INTERVIEW

Het zal je moeder maar wezen

Françoise Sagan gold als literair wonderkind, was schatrijk en aan de drugs. Het zal je moeder maar wezen. Haar enige zoon, Denis Westhoff, schreef een portret

Sagan in 1963, met Denis Westhoff als baby. Beeld Henri Bureau/Apis/Sygma/Corbis

Zelden vlinderde iemand met zo veel stijl door het leven als Françoise Sagan. Op een zomernacht in 1959 wint ze 8 miljoen franc (200 duizend hedendaagse euro's) in het casino van Deauville. Om acht uur 's ochtends komt ze terug in haar gehuurde vakantiehuis, even opgewonden als doodmoe. De eigenaar staat haar op te wachten. Sagan zal die dag vertrekken en moet de inventaris nog nalopen, om te kijken of er geen lepels zijn verdwenen of glazen gesneuveld. Daar heeft Françoise helemaal geen zin in. Ze haalt 80 duizend franc uit haar zak, koopt het huis ter plekke van een stomverbaasde eigenaar en gaat slapen.

Dat is de lichte kant van de legende Sagan: de sterauteur die in 1954 wereldberoemd wordt met Bonjour Tristesse, nog maar 18 jaar. De kleine, tengere vrouw die in haar Jaguar van Parijs naar Saint-Tropez rijdt om de hele nacht te dansen op het strand, die hoog inzet aan de roulettetafel, die whisky drinkt, drugs gebruikt en feestviert, altijd omringd door een gevolg dat op haar zak teerde.

Er zit ook een duistere kant aan haar legende: de aan lager wal geraakte oudere schrijfster, die na 1998 niets meer produceert, verslaafd is aan drugs en pijnstillers, nog maar 48 kilo weegt als ze in 2004, 69 jaar, overlijdt en een schuld van een miljoen euro nalaat.

In het boek Sagan & zoon laat haar enige kind, Denis Westhoff (50), een andere kant van zijn moeder zien. Achter de legende gaat een mens schuil, een warme persoonlijkheid, een lieve moeder. 'Ik wilde een portret schrijven van een gelukkige vrouw, een vrouw die van het leven hield, die intelligent, grappig en spiritueel was. Niet de vrouw van alle verhalen, maar de vrouw die ik heb gekend', zegt hij, op een terras in Figeac aan de Lot, vlakbij de plaats waar zijn moeder opgroeide en ligt begraven.

De levensstijl van Sagan wordt gekenmerkt door een curieuze lichtheid. Ze lijkt zich geen seconde bezig te houden met de praktische kanten van het bestaan. Ze doet nooit boodschappen en kookt nooit. Omdat ze al haar geld dreigt te verbrassen, staat ze in de jaren zestig en zeventig vrijwillig onder financiële curatele.

Was uw moeder een eeuwig kind?

'In sommige opzichten is ze nooit ouder dan 10 of 11 geworden. Ze was extreem verwend, eerst door haar ouders, later door het succes van haar boeken. Al het geld dat ze heeft verdiend, al die mensen die op haar afkwamen. Ze was erg geliefd, ze werd erg bewonderd, ook omdat ze zo aardig en gul was. Maar ze was gewend om bediend te worden. Als ze iets vroeg, werd het meteen geregeld.'

Een kunstmatig leven.

'Nee, het leven van een schrijver. Ze had het geluk om geld te hebben, waardoor ze zich niet druk hoefde te maken over praktische of materiële zaken.'

Uw vader was verslaafd aan alcohol. Was het moeilijk om met zulke ouders op te groeien?

'Soms wel natuurlijk, maar tegelijk hadden ze zo veel andere kwaliteiten. Ze waren intelligent, fantasievol, grappig. Ik zag eerder die aangename kant. Ik ben opgevoed door mijn ouders, maar ook door mijn grootouders, die veel meer stabiliteit brachten. Zo kreeg ik een opvoeding die tegelijk heel klassiek en heel origineel was. Hoewel mijn moeder ook erg klassiek en bourgeois was. Alle regels van hoffelijkheid en respect heb ik van haar meegekregen.'

Françoise Sagan groeit op in de Lot, later in de beaux quartiers van Parijs, in een familie van welgestelde industriëlen. Op haar 18de wordt ze zelfs schatrijk met Bonjour Tristesse. Ze schokt Frankrijk met het verhaal van de jonge, hedonistische Cécile, die een seksuele intrige beraamt om het huwelijk van haar vader te verhinderen en daarmee zijn aanstaande bruid tot zelfmoord drijft. Sommige boekhandelaren weigeren de roman te verkopen. Anderen adviseren jonge meisjes het boek vooral niet te lezen. Maar voor veel jonge vrouwen is Sagan een heldin die de vrijheid zoekt.

Haar zorgeloze bestaan wordt ruw verstoord als zij in 1957 over de kop slaat met haar Aston Martin. Ze zweeft op het randje van de dood en krijgt palfium toegediend, een pijnstiller die sterker is dan morfine. Toen is haar verslaving begonnen, denkt Westhoff. 'Voor die tijd nam ze geen drugs, ze was er zelfs tegen.'

Haar gebruik van cocaïne en andere stimulerende middelen was lange tijd niet zo'n probleem, zegt hij. 'Je merkte helemaal niet dat ze gebruikte.' Sagan belandt pas in een neerwaartse spiraal in de jaren negentig, als Peggy Roche overlijdt, de levensgezel die sinds 1975 over haar waakte.

Françoise Sagan in januari 1981, 45 jaar oud Beeld ap

Heeft u nooit strijd gevoerd met uw moeder over haar drugsgebruik?

'Nee, het was een soort conventie. Zoals je niet over seks praat met je moeder, praat je ook niet over drugs.'

Daardoor keek u machteloos toe hoe uw moeder zichzelf vernietigde.

'Ze had een telle caractère, zo'n sterk karakter. Het was David tegen Goliath. Ik was niet sterk genoeg om haar te overtuigen. Voor haar was het ook een vorm van vrijheid. Met haar drugsgebruik had niemand iets te maken, ook haar zoon niet. Als ik gezegd had: mama, je moet aan je gezondheid denken, had ze me uitgelachen. Ze was nergens bang voor, ook niet voor de dood.'

Ook financieel gaat het in de jaren negentig bergafwaarts met Françoise Sagan. Ze schrijft niet meer en haar oude boeken brengen steeds minder op. Ze maakt enorme schulden, vooral bij de Franse belastingdienst. Aanvankelijk zorgt president Mitterrand, een goede vriend, er persoonlijk voor dat de fiscus haar dossier voorlopig laat liggen. Maar als de socialist Mitterrand in 1995 wordt opgevolgd door de rechtse Jacques Chirac, staan de belastinginspecteurs meteen op de stoep. Sagan hoort bij links en moet stevig worden aangepakt.

Op vrouwen, op mannen

Denis Westhoff is de zoon van Françoise Sagan en de Amerikaan Bob Westhoff, een danser, fotomodel en beeldhouwer. Sagan en Westhoff kwamen er al snel achter dat zij meer op vrouwen viel en hij meer op mannen. Ze scheidden, maar bleven hartelijke betrekkingen onderhouden, totdat Westhoff in 1990 overleed, mede door overmatig alcoholgebruik. In Sagan en zoon schrijft Denis Westhoff met veel liefde over zijn vader. Westhoff: 'Mijn vader was charmant en intelligent, maar hij had een probleem met autoriteit, hij was ongeschikt voor een gewone baan. Hij heeft van alles gedaan, maar hij had niet het talent van mijn moeder.'

Denis Westhoff Beeld Eric Fougere / VIP Images / Corbis

Uw moeder liet een schuld van een miljoen euro na. Waarom accepteerde u toch de erfenis?

'Aan het einde van haar leven zat mijn moeder zo diep in de ellende. Ze woonde bij een vriendin die voor haar zorgde, anders was ze op straat beland. Ze had nog geen 100 euro om van te leven. Als ze 10 euro verdiende, werd die meteen in beslag genomen door de fiscus, die haar vervolgens een aanslag over die 10 euro stuurde. Ik was furieus over de manier waarop de Franse staat iemand behandelt die een grote betekenis heeft voor de Franse cultuur. Daarom wist ik meteen dat ik de erfenis zou accepteren. Als erfgenaam kan ik haar literaire nalatenschap beheren. Ik wilde ervoor zorgen dat haar werk zou voortleven.'

U had daaraan failliet kunnen gaan.

'Als president Sarkozy me niet had geholpen, was ik misschien op straat beland. Maar ik had een heel sterke intuïtie dat ik deze kwestie zou oplossen. Ik was vastbesloten. Het dossier van mijn moeder was helemaal geblokkeerd. Het was een politieke kwestie, waaraan geen enkele ambtenaar zijn vingers wilde branden. In zo'n geval kun je maar één ding doen: contact zoeken met degene die helemaal aan de top van de piramide staat. De Franse bureaucratie is complex, als een horloge met heel veel tandwieltjes. Als een van die tandwieltjes blokkeert, loopt alles vast. De enige die het kan repareren is de grote horlogemaker zelf, de president.'

U heeft uw werk als fotograaf opgegeven om de literaire nalatenschap van uw moeder te beheren. Waar leeft u nu van?

'Dankzij Sarkozy heb ik een deal kunnen sluiten. Van de opbrengst van de boeken van mijn moeder wordt de belastingschuld afgelost. Er blijft een klein deel over voor mij zelf. Het is niet veel, maar ik kan er van rondkomen.'

Hoe relevant is Françoise Sagan nog voor moderne lezers? Bonjour Tristesse schokte destijds door zijn hedonisme. Dat is nu niets bijzonders meer.

'Het is geen schokkend boek meer. Maar de relatie van een jonge vrouw met haar vader, dat is iets wat mensen nog elke dag meemaken. Mijn moeder schreef over gevoelens en passies die tijdloos zijn, met een frisheid en lichtheid die ook nu nog jonge mensen verleidt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden