HhhH is een experimentele collage, grillig en gedurfd

Er wordt nogal wat geprobeerd in HhhH de serie, en lang niet alles lukt. Maar fascinerend is het wel.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

De acteur die nazikopstuk Reinhard Heydrich speelt, zit in uniform op de bank en drinkt een espresso. Verveeld, onderuitgezakt. Dan gaat zijn iPhone. Op het scherm verschijnt een foto van het boze gezicht van Hermann Göring. 'Hermann!', zegt de man verheugd.

Dit opmerkelijke spel met feit en fictie is een kenmerkende scène uit Himmlers hersenen heten Heydrich, de nieuwe documentaireserie van de VPRO, gebaseerd op de gelijknamige internationale bestseller van de Franse schrijver Laurent Binet. Een boek dat onverfilmbaar zou zijn door de metavertelvorm: de schrijver doet, al reflecterend op zijn eigen rol, verslag van zijn zoektocht naar de feiten van de aanslag die twee Tsjechische soldaten in 1942 pleegden op Heydrich, de architect van de Endlösung.

Tv-maker Roel van Broekhoven (In Europa, Onze man in Teheran) las het boek en dacht dat hij het wel kon, deze gelaagde roman naar beeld vertalen. Het moest geen 'bewegend Wikipedia' worden, zei hij in de VPRO Gids. Het werd wel een documentaire vermengd met drama, aan elkaar geweven met archiefmateriaal en beelden uit speelfilms over de aanslag. Een experimentele collage, grillig en gedurfd, soms subliem, soms nogal irritant.

In drie perspectieven is de serie ingedeeld, met evenveel vertellers. Er is het verhaal van de twee Tsjechische soldaten, Jan Kubiš en Jozef Gabcík, verteld met het vet aangezette accent van Martin Simek. En het verhaal van Heydrich, ingesproken door Harmke Pijpers.

Beiden praten in de tweede persoon, de kijker aansprekend alsof hij het personage is. 'Stel, je bent SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich. Sinds Hitler je de baas van Tsjechië maakte heb je een bijnaam, de slager van Praag. Die bijnaam heb je verdiend.' Die aanspreekvorm heeft soms iets infantiels en vaak iets uitleggerigs, maar houdt je wel bij de les.

Van Broekhoven praat zelf de delen van 'De Schrijver' aaneen. Binet, zo'n Fransman die voortdurend nee schudt terwijl hij praat, wordt geïnterviewd, maar acteert ook zichzelf. Mijmerend in zijn keuken of schrijvend achter een oude typemachine.

Beeld uit HhhH Beeld
Beeld uit HhhHBeeld

De constructie is gekunsteld, met opzet. Van Broekhoven had er ook voor kunnen kiezen om zijn schrijver gewoon achter een laptop te zetten, maar wijst expres op het onechte van de vertelvorm, met een flauw schrijverscliché.

En dan loopt er dus ook nog een nazi in vol ornaat door het hedendaagse München en Praag. Het is de B-acteur Detlef Bothe, die in meerdere films Heydrich speelde, omdat zijn scherp gesneden gelaatstrekken perfect voldoen aan het stereotiepe beeld van een strenge nazi. Voorbijgangers reageren lichtzinnig op zijn aanwezigheid, wat sterk doet denken aan de verfilming van Er ist wieder da, waarin Hitler wakker wordt in het huidige Berlijn.

Er wordt, kortom, nogal wat geprobeerd in HhhH de serie, en niet alles lukt. Maar het is wel fascinerend en fraai, dit hybride verhaal dat bovenal over verhalen vertellen zelf gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden