Het Top 2000-virus: 'Popsongs roepen nostalgie op. Dat werkt collectief'

De Top 2000 is niet te vermijden - radio, tv, een drukbezocht café... Elk jaar nog groeit het succes. En guess what: het kan nog wel even voort, want de jeugd lijkt dezelfde smaak te hebben als 50-plussers.

Beeld anp

Voor de nachtmis in de kerk staan zelden nog rijen. Maar voor het Instituut voor Beeld en Geluid op het Mediapark in Hilversum moet het toegestroomde publiek zondagmiddag 2,5 uur wachten voor men korte tijd het beroemde café binnen mag waar dj Gijs Staverman nummer 699 van de Top 2000 aankondigt. Een enkele oudere jongere, maar vooral veel families met kinderen, die verbazend weinig problemen hebben met de lange wachttijd. Ook voor hen zijn Bohemian Rhapsody en Hotel California kennelijk al bekender dan Stille Nacht en De Herdertjes lagen bij nachte.

Oudejaarsritueel
In 14 jaar tijd heeft de Top 2000 zich weten te settelen als een vast oudejaarsritueel. Vorig jaar luisterden 11,2 miljoen Nederlanders op enig moment naar de marathonuitzending op Radio 2. Luistercijfers van deze nieuwe editie worden pas in januari bekendgemaakt. Maar er zijn meer stemmen uitgebracht (3,3 miljoen), meer hits op internet en er waren 25 procent meer bezoekers tijdens het kerstweekeinde aan het Top 2000-café.

'Het is een substituut voor de traditionele wijze waarop vroeger het jaareinde werd gevierd', zegt Kees Toering, zendermanager van Radio 2 en bedenker van de Top 2000. Hij heeft in december wel eens slapeloze nachten van het succes, nu 78 procent van de Nederlanders al luistert. 'Maar er zit nog rek in, want 5 miljoen Nederlanders luisteren niet. Daar zitten uiteraard heel jonge kinderen onder en ook heel oude mensen. Er zijn ook nog mensen die een hekel hebben aan popmuziek en waarschijnlijk nooit gaan luisteren. Meer luisteraars is geen doel op zichzelf meer. De stijging vlakt de laatste jaren al af. Maar we zien nog mogelijkheden om de impact en betekenis van het luisterevenement te vergroten.'

Niet uitmelken
Toering zou met het Top 2000-circus wel het land in willen trekken: elke avond in een andere provinciehoofdstad. 'Maar je moet voorkomen dat het merk wordt uitgemolken en iedereen het zat wordt. Zo veel mensen van buiten willen meeliften. Je wilt niet weten hoe veel verzoeken we krijgen om iets met de Top 2000 te doen. Tegen bijna alles zeggen we nee. Dat kan ook omdat we van de publieke omroep zijn.'

Dat betekent bepaald niet dat er maar niets met het 'merk' wordt gedaan. De merchandising heeft al een grote vlucht genomen. Niet alleen zijn er inmiddels cd's, dvd's en boeken van de Top 2000, maar ook petten, shirts en tassen. Er is een tv-programma en een liveshow. Er zijn quizzen en bands. 'Maar', zegt Toering, 'het heeft allemaal iets met de muziek te maken. We doen geen Top 2000-onderbroeken of tandpasta.' Buitenstaanders zouden dat wel kunnen doen, want de naam Top 2000 is niet beschermd. Wel het beeldmerk. 'De merknaam is niet te beschermen, omdat toplijstjes al veel langer bestaan. Maar zonder beeldmerk zijn de mogelijkheden beperkt.'

Concurrerende lijsten
De naamsbekendheid van de Top 2000 ligt nu op 90 procent. Dat is 4 procentpunten hoger dan in 2011. Daar doet het feit dat er veel concurrerende toplijsten op de markt zijn gekomen bij commerciële radiostations, zoals de Top 1000 van Veronica of de Top 4000 van Radio 10 Gold niets aan af. 'Aanvankelijk zag ik die lijstjes als bedreiging, omdat hiermee onder onze duiven werd geschoten', zegt Toering. 'Maar gek genoeg helpen die andere lijstjes ons vooruit. Luisteraars zien ze als opmaat tot de Top 2000.'

Beeld anp
Beeld anp

Hij klopt zich niet op de borst over het succes. 'Ik heb het niet als jaarlijkse traditie bedacht. Het was bedoeld om - eenmalig - in 1999 het millennium mee af te sluiten. Eigenlijk gaat het tegen alle regels voor muziekprogramma's in, waar je nooit Bon Jovi na Jacques Brel zou kunnen laten horen. Maar het blijkt aan allerlei latente gevoelens te voldoen: de behoefte aan gemeenschapszin in deze tijd van individualisering. De behoefte aan nostalgie. Mensen koppelen herinneringen aan popsongs: eerste liefde, eerste kind en ga zo maar door. Dat lijkt individueel, maar het is collectief. Bij mensen roept een bepaald nummer vaak dezelfde emoties op. Maar dat heb ik niet van tevoren bedacht. Dat blijkt achteraf.'

De waarde van het merk? Concrete bedragen wil Toering niet noemen. 'Onbegonnen werk om dat uit te rekenen.' De extra STER-opbrengsten voor de radio? 'Ik weet het niet. Je kunt de reclameblokken niet onbeperkt uitbreiden, omdat het Commissariaat voor de Media regels heeft en de uitzending niet verder kan worden verlengd.' Opbrengst van de merchandising? 'Schrijf maar 'schamel' op - we zijn Real Madrid niet - maar de baten vloeien in de pot van Radio 2.'

Waardevol voor wetenschappers
Het meest waardevolle van de Top 2000 is misschien nog wel het databestand met profielen van de Nederlanders die op de platen stemmen. Commercieel wordt het niet te gelde gemaakt. Maar wetenschappers mogen er af en toe in neuzen. Filosofen en historici hebben zich al over de lijst gebogen, net als economen, econometristen, psychologen en sociologen. Bekend is dat het aantal vrouwelijke stemmers flink is toegenomen: van 25 procent vijf jaar geleden tot 40 procent nu.

Opvallend
Het meest opvallend is dat jongeren onder de 35 jaar eenderde van de stemmen hebben uitgebracht en dat zij bijna precies dezelfde voorkeur hebben als de 55-plussers. In beide lijsten staat Queen bovenaan. 'De universiteiten van Utrecht en Amsterdam bestuderen alle nummers in een poging melodielijnen te ontdekken die het geheim van een hit verklaren. Het zou mooi zijn als we dat te weten komen.'

Hij denkt niet dat dat het einde betekent van de magie van de muziek en wat 'de lijst der lijsten' wordt genoemd. 'Ik ga ervan uit dat er over tien jaar nog steeds een Top 2000 is.'

Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden