Het zwitserleven gevoel van Paolo Sorrentino

Paolo Sorrentino veroverde de wereld met La grande bellezza. Voor zijn nieuwe, Engelstalige film Youth strikte hij twee meesteracteurs op leeftijd: Michael Caine en Harvey Keitel. Hoe komt de Italiaan toch telkens aan die Hollywoodsterren?

Michael Caine en Harvey Keitel in Youth.Beeld .

Paolo Sorrentino doopte zijn film over twee bevriende pensionado's in een luxeresort La giovinezza, oftewel Youth.

U was direct zeker over de titel?

'Si. Si, si.'

U dacht geen moment: ik noem mijn film Ouderdom?

'O no.'

De 45-jarige Italiaanse Oscarwinnaar (La grande bellezza, 2013), zit op een dakterras en rookt zijn sigaar, omringd door journalisten. Titels, vindt hij, moeten 'een opsomming' zijn van de film. Hij bedacht het gegeven voor Youth toen hij tijdens een diner twee oude vrienden - onder wie de Italiaanse cineast Francesco Rosi - hoorde spreken over een gedeelde jeugdliefde. Sorrentino benadrukt het optimisme in zijn zevende speelfilm: 'Die is gemaakt om onze angst voor het ouder worden weg te nemen.'

Zijn hoofdrolspeler, Sir Michael Caine, hoeksteen van de Britse cinema, ziet dat anders. Zo bleek een dag eerder, tijdens de persconferentie over Youth op het Cannes Filmfestival. De 82-jarige acteur analyseerde de film aan de hand van het filmaffiche, waarop hij te zien is naast zijn collega Harvey Keitel (76), badend en loerend naar een jonge naakte vrouw. 'Twee oude mannen in een zwembad. We kijken naar wat we zijn kwijtgeraakt, en nooit meer zullen terugkrijgen. Héél treurig. Ik moet ervan huilen.'

Wanneer Sorrentino wordt gevraagd naar de Brit breekt zijn gezicht direct open. 'Ik schreef het scenario voor mijn film terwijl ik aan Michael dacht. Hij móést het zijn, omdat ik wil dat het publiek het hoofdpersonage - een componist - vanaf de eerste seconde in het hart sluit. Het moet een charismatisch iemand zijn, ironisch en elegant. Michael Caine is dat allemaal.'

Caine's Fred Ballinger, een vermaard klassiek componist in ruste, is een typisch Sorrentino-personage: verzorgd, gedistingeerd en op leeftijd, een gedesillusioneerde man die ooit het grote succes kende. 'Als je ouder wordt, ga je vertragen', zegt Sorrentino, over zijn voorkeur voor gerijpte filmpersonages. 'En als je vertraagt, krijg je meer tijd om te denken. In die overpeinzingen van mijn personages kan ik mijn eigen gedachten kwijt.'

Youth

Lees hier de recensie van Youth.

Hoe moet dat dan als u zelf oud bent?

'Dán ga ik films over jongeren maken.'

Waar andere regisseurs in Cannes nog wel eens gejaagd zijn, oogt de Napolitaan Sorrentino altijd ontspannen, op het randje van verveeld. Niet geïntimideerd door de kermis die zich om hem heen voltrekt. Met Youth zal hij buiten de prijzen vallen, die dit jaar verdeeld worden onder het juryvoorzitterschap van de broers Joel en Ethan Coen. Het is geen nieuwe ervaring: La grande bellezza won van alles (Oscar, Golden Globe, Europese filmprijzen), maar niets op het belangrijkste filmfestival. Het hindert de Italiaan niet. Cannes, vaste afnemer van zijn films, is goed voor hem.

Na de Franse wereldpremière van Sorrentino's wervelende politiekebiopic Il divo (2008), bood Sean Penn hem aan de Côte d'Azur direct zijn diensten aan. Dat leidde tot de curieuze eerste Engelstalige uitstap van de Italiaan: This Must Be the Place (2011), met Penn als rockster op leeftijd. Na de Oscarwinst voor La grande bellezza was het Harvey Keitel die contact zocht, per brief: hij had enorm genoten van de film, schreef de acteur uit Brooklyn. Sorrentino: 'Ik piekerde over de tweede hoofdrol in Youth toen Keitels brief binnenkwam. Ik dacht: dan moet hij dat maar spelen.'

Michael Caine en Harvey Keitel in Youth.Beeld .

Het is maar goed ook dat het strikken van acteurs zo makkelijk gaat, zegt de regisseur. 'Ik ben niet sterk in het spel van verleiden. Ik stuur acteurs een script en dan hoop ik dat ze het goed vinden. Dat was het geval.'

Hij situeerde zijn film in een in werkelijk bestaand Zwitsers luxeresort, het gewezen sanatorium Schatzalp, waar Thomas Mann zijn roman De toverberg (1924) schreef en liet afspelen. 'Wist ik niet, toen ik voor die plek koos', zegt Sorrentino; zijn versie van het hotel kent een animatieprogramma en massages. 'Een retraite voor ouderen en voor sterren die elkaar graag ontmoeten. Dat bestaat echt, overigens.'

De cliëntèle in Youth is zowel gefortuneerd als divers: componist Fred en zijn vriend en speelfilmregisseur Mick (Keitel), maar ook een filmster die zich voorbereidt op een grote rol (Paul Dano), een oliesjeik met harem, een Miss Universe en ex-voetballer Maradona. De lookalike oogt getrouw. We zien hem virtuoos een balletje hoog (zeer hoog) houden op de tennisbaan, in een typisch Sorrentino-eske scène vol visuele flair - grotesk en humorvol. De cineast werkt als twee-eenheid met zijn vaste cameraman Luca Bigazzi, die bepalend is voor het uiterlijk van zijn films. 'We praten nooit met elkaar over wat we filmen. Als we praten, hebben we het over wat we níét willen. Dat ruimen we weg, wat overblijft, maakt de film.'

Vroegen de acteurs u vooraf naar de betekenis van Youth?

'Ja, sommigen wel. Met Harvey Keitel voerde ik een lange conversatie over zijn rol, met Jane Fonda heb ik vooraf uitgebreid gedineerd. Met Michael Caine en Rachel Weisz ging dat anders, die hebben niet zoveel informatie nodig. Dat zou iets typisch Brits kunnen zijn.'

Legt u films graag uit?

'Ik begrijp acteurs die iets meer willen weten, die geef ik uiteraard wat ze willen. Maar hoe minder ik hoef te doen, hoe beter. Ik ben namelijk lui.'

Maradona staat bekend als groot liefhebber van La grande bellezza. Heeft hij al gereageerd op zijn optreden in uw nieuwe film?

'Ik heb nog niks van hem vernomen, maar ik verwacht dat hij er tevreden mee is. Het is een hommage aan zijn grootsheid. De film stelt een vraag die ook Maradona onvermijdelijk aan zichzelf moet stellen: wat rest mij nog? Hoe kijkt hij vooruit, de man wiens voorbije leven grootser dan groot was?

'Daarin schuilt een diepe melancholie, denk ik. Overigens: ik zie het zelfs in mijn kinderen, die nog maar zo klein zijn: eentje is 12, de ander 17. Ze hebben geen reden melancholiek te zijn en toch zijn ze bekend met die emotie. Het zit in elk van ons, die melancholie.'

Naast cineast is Paolo Sorrentino (foto) ook romancier. Zijn debuut Iedereen heeft gelijk, over de cynische Napolitaanse entertainer Tony P., was een bestseller in Italië en werd in Nederland uitgegeven door De Bezige Bij. Zijn vorige maand verschenen roman Jeugd (La giovinezza), is in inhoud gelijk aan de gelijknamige en vandaag in Nederland uitgebrachte film. Gepensioneerd componist Fred en diens vriend en speelfilmregisseur Mick blikken terug op hun jeugd, vanuit een luxehotel boven op een Alpenweide. En komen nog éénmaal in beweging.

Jeugd. De Bezige Bij, 19,90 euro.

Jane Fonda in Youth.Beeld x
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden