Drama

Het Zuiden

Psychologische santenkraam

Hoe ziet de wereld van een fantast eruit? De wereld van iemand die waan en werkelijkheid niet uit elkaar kan houden? In Het Zuiden, zijn derde speelfilm, geeft regisseur Martin Koolhoven op die vragen een vastberaden antwoord: die wereld ziet er precies zo uit als de realiteit. Sterker: de op drift geraakte fantasie van Martje (Monic Hendrickx), een bazin van een wasserij in een Nederlands dorp, is in Het Zuiden de werkelijkheid. Zij ziet de vrachtwagenchauffeur Loe, onvrijwillig opgesloten in een ketelhok van de wasserij, als haar gedroomde partner. Met hem in haar nabijheid gaan de luiken in haar hoofd open. De luiken die haar toegang verschaffen tot de vurig gewenste geborgenheid en romantiek. Dat Loe in zijn hok door uitdroging dreigt om te komen, dringt op geen enkele wijze tot Martje door.


Met zijn realistische benadering van Martjes waanideeën neemt Koolhoven een risico. Hij veronderstelt dat de bioscoopbezoeker meegaat met de reusachtige omwenteling in haar hoofd.

De cheffin wordt geïntroduceerd als een fijnbesnaarde vrouw, die aanvoelt hoe zij haar vrouwelijke werknemers moet benaderen. Martje is zo'n type dat precies weet wat anderen denken en wensen. Haar eigen gedachten zijn echter een onbekend terrein - alleen in haar achterkamer durft Martje een blik in de spiegel te werpen.

Het spel met Martjes realiteitszin wordt vanaf het begin ingezet. In de eerste minuten zit Menno Westendorp met zijn camera boven op Martje. Als een eigenzinnige schaduw, die soms ook even zijn eigen gang gaat, volgt hij de wasserijbazin op de voet.

Na verloop van tijd, als Martje de greep op alledag verliest, neemt Westendorp meer afstand. De onrust van de werkelijkheid maakt plaats voor de orde van een fobie.

Het Zuiden is een film die lak heeft aan de autonomie van de werkelijkheid. Zoals eerder in Suzy Q en AmnesiA doet Koolhoven daar niet moeilijk over. Wel kiest hij ditmaal voor een rauwere, minder gestileerde aanpak, die zijn regie een documentair karakter geeft.

De keuze voor een afgemeten stijl botst met die van scenarioschrijver Mieke de Jong, die zich juist bedient van grove middelen. Martjes onzekerheid, voortkomend uit het verlies van een borst, vormt de brandstof van De Jongs liefdesdrama, dat op stoom komt als Martje kriebels in haar buik krijgt van Loe - een toffe kerel die voortdurend het signaal afgeeft dat hij ook maar zijn best doet iets van het leven te maken.

Zo'n beetje op hetzelfde moment loopt een Russische wasvrouw Martjes wereld binnen. Deze jonge illegaal, een overlever met een engelachtig voorkomen, zeult een baby met zich mee alsof het om een tasje met overbodige spullen gaat.

Een onaangename vrijpartij en de aanwezigheid van het huilende kind brengen Martjes verdrongen angsten gezwind aan de oppervlakte. Het Zuiden verandert dan in een andere film: de karakterstudie van een eigentijdse vrouw krijgt de trekken van een zwart sprookje over gemankeerde liefde, eenzaamheid en een verdrongen kinderwens. Martje wordt door die psychologische santenkraam niet interessanter. Integendeel: ze verwordt tot een patiënt, haar leven tot een smartlap, compleet met de daarbijhorende clichés: een gesneefde liefde, een ziekte, een prins, en dromen over een warm strand en een ondergaande zon.

Ook de cast, doordacht samengesteld door Saida van der Reijd van Kemna Casting, verliest in die fase zijn functie als Grieks koor, dat commentaar levert en voor het noodzakelijke contrast moet zorgen tussen gek en gewoon; Martje komt met haar wanen helemaal alleen te staan, en verpietert in die geïsoleerde positie tot een vrouw die louter medelijden opwekt.

Toch bevat Het Zuiden te veel kwaliteit om te verdampen tot een gedramatiseerde cursus Wees de baas over je eigen gedachten. Het camera- en het acteerwerk zijn van hoog niveau. Frank Lammers maakt van de lamzakkige Loe een minnaar die verstrikt raakt in zijn praatjes, terwi

Monic Hendrickx laat zien dat zij voor een interessant personage geen goed scenario nodig heeft. Hendrickx schakelt zonder poespas heen en weer tussen alledaagse zinnetjes en een alles verstikkende fobie. Haar vergeefse verliefdheid, haar wanhopige lonken naar een leven dat er nooit zal zijn, demonstreren op royale wijze dat er een levensgroot verschil bestaat tussen naturel teksten opzeggen - de huisstijl van soapies en Bekende Nederlanders - en hogeschool-acteren.

In het hoofd van Hendrickx begint het al te stormen als zij aan het keukenblad onhandig met de borden en de pannen in de weer is.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden