Het wil maar niet lukken met het Spuiplein

En nu moet het plein ook weer open! Na alle alarmerende berichten die het Haagse Spuiplein overspoelen lijkt dit een wrange grap, bedoeld om de ellende van de culturele instellingen aan het plein eens krachtig in één zin samen te vatten....

AUKJE VAN ROESSEL

Van onze verslaggeefster

Aukje van Roessel

DEN HAAG

Het wil maar niet lukken met het Spuiplein. Het zou het culturele hart van Den Haag moeten zijn, bruisend van leven en artistiek elan. Maar je moet wel een erge optimist zijn, als je die eigenschappen nu aan het plein toekent. En hoe lang kan Den Haag blijven roepen dat het plein nog jong en veelbelovend is? Dit jaar vieren het Danstheater en de Dr Anton Philipszaal er immers al hun tienjarig bestaan.

De lijst alarmerende berichten van de bewoners van het Spuiplein is lang. Begin 1996: zakelijk leider van het Nederlands Danstheater M. de Roo treedt af na een verlies van 1,5 miljoen. De eigen reserves kunnen dat gelukkig opvangen. Zomer 1996: de directie van de Philipszaal slaat alarm na grote verliezen over het voorgaande en lopende jaar. Faillissement dreigt. Begin 1997: directeur J. Reinders van het Theater aan het Spui vraagt om meer geld aan de gemeente anders staan zijn twee zalen zeker honderd avonden per jaar leeg. Februari 1997: de gemeenteraad wil het World Wide Video Centre weg uit het complex waar ook Reinders huist. Het voldoet niet aan de verwachtingen.

In die lijst is dan nog niet opgenomen de ellende van enkele andere bewoners. Op de beste plek aan het plein, in de hoek van het stadhuis, kan café/restaurant Mayor's zijn hoofd niet boven water houden. Een Hagenaar die het etablissement kent, vindt dat niet verwonderlijk: Mayor's 'heeft de uitstraling van een grand café, maar een bediening die in een patatkraam niet zou misstaan'. Aan de overkant, in het restaurant van het theatercomplex, zit al de zoveelste beheerder.

Hoe kan dit gebeuren? Een eenduidige analyse is er niet. Maar er zijn wel factoren te noemen die een rol spelen: de architectuur van en aan het plein, de financiën en het beheer daarvan, het publiek, de artistieke bevlogenheid en de rol van de gemeente. Alleen de kritiek op het geringe aantal horecagelegenheden en de vaak belabberde bediening wordt breed gedeeld.

Het zijn grote namen die hebben meegewerkt aan de gebouwen rondom het Spuiplein. Architecten als Rem Koolhaas, Richard Meier, Carl Weber en Herman Hertzberger. Maar het blijkt geen garantie voor een plein dat leeft. Het Spuiplein is een winderige vlakte. Wie vertoeft daar nou met plezier? Bovendien raast over een deel van het plein het verkeer, waardoor de Hagenaar het niet als één geheel beleeft. Sterker, oversteken is levensgevaarlijk.

Over hoe het dan wel moet met dat plein verschillen de meningen. De één vindt de leegte waarop skaters zich bij mooi weer uitleven leuk, de ander vindt dat die skaters juist weg moeten. Die wil bankjes en prullenbakken, door de ander weer verfoeid. Het overleg over windschermen voor terrassen wil ook niet vlotten. Het lijkt symbolisch voor de samenwerking.

Sommige gebouwen zijn aan het plein neergezet met veel geld van de gemeente, zoals het theatercomplex en het stadhuis. Of juist zonder veel geld van de gemeente zoals het Danstheater en de Philipszaal. Maar één ding hebben ze gemeen: veel geld voor de programmering van de kant van de gemeente is er nooit geweest. 'Er is wel geld gestopt in de hardware, maar niet in de software', vindt Chris Kwant, raadslid voor Groen Links. Het is een veelgehoorde jammerklacht.

Zo verwees de directie van de Philipszaal bij haar eerste noodkreet naar de miljoenen die Utrecht schuift richting muziekcentrum Vredenburg. En volgens Reinders van het Theater aan het Spui kan hij uit geldgebrek niet interessant programmeren, terwijl de gemeente dat wel van hem verlangt. 'Er zit wat mis tussen de ambities en de steun van de gemeente. De gemeente heeft tenslotte dit cultuurplein bedacht', vindt Reinders.

Het is zo simpel om de schuld bij de gemeente te leggen, reageert theatermaker bij het Nationale Toneel, Johan Doesburg. 'Ik heb in ieder gaatje van het Theater aan het Spui gewoond. Ik ben de enige in Nederland die daar vijf producties heeft gemaakt. Maar ik wil daar niet meer zijn. Mijn motivatie om er te spelen is tot nul gereduceerd.'

Doesburg wijst een beschuldigende vinger naar Reinders. 'Die man heeft geen gevoel voor wat er leeft in de theaterwereld. Ik eis van een theaterdirecteur dat hij zegt: godverdomme, leuk dat je er bent. Dat andere dingen, zoals de luchtbevochtiging, klote zijn geregeld neem je dan op de koop toe.' Niet alleen theatermakers klagen, ook het publiek voelt zich niet welkom in het Spuitheater.

De commissie-Alphenaar, die vorig jaar voor de gemeente de Haagse kunstinstellingen onder de loep nam, verwoordde het zo: de identiteit van het Theater aan het Spui is nog wat flets. Doesburg geeft daarvan een voorbeeld: 'Ik snap niet dat Reinders niet met verve de andere bespelers van de Koninklijke Schouwburg naar het Spui heeft gelokt nu de Schouwburg voor twee jaar dicht is.'

Ook het trio Van Dael-Etty-Horlings, dat de problemen bij de Philipszaal onderzocht, zegt in een vertrouwelijke stuk niet zondermeer dat de kleine programmeringssubsidie hét probleem is. De werkelijkheid is ook hier veel ingewikkelder, vindt het trio. Én de gemeente. Het gaat om de ondoorzichtige financiële vervlechting tussen hoofdbespeler - het Residentie Orkest - en de zaal, onzakelijke doorberekening van de huur aan het orkest en een dure verbouwing die niet terug te verdienen is met kopjes koffie tijdens de pauze.

En dan heeft het Haagse publiek nog zo zijn eigenaardigheden. Programma's die in het Utrechtse Vredenburg volle zalen trekken, moeten het in Den Haag met minder publiek doen. Het Danstheater is beroemder in het buitenland dan in Den Haag. Het Nationale Toneel scoort beter in de hoofdstad dan bij het Haagse publiek.

Toch is het niet allemaal kommer en kwel aan het Spuiplein. De belangstelling voor het Danstheater is weer stijgende. De Philipszaal trekt dit seizoen meer publiek. De bibliotheek leeft vanaf de eerste dag en het gaat beter dan ooit. Het Filmhuis wil een extra zaal, het aantal bezoekers is na de verhuizing naar het Spui verdubbeld. Het kan dus wel. Aan datzelfde Spuiplein.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden