Het vakmanschap en de persoonlijke achtergrond van Mekhennet geven een unieke kijk op de jihadisten

Boek (non-fictie) - I Was Told to Come Alone / Souad Mekhennet

Weinig journalisten kunnen een ontmoeting met een IS-lid navertellen. Souad Mekhennet wel.

Mede door haar achtergrond lukt het de Washington Post-journalist door te dringen tot jihadisten.

Vlak voordat de terreurorganisatie Islamitische Staat de wereld zal opschrikken met videofilmpjes van onmetelijke barbarij, zit Souad Mekhennet (38) - een Duitse Washington Post-journalist van Marokkaans-Turkse oorsprong - in de auto bij een hooggeplaatste IS-leider, ene Abu Yusaf. Het is de zomer van 2014, het autoritje voert langs de Turks-Syrische grens. Mekhennet steekt direct van wal en legt Abu Yusaf onbevreesd het vuur aan de schenen.

'Je beweert dat je tegen het doden van onschuldige burgers bent. Maar waarom doden en ontvoeren jullie ze dan?'

Weinig journalisten kunnen een ontmoeting met een IS-lid navertellen. Mekhennet lukt dat wel, niet in de laatste plaats omdat zij over eigenschappen beschikt die de gemiddelde westerse journalist niet zijn gegeven en die haar in staat stellen diep door te dringen in jihadistische kringen.

Haar journalistieke vasthoudendheid is een van die eigenschappen. Maar Mekhennet is ook moslima en een kind van arbeidsmigranten - ze heeft aan den lijve ondervonden wat het betekent slachtoffer te zijn van discriminatie en moslimhaat. Die ervaring deelt ze met veel westerse jihadisten en dat opent deuren voor haar in het taaie jihadistische milieu. Bij een mede-moslim als Mekhennet voelen jihadisten zich gauw op hun gemak en begrepen.

I Was Told to Come Alone - My Journey Behind the Lines of Jihad

non-fictie *****

Door: Souad Mekhennet
Henry Holt & Co; 368 pagina's; euro 17,99

Boekcover I Was Told to Come Alone.
Souad Mekhennet maakt in Pakistan een documentaire voor de Duitse televisie, 2011. Beeld Zeljko Pehar

'Dit is allemaal het gevolg van de Amerikaanse bezetting in Irak', zegt Abu Yusaf, die tijdens het autoritje zal vertellen dat hij een Marokkaans-Nederlandse achtergrond heeft. 'Nu vechten wij de jihad om de islamitische wereld te bevrijden.'

Even is er sprake van een verstandhouding tussen Mekhennet en Abu Yusaf als ze spreken over de uitsluiting die ze beiden als migrantenkinderen ervaren hebben in het Westen. Maar dan grijpt Mekhennet weer terug op haar kritische journalistieke instinct.

'Echte jihad was geweest als je in Europa was gebleven om er een fatsoenlijk leven op te bouwen', zegt ze. 'Dat is veel moeilijker. Jij hebt voor een uitvlucht gekozen.'

Drie weken later verschijnt het onthoofdingsfilmpje van de Amerikaanse journalist James Foley. Nog veel later leert Mekhennet dat Abu Yusaf aan het hoofd staat van een gevangenkamp waar westerse gegijzelden (onder anderen Foley) gruwelijk gemarteld worden door diezelfde Yusaf.

I Was Told to Come Alone staat vol van zulke spannende ontmoetingen die Mekhennet heeft gehad met jihadisten over de hele wereld. Het boek is deels memoir, deels verslag van haar journalistieke carrière, die haar voerde naar het walhalla van de journalistiek, The Washington Post, de krant waarin ze onder meer de identiteit onthulde van Jihadi John, de Koeweits-Britse beul die het vuile werk verricht in de onthoofdingsfilmpjes van IS.

Tekst gaat verder na de foto.

Journalisten rijden mee met het Iraakse leger dat in Mosul bezig is IS te verjagen, 30 juni 2017. Beeld AFP/Getty Images: Ahmad Al-Rubaye

'Waarom haten ze ons toch zo erg?', vraagt de weduwe van een 11 september-slachtoffer rond 2003 aan een piepjonge Mekhennet. De rest van haar journalistieke carrière zal in het teken staan van die vraag: wat drijft gewelddadige jihadisten?

De antwoorden op deze vragen die Mekhennet uit de mond van jihadisten optekent, komen voor haar erg dichtbij. Ze hebben het over uitsluiting, discriminatie, culturele arrogantie. Ze deelt die ervaringen. Uitsluiting en arrogantie belemmerden haar in haar journalistieke carrière in Duitsland, waar ze om haar religieuze en etnische achtergrond telkens werd gewantrouwd en onderschat. Pas in de Amerikaanse journalistieke wereld, waar ze niet schrikken van een beetje diversiteit, wist ze zich werkelijk op waarde geschat.

Toch snapt Mekhennet dat uitsluiting en discriminatie niet een volledige verklaring kunnen vormen voor het jihadisme. Anders zou ieder islamitisch migrantenkind vatbaar zijn voor deze geweldsideologie. Mekhennets afdaling in de wereld van het jihadisme leert haar uiteindelijk dat jihadisten bijna zonder uitzondering jammerlijke figuren zijn die opgroeiden in gebroken gezinnen vol geweld en drugsproblematiek. Klinkt niet direct als een opmerkelijke analyse, maar het bijzondere aan I Was Told to Come Alone is dat deze psychosociale verklaring van jihadisme indringend invoelbaar wordt gemaakt door een rijkdom aan details en persoonlijke verhalen.

Door haar vakmanschap en persoonlijke achtergrond heeft Mekhennet een unieke toegang tot jihadisten en nader je hun droevige levens tot op de huid. Je hoort de frustratie in hun stemmen, ziet de verpauperde flats waarin ze opgroeien, voelt hun eenzaamheid en de emotionele afwezigheid van hun getroebleerde ouders. Mekhennet weet overtuigend duidelijk te maken waarom zulke jongeren voor het jihadisme kunnen kiezen. Het biedt hun een identiteit en geborgenheid, en een duidelijke vijand - het Westen - die ze verantwoordelijk kunnen houden voor alle pijn in hun leven.

Natuurlijk weet Mekhennet ook wel dat niet elke jihadist een verdrietig geval uit een moeilijke wijk hoeft te zijn. Het beste schetst ze dit in het verhaal van de Koeweits-Britse Jihadi John (echte naam Mohammed Emwazi). Stabiele thuissituatie. Geschoold. Niet arm. Bij hem vormt politieke radicalisering het verbindingsstuk naar jihadisme. Evengoed is Emwazi een uitzonderlijk geval in dit boek. Veel talrijker zijn de stumpers die wraak voor hun gebroken leven in het jihadisme zochten. Door het uitmuntende journalistieke werk van Mekhennet kunnen we ons een levendige voorstelling maken van die dramatische levensgeschiedenissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.