'Het verhaal achter de foto geeft de magie weg'

Vraag fotograaf en regisseur Anton Corbijn niet naar the making of van zijn foto's. De magie, die ruimschoots in zijn werk aan bod komt, zou er maar door verdwijnen. Schuif maar eens aan bij Frank Sinatra, aan de bar in Palm Springs, 1993.

Kylie Minogue Londen 1999. Nu te zien op: Hollands Deep, Gemeentemuseum Den Haag.Beeld Anton Corbijn

Frank Sinatra stond aan de bar en leefde zijn eigen lied. Er was niemand in zijn favoriete Italiaanse restaurant in Palm Springs, niet ver van zijn bungalow, en hij kon zomaar een Camel-sigaret opsteken. De barkeeper had 'm een fles bier gegeven, met een schoon bierglas met een voetje, en hij kon niks anders dan staren, en verzuipen in grote mannenmelancholie.

(Tekst loopt door onder foto)

Frank Sinatra, Palm Springs, 1993. Hollands Deep.Beeld Anton Corbijn

Er is maar één The Voice

Het was november 1993, en zo heel lang had Frank Sinatra niet meer te gaan. Over vijf jaar zou hij zijn laatste gordijn sluiten, en in het hier en nu liet zijn kortetermijngeheugen hem al in de steek. Als 78-jarige had hij er toch nog een plaat uitgeperst; een beetje een leip project voor de baas van alle zangers, want hij zong daarop duetten met bekende artiesten zoals Barbra Streisand, Julio Iglesias, Charles Aznavour en Bono. Gelukkig had hij de microfoon niet met al die lui hoeven delen, want in de studio was er één geheel van gemaakt. Er is maar één The Voice, en die hoor je natuurlijk niet te mengen.

Toch was hij niet helemaal alleen in het Italiaanse restaurant. Anton Corbijn had zijn Hasselblad-camera in de aanslag, en was blij dat hij Francis Albert Sinatra uit Hoboken, New Jersey, mocht fotograferen in de sfeer die bij hem hoort. Want wanneer zag je Sinatra nou in een andere setting dan in een glamoureuze outfit, je weet wel, in een iets te krappe smoking, glimmend als een geoliede zeebaars.

Zoals Sinatra er stond, paste het precies bij de In the Wee Small Hours of the Morning, de plaat uit 1955 waar hij existentieel uit zijn stembanden gierde, en het leek alsof hij met elk liedje de complete wereldliteratuur de oren waste. Somber, donker, weemoedig, tobberig over verloren liefdes, en allerhande shit. Schitterende overweldigende muziek, dat vooral.

(Tekst loopt door onder foto)

Nirvana, Seattle, 1993. Nu te zien op de tentoonstelling 1-2-3-4, Fotomuseum Den Haag.Beeld Anton Corbijn

Grensoverschrijdende naïvitieit

Voor Corbijn was het de tweede keer dat hij Sinatra in het echt zag. Als beginnend fotograaf, weggetrokken uit het domineesgezin van de Hoeksche Waard, was hij in 1979 in Londen terechtgekomen. Het waren magische tijden voor de 24-jarige meester-in-wording. Er gebeurde veel in de popmuziek, en het zette hem in vuur en vlam. De punk werd opgevolgd door de postpunk van bands als Joy Division, minstens zo interessant.

Wat is dit? Dit klinkt interessant, en dit wil ik fotograferen. Zo ging het met Corbijn in zijn begintijd, en zo schreef hij geschiedenis. Met de grensoverschrijdende naïviteit van een dorpsjongen kwam hij in de muziekwereld terecht, met de drang om erbij te horen, en zo te fotograferen dat het leek alsof je onderdeel was van de band. Het beeld zit de muziek op de huid, zo moeten we het zien, zegt hij nu. Iets wat hij zich nu niet meer kan voorstellen als 60-jarige filmregisseur, want tegenwoordig ligt daar zijn focus, en is fotografie zijn hobby geworden.

Nog één keer bood hij zich fotografisch aan om afgezanten van de moderne muziek te portretteren, nadat hij in een kleine club de Canadese groep Arcade Fire had zien optreden. Toen voelde hij weer de sterke aandrang, door de intensieve sound en de kracht van de zanger, en voor hij het wist stond hij met zijn Hasselblad voor de band.

Hij wil zich ontwikkelen en zo min mogelijk terugkijken, maar voor het samenstellen van de tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum was dat onvermijdelijk. Dagenlang bekeek hij zijn oude werk, was oprecht ontroerd als hij oude, ongepubliceerde foto's ontdekte van Morrissey, Sting of Keith Richards. Soms werd hij overvallen door weltschmerz omdat hij zijn leven voorbij zag trekken aan de hand van zijn werk en dacht: 'Is dit alles? Heb ik daarvoor al die jaren van mijn leven weggegooid?'

(Tekst loopt door onder foto)

Fotograaf en regisseur Anton Corbijn (60) heeft voor het Haags Gemeentemuseum en Fotomuseum Den Haag overzichtstentoonstellingen van zijn eigen werk samengesteld. Zo is daar het retrospectief HOLLANDS DEEP in het Gemeentemuseum met hoogtepunten uit zijn series.

Voor de tentoonstelling 1-2-3-4 (one-two-three-four) in het Fotomuseum Den Haag selecteerde hij ruim driehonderd foto’s van bands en zangers: van Nirvana, U2 en Nick Cave tot Siouxsie Sioux, REM en The Rolling Stones. Startpunt zijn de grofkorrelige zwart-witfoto’s van musici uit de jaren zeventig en tachtig. Het eindigt met zijn laatste werken waarin vooral kunstenaars centraal staan. De tentoonstellingen zijn tot en met 21 juni 2015 te zien.

Mick Jagger, Glasgow 1996. 1-2-3-4.Beeld Anton Corbijn

'Zal ik het roken of drinken?'

1979 was het jaar van London Calling van The Clash, Johnny Rotten van de Sex Pistols had een nieuwe band, PiL, en hun Metal Box verscheen, net als het debuutalbum van de ska-punkers van The Specials. Corbijn kocht ze allemaal, in december van dat jaar. Maar hij kocht ook nog wat anders, zo net voor de Kerst, en dat was een Greatest Hits-plaat van Frank Sinatra, op dat moment niet bepaald een boegbeeld van moderne muziek, maar meer een vertegenwoordiger van de oude wereld die al geen zin had gehad in de swingin' sixties, laat staan in die ongecontroleerde herrie van de Do It Yourself-generatie.

Sinatra was de muziek van de ouders van zijn vrienden, want zijn eigen ouders hielden het vinyl om religieuze redenen buiten de deur. In zijn krappe souterrain in Londen luisterde Corbijn naar ontregelende gitaarmuziek, en legde hij Sinatra op de pick-up, om zich te laten meevoeren met georchestreerde ballads als Three Coins in a Fountain.

In 1980 zag hij hem optreden in The Royal Albert Hall in Londen, toch wat anders dan vrouwenpunkgroep the Slits, met wie Corbijn in dat jaar op toernee ging. Mooiste moment van Sinatra's optreden was toen er een vrouw een vaasje, met daarin één bloem erin, aan hem overhandigde, en de altijd gevatte reactie van 'Ol'Blue Eyes: 'Wow, zal ik het roken of drinken?'

Sinatra stond dus aan de bar van het Italiaanse restaurant, en Corbijn maakte de foto, een vierkante waarin hem achteraf vooral de imperfectie opviel. Hij zou later dat jaar nog een foto maken van Sinatra, nu samen met Bono, aan dezelfde bar, samen bier drinkend, en Sinatra inmiddels met een brandende Camel zonder filter. Bono vertelde nadien dat hij bij hem op visite was geweest, en ze het over Miles Davis hadden gehad. Ook zopen ze samen margarita's en tequila in een Mexicaans restaurant en kreeg hij zomaar een platina Cartier-horloge van Sinatra met de post.

Nick Cave, Londen, 1996. 1-2-3-4.Beeld Anton Corbijn

Discreet

Vraag Corbijn nou niet hoe de foto van Sinatra alleen toen tot stand is gekomen. Of hij echt naar lavendel rook, of ze daarna nog longdrinkglazen Jack Daniels naar binnen hebben gegooid, en hebben gelachen om Sinatra's sterke verhalen. Corbijn is discreet, en het verhaal achter de foto geeft hij niet weg, want anders geef je de magie weg. Bij een film is het verhaal af, zegt Corbijn, maar een foto heeft een open einde.

Dan maar naar de foto staren en luisteren naar het meesterlijke One For My Baby (and One More for the Road), uit 1958. Over een mistroostige man alleen in een bar met Joe de bartender, die nog even zijn verhaal wil doen, diep in de nacht, met als het kan een gevuld glas. Nou nog eentje dan, om het af te leren. So, make it one for my baby and one more for the road.

Tom Waits, Santa Rosa, CA 2004.Beeld Anton Corbijn
Marlene Dumas, Amsterdam 2000. Hollands Deep.Beeld Anton Corbijn
Eddie Vedder, Seattle 1997. Hollands Deep.Beeld Anton Corbijn
Naomi Campbell, Londen, 1993. Hollands Deep.Beeld Anton Corbijn
William S. Burroughs, Lawrence, 1993. Hollands Deep.Beeld Anton Corbijn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden