Postuum Jessye Norman

Het volle, rijke stemgeluid van Jessye Norman liet zich niet in een hokje stoppen

Sopraan Jessye Norman inspireerde talloze zangers van welke afkomst dan ook. Maandag overleed de Amerikaanse in een ziekenhuis in New York. Ze werd 74 jaar. 

Jessye Norman in 1991 in het Concertgebouw Amsterdam. Beeld Frans Schellekens/Redferns

Opera krijgt weleens het verwijt ‘te wit’ te zijn. Wie wat beter is ingevoerd, rolt met zijn ogen. Hállo, ken je Leontyne Price niet? Of, nog beroemder, Jessye Norman? Allebei sopraan, allebei Afro-Amerikaans, en beiden kom je in tal van lijstjes tegen van grootste zangeressen aller tijden. Ze inspireerden talloze zangers van welke afkomst dan ook.

Norman, een generatie jonger dan wegbereider Price (92), is maandag in een ziekenhuis in New York overleden. De zangeres had al langer last van complicaties nadat ze in 2015 een dwarslaesie opliep en in een rolstoel terechtkwam.

Jessye Norman had een vol, rijk stemgeluid dat zich niet in een hokje liet stoppen. Het kwam het allerbest tot zijn recht in rollen van Wagner, Richard Strauss en Berlioz. ‘Stem en postuur, alles was gigantisch bij de sopraan die aan haar laagste register nog de pedaalkracht van een orgel kon toevoegen’, schreef de Volkskrant in 2012. Normans hoogtijdagen vielen samen met de opkomst van de cd in de jaren tachtig, waardoor ze in geen klassieke collectie ontbrak.

Groots

Hoe groot ze was, ook buiten het operahuis, bleek ook uit het feit dat ze zong bij zowel de herverkiezing van president Ronald Reagan als Bill Clinton. Ze zong bij de 200-jarige herdenking van de Franse Revolutie in Parijs en tijdens de Olympische Spelen van 1996 in Atlanta. Ze won vijf Grammy Awards en in 2009 beloonde president Barack Obama haar met de National Medal of Arts, de hoogste Amerikaanse onderscheiding.

Norman werd in 1945 geboren in Augusta, in de gesegregeerde staat Georgia in de Verenigde Staten. Als kind zong ze in het gospelkoor van haar kerk, wat voor veel operazangers een uitstekende leerschool zou blijken. Radio-uitzendingen van de Metropolitan Opera wekten haar interesse voor de kunstvorm.

Ze vestigde zich in Europa. Haar doorbraak was het winnen van het ARD-concours in München in 1968. Ze kon terecht bij het solistenensemble van de Deutsche Oper in Berlijn, waar ze een historisch debuut maakte als Elisabeth in Wagners Tannhäuser. Al snel volgden optredens in de grote concertzalen en operahuizen. Behalve de Metropolitan Opera, daar debuteerde ze pas in 1983. Haar rol van Cassandra in Berlioz’ Les Troyens daar werd legendarisch.

Halverwege de jaren negentig nam ze ook mezzorollen voor haar rekening, zoals ze ook haar koers zou verleggen naar een lichter repertoire. Norman maakte geen onderscheid tussen gewichtige en lichte muziek. Maar in de 21ste eeuw rees steeds vaker de vraag of de omschakeling niet ook gewoon uit nood geboren was.

Luchtig repetoire

Een optreden dat de meeste bewonderaars liever zouden vergeten, vond plaats in 2012. Na vijf jaar afwezigheid was ze weer in Nederland te horen. Niet in ‘haar’ Concertgebouw, waar ze sinds de jaren zeventig zong, maar in het Amsterdamse theater Carré. Van de zeventienhonderd beschikbare plaatsen waren er circa twaalfhonderd gevuld. Ze zong luchtig repertoire, jazz. Waar haar stem de zaal vroeger met gemak had gevuld, zong ze nu versterkt.

‘Wat de microfoon vilein van de daken schreeuwde was de aftakeling van een fenomeen, compleet met het verlies van controle over toon, zuiverheid, timing’, schreef recensent Biëlla Luttmer in de Volkskrant. ‘Een schuifelende Jessye Norman, daar is mee te leven. Een Jessye Norman die na de pauze op een pianokruk plaatsneemt – oké. Maar hier werd je getuige van iets dat niet getoond had mogen worden. Gegeneerd om die blik achter haar schitterende façade vluchtte je Carré uit.’

Zes jaar eerder had ze Nederland ook al laten zitten, maar dan echt. De grote Norman zou met privéstraalvliegtuig naar Schiphol worden gevlogen. Ze zou de Edison Klassiek Oeuvreprijs in ontvangst nemen, met televisie-uitzending en al. Maar nog geen 24 uur van tevoren zegde ze toch af en bleef in Londen – de reis was haar fysiek te veel. De suite in het Amstel Hotel kon niet meer worden geannuleerd.

Divagedrag: het hoorde erbij. De flamboyante uitdossingen ook. Toch zal de klassiekemuziekliefhebber haar in de eerste plaats herinneren om haar stem, en wat ze daarmee deed. Als er één opname is waarmee Jessye Norman een onvergetelijke indruk heeft gemaakt, is dat het album uit 1984 met onder meer de Vier letzte Lieder van Strauss (met het Gewandhausorchester onder leiding van Kurt Masur). Iedere uitvoering daarna wordt met die van Norman vergeleken. En dat zal de komende halve eeuw of langer zo blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden