Tv-recensieHaroon Ali

Het voorlezen van 102 duizend Holocaust-slachtoffers is krachtig in al zijn eenvoud

De stroom van namen is een soort gebed. Vergeet mijn naam niet, vergeet niet waarom ik werd vermoord.

Anny Aa, 1 jaar. Bernard Jacques Aa, 34 jaar. Eliazer Aa, 45 jaar.

Dit zijn op alfabetische volgorde de eerste drie namen van de 102 duizend Joden die in de Tweede Wereldoorlog uit Nederland werden weggevoerd en vermoord. Sinds woensdag worden ze een voor een voorgelezen in Kamp Westerbork, tot aan de Internationale Herdenkingsdag van de Holocaust op 27 januari. De voorleesmarathon door achthonderd vrijwilligers is te volgen via een livestream, wat ik afgelopen dagen geregeld heb gedaan.

Zondagmiddag, tijdens de nationale herdenking in het Wertheimpark in Amsterdam, begon premier Rutte zijn toespraak ook met de naam van ‘kleine’ Anny Aa. ‘Ze was 1 jaar en bijna tien maanden oud toen zij werd vermoord in de gaskamer van Sobibor.’ Er werden eerder al aangrijpende verhalen gedeeld door nabestaanden, maar het oplezen van een naam en een leeftijd is krachtig in al zijn eenvoud. Je ziet direct een gezicht voor je, van een mens met een leven, wiens toekomst werd afgepakt.

Salomon Bloemendaal, 53 jaar. Salomon Bloemendaal, 52 jaar. Salomon Bloemendaal, 17 jaar.

Mark Rutte bij de herdenking van zondag, waar hij excuses aanbood voor ‘het overheidshandelen’ ten tijde van de Jodenvervolging. Beeld EPA

Rutte bood namens de regering excuses aan ‘voor het overheidshandelen van toen’, al maakte dat niet op iedereen evenveel indruk. Het Nederlands Auschwitz Comité noemde de premier ‘een held’ die ‘geschiedenis had geschreven’, maar het Centraal Joods Overleg was minder enthousiast. ‘De excuses zijn laat, veel nabestaanden zijn overleden.’ Rutte onderstreepte ook dat ‘geen woord zoiets groots en gruwelijks als de Holocaust kan omvatten’.

De afgelopen maanden werd al uitgebreid stilgestaan bij de bevrijding van Auschwitz, precies 75 jaar geleden. Er werden oude en nieuwe documentaires vertoond, Daan Roosegaarde onthulde zijn fluorescerende kunstwerk Levenslicht, de NOS presenteerde het Bevrijdingsjournaal en ook de Volkskrant maakte een interactieve special, genaamd: Mijn bevrijding. We hebben tegenwoordig allerlei audiovisuele middelen om de gruwelen van toen te verbeelden. Maar hoe raakt het een nieuwe generatie kijkers?

Juist de veelheid aan beelden, toespraken en verhalen maakt het soms moeilijk om de Holocaust oprecht te herdenken. Er werd tijdens de live-uitzendingen van de NOS meerdere malen benadrukt dat het antisemitisme nog springlevend is, ook in Nederland. Maar niets maakt de pijn en urgentie beter voelbaar dan het voorlezen van de slachtoffers, zonder toelichting, zonder opsmuk. De stroom van namen is een soort gebed. Vergeet mijn naam niet, vergeet niet waarom ik werd vermoord.

Freddy de Vries, 9 jaar. Frieda de Vries, 46 jaar. Frits de Vries, 35 jaar.

Na jarenlang gesteggel over de locatie is inmiddels ook begonnen met de bouw van het Holocaust Namenmonument aan de Weesperstraat in Amsterdam, dat in 2021 gereed moet zijn. Op het 250 meter lange gedenkteken worden alle slachtoffers vereeuwigd die geen eigen graf hebben. Burgemeester Femke Halsema benadrukte zondag de waarde van dit monument: ‘Laat geen Joodse naam in deze stad ooit nog worden weggevaagd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden