zien is geweest. Eenadembenemend en divers beeld van een schetsende, denkende kunstenaar diehet menselijk lichaam als geen ander kende, vierde en (soms) overdreef.

Wat Michelangelo Buonarroti (1475-1564) ook schiep - of het nu eenhistorische veldslag was, een reusachtige marmeren David, of een graftombevoor de beroemde Medici-heersers - zijn figuren waren naakt. En altijdwaren het mannen, want ook voor de vrouwen die hij schilderde enbeeldhouwde stonden mannen model (goed te zien aan hun brede bouw en'opgeplakte' borsten).

Voor Michelangelo was het lichaam heilig. De schoonheid ervansymboliseerde een hogere, spirituele schoonheid. Nooit had het lichaam inde kunst en de geschiedenis zo'n aanzien als in de Italiaanse HogeRenaissance, afgezien van onze tijd misschien.

Dat kwam door de nieuwe ontdekkingen in de wetenschap en de herontdekteklassieke oudheid, maar vooral door Michelangelo's obsessie. Zijn lichamenzijn prachtig, al vond Leonardo da Vinci het maar 'zakken vol noten' (maarLeonardo was dan ook Michelangelo's grootste rivaal).

Het Teylers, dat al sinds de achttiende eeuw een grote verzamelingItaliaanse meestertekeningen heeft, laat nu 89 schetsen van de kunstenaarzien. Hiervoor sloot het museum de handen ineen met het British Museum enhet Oxfordse Ashmolean Museum.

De tentoonstelling is een unicum, omdat Italiaanse Renaissancekunst vanzo'n kwaliteit zelden in Nederland te zien is. De tekeningen hebben wegenshun kwetsbaarheid slechts voor even de donkere depots mogen verlaten.

Dat is des te opmerkelijker, omdat het puur toeval lijkt dat detekeningen bewaard zijn gebleven. Want Michelangelo wilde zelf helemaalniet dat anderen ze zagen. Hij creëerde een mysterie om zich heen doorzijn schetsen angstvallig te bewaken, en meestal te verbranden.

Volgens tijdgenoot en kunstenaarsbiograaf Georgio Vasari deed hij ditom niet te onthullen hoeveel moeite het hem kostte om tot zijn kunst tekomen. Maar volgens anderen was Michelangelo, die nooit twee keer eenfiguur in dezelfde pose schilderde, doodsbang dat zijn ideeën werdengejat.

De klassiek gepresenteerde tekeningen in het Teylersmuseum wekken somsherkenning - hier en daar duikt de hand van God uit de Schepping van Adamop, of een studie van Sint Laurentius, die onder Christus staat in HetLaatste Oordeel, of zijn de gerekte armen van de sensuele Stervende Slaaf(in het Louvre) te ontwaren.

Op een Madonna en Kind uit 1530 is het Mariamodel een man en lijkt zelfsde baby afgetraind. Anders dan bij zijn tijdgenoten Leonardo en Rafaël,zijn Michelangelo's tekeningen niet erg intiem. Geen zachte vrouwen enpoezelige baby's. Het lichaam wordt met grote zekerheid neergezet en staatsteeds weer symbool voor de inhoud van de afbeelding: de strijdvaardigheid,of het geloof. Aan het einde van zijn lange carrière neemt dieovertuiging af en ontwikkelen Michelangelo's lichamen zich, zoals in deaangrijpende late tekeningen van de gekruisigde Christus, tot zachtere,spirituelere verschijningen.

Wieteke van Zeil

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden