OOG VOOR DETAILVliegen

Het thema vliegen om je perspectief te vergroten, en je de wereld toe te eigenen, is van alle tijden

Detail uit Faith Ringgold, Tar beach #2.Beeld SCAD Museum of Art

Veel van wat wij doen, voelen en vrezen, hebben kunstenaars al eeuwen opgemerkt. Zij geven beeld aan de grote en de triviale dingen die ons tot mens maken. Wieteke van Zeil verbindt kunstdetails uit de hele wereld aan onze actualiteit. Deze week: vliegen.

Gratis met corona kregen we het dilemma vakantie-of-niet, deze zomer. Sommigen sprongen daar vrolijk overheen zodra het niet meer strikt verboden was te reizen. Anderen ontdekten ineens hoe leuk Nederland eigenlijk is – en gingen alhier op expeditie. Wij reden na een lichte paniekbui mijnerzijds wegens dit genante luxedilemma toch maar naar de bergen. Ik kan er nog steeds niet bij hoe het komt dat als de ruimte om je heen fysiek vergroot, ook de ruimte in je geest zo prompt toeneemt. Blijkbaar zijn een paar bergen in Bob Ross-tinten genoeg om er weer helemaal zin in te hebben. Misschien komt het omdat wat je om je heen ziet, dan ook een beetje voelt als ‘van jou’. Het waren even ónze bergen. Zien is een klein beetje bezitten.

Een paar weken eerder had ik dit kunstwerk gezien in Amersfoort. In Kunsthal Kade hangt een indrukwekkende collectie Afro-Amerikaanse beeldende kunst, alleen nog dit weekend te zien. Van Faith Ringgold, 90 jaar oud, zag ik politiek werk over onrecht. Dit werk speelt in op de verbeelding en het gaat ook genuanceerd over ongelijkheid. Het is een prachtig verhaal over jeugdgeluk en vluchten uit armoede, uitgevoerd in een materiaal dat het alleen maar overtuigender maakt – Ringgold gebruikte een voor Afro-Amerikaanse vrouwen traditionele quilttechniek. 

Faith Ringgold, Tar Beach #2, 1990-92, gezeefdrukte quilt, 153,7 x 152,4 cm, SCAD Museum of Art.Beeld SCAD Museum of Art

Het gaat over twee kinderen op hun ‘teerstrand’, een bitumendak in Harlem, in de jaren veertig. Hoofdpersoon Cassie Louise Lightfoot is acht jaar, en vertelt in cartoonachtige tekststukjes in de voorstelling over haar vakanties op de daken van New York, in de bloedhitte van de grotestadszomer. Ze heeft superkrachten, zoals dat hoort in je verbeelding. Zo kan ze vliegen en wordt alles waar ze overheen vliegt haar bezit. Ik kan me indenken dat dat waar is, in je hoofd, als je acht bent. Alles waar ze niet bij kon – de rijke buurten, de parken, de Washingtonbrug – werd even van haar en haar broertje. De vrijheid kwam met de ruimte. Ze zweeft daar als een engeltje, alles overziend. Precies als een engeltje zelfs, want met die nachtblauwe achtergrond moest ik meteen denken aan de adembenemende engeltjes die Giotto rond 1305 maakte op de muren van de Arenakapel in Padua. Verbinders tussen hemel en aarde, en mens en God, zoals dit meisje werkelijkheid en verbeelding verbindt. Dat Ringgold de vertelling ook nog zó in beeld bracht als een middeleeuws schilderij, waarbij je meerdere scènes in de voorstelling kunt ‘lezen’ en de hoofdpersonen er dus vaker opstaan, levert een mooi verwantschap op van kunst door tijd en ruimte heen. Zulke vertelvormen zie je weinig in de moderne kunst.

Detail van de engelen van Giotto, Leven van Christus, 1304-06, fresco, Scrovegni Arena kapel, Padua.Beeld Cappella Scrovegni

Het thema vliegen om je perspectief te vergroten, is van alle tijden en vind je tot aan Peter Pan toe in de beeldcultuur. Ook toen de wereld nog lang niet van afstand gezien kon worden, gaven kunstenaars er beeld aan. Al in de Ramayana, de Hindoeïstische heilige tekst van rond de 5de eeuw voor Christus, kwamen vliegende koetsen voor, vimana geheten, ‘vergelijkbaar met een heldere wolk’, die overal naartoe konden reizen. Zo werd de wereld een beetje van jou.

Rama en Sita, die met Lakshmana terugkeren naar Ayodhya op de Pushpaka Vimana van Ravana, Malwa stijl, Centraal India, midden 17de eeuw, papier, 17,7 x 25,3 cm, Nationaal Museum Janpath, Nieuw-Delhi.Beeld National Museum New Delhi

Cassie Lightfoot doet wat mensen al eeuwen wilden. Haar overzicht is als het overzicht dat Cornelis Anthonisz. zich voorstelde, toen hij in 1538 de allereerste plattegrond van Amsterdam in vogelvlucht tekende, met tot in detail alle gebouwen, van de toen net gebouwde Montelbaanstoren tot de scheepswerven, houtzagerijen en de kloosters. In gedachten klom hij op een trap naar de wolken, en in het echt maakte hij dit overzicht van de stad zoals nog nooit iemand het gezien had. Net als Cassie.

Cornelis Anthonisz. Gezicht op Amsterdam in vogelvlucht, 1538.Beeld Amsterdam Museum

De tentoonstelling Tell Me Your Story in Kunsthal Kade in Amersfoort is t/m 30 augustus te zien.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden