recensieBeyond the Image: Bertien van Manen & Friends

Het werk van Bertien van Manen is ijzersterk ★★★★☆

De fotograaf is in allerlei milieus in staat foto’s met een enorme intimiteit te maken.

Uit: Let's sit down: Vlada, Kazan.Beeld Bertien van Manen

‘Ik werk slordig, een beetje op de gok. De foto moet als het ware zichzelf maken’, zei fotograaf Bertien van Manen in een interview met Arno Haijtema in de Volkskrant. Op Beyond the Image: Bertien van Manen & Friends, het grote retrospectief van meer dan tachtig foto‘s van Van Manen is in elf fotoseries en evenzovele zalen te zien hoe de gok van Van Manen uitpakt. Haar zelfbenoemde ‘slordigheid’ moet hier natuurlijk niet letterlijk worden genomen. Er is een plan, een ijzersterk wereldbeeld, een diepe interesse in de medemens, in al zijn kracht en zwakte, dat zich hier zaal na zaal ontvouwt. 

De opzet van de tentoonstelling mag sober worden genoemd - samengesteld met beelden uit de rijke fotocollectie van het Stedelijk Museum en opgehangen in klassieke opstellingen - maar zo heb je alle tijd en ruimte om te verdwijnen in de beelden van Van Manen en om te ontdekken wat er zich voor ‘rommel’ (alweer de fotograaf zelf) aan de randen van het beeld bevindt.

Alleen al het ijzersterke werk uit de Sovjet-Unie in de vroege jaren negentig, verzameld in het inmiddels klassieke fotoboek A Hundred Summers, A Hundred Winters maakt al duidelijk waarom het werk van Van Manen ook te vinden is in collecties als die van het Moma in New York. De kleuren knallen door de witte zaal van het museum en trekken de kijker in het felle leven dat hier wordt gevierd, met de fotograaf in het middelpunt. Van Manen is ook in andere milieus in staat om foto’s met een enorme intimiteit te maken, ook als ze niet door die eindeloze Russische gastvrijheid wordt omhelsd.

Haar serie tussen de straatarme bewoners van de Amerikaanse Appalachen omschrijft ze zelf als ‘het overwinnen van angst’, om overeind te blijven tussen dit rauwe, agressieve volk - en dan hebben we het nog niet over de rondhangende pitbulls. Maar kijk dan eens naar die foto‘s, waarin de aandacht van Van Manen vaak naar de kinderen gaat, met hun open blik en al het vertrouwen van de wereld, terwijl elke volwassen persoon in beeld een somber toekomstperspectief lijkt te schetsen.

Ondertitel van de expositie luidt ‘Bertien van Manen & Friends’. Elke serie en zaal in de expositie laat ook werk van een verwante of bevriende fotograaf zien - ook uit de collectie van het Stedelijk, behalve bij twee prachtige vogelfoto’s van Stephen Gill uit zijn project The Pillar, die uit de collectie van Van Manen zelf komen. Een foto van Robert Frank (een man op straat) uit de klassieke serie The Americans markeert het keerpunt in de manier waarop van Manen zelf naar fotografie keek. Je zou het een slordige foto kunnen noemen.

Beyond the Image: Bertien van Manen & Friends 

Fotografie

★★★★☆

Stedelijk Museum Amsterdam, t/m 9/8.

Bertien van Manen (78), de fotograaf ‘die zichzelf onzichtbaar maakt’, krijgt een groots retroperspectief in het Stedelijk Museum Amsterdam. Wat maakt haar zo bijzonder? Vier collega’s leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden