TaalgebruikMoeilijk maar mooi

Het woord ‘balsturig’ heeft met voetbal geen bal te maken

Waarom iets makkelijk zeggen als het ook met een prachtig moeilijk woord kan? Neem het schitterende, doch zelden gesignaleerde balsturig.

Het bericht op de site van RTV Noord riep vragen op: ‘Meindert Talma bezingt Arjen Robben en andere balsturige voetbalhelden’. Wie is Meindert Talma, bijvoorbeeld? Die heet ‘Nederlands onbekendste popster’, en daar is geen woord aan gelogen. Arjen Robben is een voetballer. Maar wat is ‘balsturig’ precies?

Het is de titel van een nieuw album – in deze krant met vier sterren beloond – van de onbekende artiest. Daarop bezingt hij dus ‘voetbalhelden’. Die voetballers moeten dan ‘iets hebben, een bepaald gedrag, iets wat ze speciaal maakt’, zei de zanger tegen RTV Noord.

Wat voor gedrag, dat weten we nog even niet, maar ‘balsturig’ is dan in elk geval een lollige woordspeling. Bal, sturen – u vat hem.

Het eerste deel van het woord heeft (excuseer de flauwiteit) geen bal met sport te maken. Het is een overblijfsel van het oude ‘mal’, dat in het Frans ‘slecht’ of ‘moeilijk’ betekent. Het komt in dezelfde betekenis ook voor in de woorden baldadig en balorig, waarover op deze pagina eerder is geschreven (en die in betekenis niet heel ver uit elkaar liggen).

Je zou dus een Franse herkomst vermoeden, maar het woord komt uit het Nederduits, waar het volgens de laatste etymologische inzichten ergens in de 15de eeuw moet zijn ontstaan. Het komt dan ook alleen voor in onze en naburige Germaanse talen. ‘Balstyrig’, zeggen de Denen en Noren; de Zweden moeten er weer zo nodig ‘bålsturig’ van maken.

Het betekent zoveel als ‘koppig’, ‘moeilijk handelbaar’. De woordenboeken leveren nog een handvol betekenissen: niet bereid te luisteren, eigengereid, eigenwijs, grillig, halsstarrig, ongezeglijk, ontevreden, onwillig, rebels, recalcitrant, ruw, tegenspartelend, wild – en bonuspunten voor het fraaie ‘weerspannig’.

Waarom is Arjen Robben balsturig? Het antwoord komt niet van Meindert Talma, maar van een politiek commentator, die in 2013 in deze krant noteerde: ‘Wetenschappers zijn al een tijdje eensgezind: overheidscommunicatie die angst moet inboezemen zodat we niet meer roken of drinken, werkt averechts. Mensen worden er balsturig van.’

Alles is altijd de schuld van de regering. Maar hier hebben we er toch maar mooi een moeilijk woord aan overgehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden