omslagbolhoeden

Het vergt lef om de bolhoeden weg te laten uit Wachten op Godot

Waarom Samuel Beckett van bolhoeden hield.

Ze zijn familie van de drankflessen in Wie is er bang voor Virginia Woolf?, het etenspannetje in Op hoop van zegen en de schedel in Hamlet (‘Alas, poor Yorick’): de bolhoeden in Wachten op Godot. Ze horen tot de rekwisieten die even beroemd zijn geworden als de toneeltekst waarin ze een rol spelen.

Les Éditions de Minuit, 1989. Beeld
Les Éditions de Minuit, 1989.

Die rol danken ze overigens niet aan een regisseur die plotseling het licht zag, maar zit in de tekst. In Samuel Becketts Wachten op Godot, een van de grote toneelteksten van de 20ste eeuw, vormen de bolhoeden een van de weinige expliciete regieaanwijzingen. De Franse oerversie uit 1952, En attendant Godot, vermeldt ze als voetnoot (‘Tous ces personnages portent le chapeau melon’) en sindsdien is er nauwelijks een regisseur die de voetnoot durft te negeren.

Theateraffiche, 2009. Beeld
Theateraffiche, 2009.

Had het ook een fez of platte pet kunnen zijn? Beckett geeft geen uitsluitsel, maar het zal geen toeval zijn dat de chapeau melon een bekend motief is in de 20ste-eeuwse beeldcultuur. Denk aan de schilderijen van René Magritte, aan de speurders Jansen en Janssen in Kuifje, Laurel & Hardy, Charlie Chaplin, Herenleed.

Op affiches en omslagen van Wachten op Godot ontbreken de bolhoeden zelden, al durven sommige ontwerpers daarvan af te wijken: zie Leo Nickolls’ illustratie op de nieuwe uitgave van De Bezige Bij, waarin de hoofdrolspelers Vladimir en Estragon een fedora of gleufhoed dragen.

Ontwerp Leo Nickolls Design, De Bezige Bij, 2020. Beeld
Ontwerp Leo Nickolls Design, De Bezige Bij, 2020.

Hoe kwam Beckett op het idee? Ook daarover zweeg de auteur, maar zijn exegeten hebben een vermoeden: Beckett hield van Laurel & Hardy en de Marx Brothers. Het tweede bedrijf van Wachten op Godot bevat een passage die sterk lijkt op de virtuoze hat gag in de Marx Brothers-film Duck Soup (1933), waarin drie hoeden in een razendsnelle pantomime van eigenaar wisselen.

In Godot gaat het niet anders tussen Vladimir, Estragon en derde man Lucky, die minutenlang druk zijn met hun hoed afnemen, doorgeven, terugnemen en opzetten, alles volgens Becketts regieaanwijzing, ‘met zeer snelle gebaren’. Slapstick.

Ontwerp Ian Pollock, Faber & Faber,  1965. Beeld
Ontwerp Ian Pollock, Faber & Faber, 1965.

Samuel Beckett: Wachten op Godot

Vertaling Jacoba van Velde, 7de druk.

Omslag Leo Nickolls Design.

De Bezige Bij; tweetalige editie; € 22,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden