Het vrije woord zit verborgen in poëzie over pakken vla

Auteur David Grossman is een van de sprekers op festival Het Vrije Woord. ‘Ik ga graag terug naar mijn kindertijd.’..

De stad had geluk. Niet alleen mag Amsterdam zich van Unesco het komende jaar Wereldboekenstad noemen, het twee jaar geleden gekozen motto ‘Open boek, open geest’ blijkt ook nog eens actueler dan ooit. Niet zo moeilijk dus om veel publiek naar binnen te krijgen bij een internationaal literatuurfestival met als thema ‘Het vrije woord’. Zou je denken.

Maar op donderdagavond (dagthema: ‘De verdediging van het vrije woord’) is de theaterzaal van de Openbare Bibliotheek voor nog geen kwart gevuld als drie Arabische dichters om de beurt achter de katheder gaan staan. Goed, van Khazal Al Majidi (Irak) en Amjad Nasser (Jordanië), twee gedrongen, grijze heren, verwacht je misschien ook geen uitgesproken statements. Wel in het ritmische, soms zangerige Arabisch voorgedragen verzen met de natuur en het leven in Londen als uitgangspunt, waarvan de vertaling in het Nederlands op een groot scherm wordt geprojecteerd. De poëzie van de boomlange Al Galidi (Irak) is vooral humoristisch; gedichten over pakken vla en Zorro.

Het is wel duidelijk na een dag lezingen, gesprekken en interviews: aan de nadrukkelijke verdediging van het vrije woord komt men niet toe. Het thema wringt zich eerder subtiel tussen de zinnen door, het gaat niet om verkondiging van het belang van het vrije woord. Eerder om te laten zien wat in Nederland wél kan, vergeleken met landen waar het helemaal niet zo vanzelfsprekend is om te zeggen wat je denkt.

Dat probeert kinderboekentekenaar Marit Törnqvist groep 7 en 8 van basisschool De Reus eerder op de dag ook uit te leggen. In het kleine, donkere Annie M.G. Schmidt-theater hangen de leerlingen aan haar lippen als ze enthousiast vertelt dat ze tijdens een verblijf in Iran zenuwachtig werd van haar eigen tekeningen van dansende mensen, want dat mag niet in het land. Censuur, wil ze maar zeggen, wordt ook toegepast op kinderboeken. Juist door de schrijver of tekenaar zelf. Want veel bloed en blote mensen, daar kun je jonge kinderen beter niet mee lastigvallen. Dat zijn de leerlingen met Törnqvist eens.

Het gesprek van Christoph Buchwald met schrijver David Grossman (Israël) aan het begin van de avond voor zo’n zestig man publiek gaat vooral over auteurschap en het verlangen om weer kind te zijn. ‘Ik ga er graag naar terug’, zegt Grossman. ‘Als documentalist, om de tijd vast te leggen dat ik nog niets wist van de Shoah.’

Grossman praat veel. Tot hij over zijn nieuwe boek begint. Het boek dat zijn zoon Uri moest beschermen, die op 20-jarige leeftijd naar het leger vertrok en stierf. Isha Borahat Mibesora (Vrouw op de vlucht voor berichten) gaat over een vrouw in dezelfde situatie, ze heeft een akelig voorgevoel. Maar omdat slecht nieuws zowel een boodschapper als een ontvanger nodig heeft, besluit ze van huis weg te gaan. De enige manier om haar zoon te beschermen, is door zijn verhaal te vertellen. Net als Grossman doet. De schrijver valt stil. Slikt dan. ‘Daar hoef ik volgens mij niets aan toe te voegen.’

Onverwacht krijgt het publiek – dan een man of dertig – toch nog een gedachte over het vrije woord mee naar huis, tijdens een interview van schrijver Abdelkader Benali met de Libanese/Palestijnse schrijver Samir El-Youssef.

Met zijn hoge en afgeknepen stem uit hij zijn ergernis over ongefundeerde uitspraken. ‘Dat mensen niet nadenken voordat ze wat zeggen is dé dodelijke ziekte van het vrije woord’, proclameert El-Youssef in razend tempo. Maar de mensen die niet denken, zitten niet in de zaal, vindt hij. ‘Blijkbaar is de discussie over kwaliteit van denken vóór het uiten van een mening iets voor de elite.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden