BeeldvormersFotografie

Het verhaal van Dorothea Langes ‘Migrant Mother’

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Het verhaal van Florence Owens Thompson, Migrant Mother.

Dorothea Lange nam deze foto in 1936 om aandacht te vragen voor armoede onder boeren. Beeld Dorothea Lange

De foto die we beter kennen als Migrant Mother van Dorothea Lange zou, in de versie die overal circuleert, nooit de huidige jury van de World Press Photo zijn gepasseerd. Het is die beroemde foto uit het diepst van de Depressiejaren van een door zorgen getekende moeder omringd door haar wegkijkende kinderen. Ze heeft haar hand naar het gezicht gebracht waardoor haar strakke gelaatsuitdrukking, het doorgroefde gelaat, benadrukt werd.

Net als de andere foto’s die onderdeel waren van het grote fotografieproject van de Farm Security Administration (FSA) – fotografen die in de jaren dertig in overheidsdienst de armoede in het land vastlegden – zijn ze bewaard gebleven in het archief van het Library of Congress in Washington. Het oorspronkelijke bijschrift: ‘Straatarme erwtenplukkers in Califonië. Moeder van zeven kinderen. Leeftijd 32 jaar. Nipomo, Califonië.’ Geen naam, geen datum.

Zo werd ze niet een moeder, maar dé moeder. Een foto omgeven met een raadselachtigheid die het beeld universeel lijkt te maken, en een vrouwengestalte die niet zelden werd vergeleken met die vaag glimlachende onbekende vrouw die vierhonderd jaar eerder door Leonardo da Vinci was geschilderd. Als er vijf beelden zouden worden uitgezocht die de 20ste-eeuwse geschiedenis van de Verenigde Staten vertellen, is de kans groot dat Migrant Mother daar bij zou zitten.

Dat is vermoedelijk niet wat de fotograaf dacht toen ze naar de eerste afdruk van de foto staarde. Dat weten we omdat ze een stevige ingreep deed. In de rechterbenedenhoek van het beeld was de duim te zien van de vrouw die ze geportretteerd had. Wat deed die duim daar? Daarmee hield ze zich vast aan de paal die het schamele tentje overeind hield waar ze met haar kinderen aan het schuilen was. Die duim leidde af en werd dus door Lange verwijderd. Niet al te zorgvuldig, dus komen we op alle latere versies van het beeld een soort ‘spookduim’ tegen.

Een dergelijke ingreep, die een World Press Photo-jury van nu niet zou tolereren, werd ook in 1939, het jaar van de ingreep, afgewezen door de baas van de FSA. De verwijdering van de duim tastte wat hem betreft niet alleen de authenticiteit van het beeld aan, maar de hele fotojournalistieke integriteit van het project.

Katherine McIntosh, het meisje dat op de foto rechts van haar moeder staat, als 4-jarige. ‘Ik heb de beroemdste vieze nek in de wereld.’Beeld Dorothea Lange

De geschiedenis van de vermiste duim wordt verteld in het boek Dorothea Lange: Migrant Mother  van Sarah Meister, fotocurator van het Museum of Modern Art (MoMA) in New York, als onderdeel van een serie publicaties over topstukken van het museum. Het MoMA bezit zelf een ‘duimloze’ Migrant Mother, een print die in 1949 werd gemaakt voor de fototentoonstelling Six Women Photographers.

Kennis over die duim doet ons wellicht niet anders kijken naar die foto, nou ja, eventjes dan, maar de geschiedenis van de foto die Meister vertelt, pelt langzaam de ‘iconische’ laag van het beeld en daarachter verschijnt het verhaal van een vrouw, met een naam: Florence Owens Thompson, geboren in 1903, overleden in 1983, en haar hele leven lang achtervolgd door haar eigen beeltenis.

De anonimiteit van de familie, die het beeld zo universeel maakte, verdween in 1978 toen de Migrant Mother zelf een brief schreef naar een lokale krant, de Modesto Bee, om uit te leggen dat zij de vrouw uit de foto was. Ze voelde zich gebruikt, omdat ze nooit wat had teruggekregen voor het feit dat haar beeltenis al een kleine halve eeuw overal was te zien. Als resultaat van deze openbaring dook de pers op haar leven. Er dook een intrigerend biografisch gegeven op: Florence Thompson was Cherokee, van vaders en moeders kant. Meister werpt in haar boek de onmogelijk te beantwoorden vraag op wat het voor de reputatie van het beeld had gedaan als in het allereerste onderschrift had gestaan dat het hier om een Cherokee-vrouw ging.

In 2009 werd Katherine McIntosh geïnterviewd. Zij is het meisje dat op de foto rechts van haar moeder staat, als 4-jarige. ‘Ik heb de beroemdste vieze nek in de wereld.’ Ze vertelde dat de familie zich schaamde voor de foto: ‘We wilden niet dat mensen wisten dat we arm waren.’ Ten tijde van het interview was Katherine 77 jaar, en maakte ze elke dag huizen schoon, nadat ze haar werkende leven aan de lopende band in een kalkoenenslachterij had gestaan, altijd een heel kleine stap voor op de armoede. ‘We hebben nooit honger gehad’, zei ze.

Haar moeder ligt begraven onder een steen met de inscriptie: ‘Migrant Mother – A Legend of Strength of American Motherhood’.

Florence Owens Thompson, Migrant Mother.Beeld Dorothea Lange
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden