ReportageLes via internet

Het succes van de YouTubeleraar

Ytje Holtrop (30), aardrijkskundedocent.Beeld Illustratie: Studio Ski. Foto: Rebecca Fertinel

Op YouTube zijn steeds meer filmpjes te vinden van echte leraren die echte lesstof doceren. En de leerlingen? Die zijn hun grootste fans.

In de YouTubevideo ‘cis-trans isomerie’ zien we oud-scheikundeleraar Sieger Kooij (66), links in beeld, met rechts van hem een pagina met formules die hij zelf heeft getekend. 

‘Isomeren zijn stoffen die dezelfde molecuulformule hebben, maar een verschillende structuurformule’, legt hij uit. Met zijn muis wijst hij de begrippen op de formulepagina aan, waarna hij over stereo-isomerie begint. Het filmpje duurt 12 minuten. Het is 101 duizend keer bekeken. 

Sieger behoort tot de groeiende groep docenten die in YouTubevideo’s leerstof uitlegt voor havo- en vwo-klassen. De populariteit van zijn video over ‘cis-trans isomerie’ is geen uitzondering: ook filmpjes van andere docenten over ‘de centralisatiepolitiek van Karel V’, ‘alkynen, cyclische koolwaterstoffen en aromaten’ en ‘betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde’ doen het goed op YouTube. Het format is simpel: de leraar staat voor een school- of digibord en neemt in één take de video op, die meestal 10 minuten duurt. 

Veel van de leraren met zo’n YouTube-account begonnen met video’s maken om hun eigen leerlingen te helpen, maar merkten dat de filmpjes ook door andere scholieren werden bekeken. Sommige docenten behaalden miljoenen views. Voor natuurkundedocent Rafal Wietsma (35) werd door een hem onbekende leerling een fanaccount op Instagram gemaakt, vol met lovende memes. Zo is bijvoorbeeld het gezicht van Rafal gefotoshopt op een superheld die door een groep mensen gedragen wordt. De foto wordt begeleid door de tekst ‘careful, he’s a hero’.

Dit bericht bekijken op Instagram

Een foto die is geplaatst door null (@meneer_wietsma_fan) op

De video’s zijn eenvoudig, duidelijk en passen precies bij de examens die leerlingen moeten maken. Voor leerlingen die even niet opletten tijdens de les zijn de video’s een uitkomst. Los van het feit dat je kunt pauzeren of terugspoelen, worden eventuele vragen in de reacties geduldig beantwoord. Daarnaast zijn de filmpjes kort en daardoor specifiek: als je zoekt op een bepaald onderwerp, vind je een filmpje dat precies daarover gaat. ‘Ik kijk altijd eerst wat uitlegfilmpjes voordat ik begin met stampen voor een proefwerk’, zegt vwo-leerling Iris Reinsma (18), die vaak naar de video’s van Sieger Kooij kijkt. ‘Soms is mijn leraar vaag. Dan is het wel fijn om de uitleg van iemand anders te horen, net zoals je voor sommige vakken bijles hebt.’

Ook de docenten zien de voordelen van hun filmpjes. Het viel wiskundeleraar Menno Lagerwey (26), die inmiddels al 625 video’s heeft geüpload, op dat als leerlingen lessen hadden gemist ze vaak voor het hele hoofdstuk al waren afgehaakt. Hij begon filmpjes op te nemen voor zijn YouTube-account ‘Math with Menno’, zodat hij deze leerlingen kon helpen om stof in te halen. Leerlingen die vaak ziek zijn of aan topsport doen kunnen daardoor thuis de uitleg bekijken en haken minder snel af. Daarnaast blijft in de les meer tijd over voor diepgang en vragen. 

Sommige leraren zijn culthelden geworden. De kijkcijfers pieken tijdens examenperiodes. Negatieve reacties zijn er nauwelijks, en als ze er zijn, gaat het meestal over slechte opnamekwaliteit of vervelende geluiden tussendoor. Tussen de vragen door staan er rijen met reacties in de trant van ‘meneer u bent een god’ en ‘deze gast redt wederom mijn leven’. Een leerling benoemt Sieger Kooij in een comment tot zijn tweede vader. Een ander vraagt Joost van Oort ten huwelijk. Medeleerlingen worden strijders genoemd en de YouTubeleraren worden aangeduid als held, koning of soms zelfs ‘Messias Menno’.  

Joost van Oort.Beeld Illustratie: Studio Ski. Foto: Rebecca Fertinel

Joost van Oort (38), docent geschiedenis (40.500 abonnees, 27 miljoen views op zijn account JORTgeschiedenis)

‘Mijn belangrijkste reden om video’s te maken was om extra tijd te creëren in de les. Het toffe aan geschiedenis is dat het over menselijk gedrag gaat. Je kunt leerlingen een spiegel voorhouden, ze laten begrijpen waarom mensen bepaalde keuzes maken. Hierdoor kunnen ze zich voorstellen dat je op verschillende manieren tegen dingen aan kunt kijken. Dat vind ik waardevol. Ik ervoer dat lesgeven er in de praktijk op neer kwam dat ik vooral bezig was met het overbrengen van de feiten, in plaats van het te hebben over de betekenis van die feiten. Ik laat de leerlingen de filmpjes als huiswerk kijken, zodat ik tijdens de les tijd heb voor wat er echt toe doet: verdiepende opdrachten, debat en grote vrije werkstukken. Er kwam meer ruimte om het onderwijs naar eigen inzicht vorm te geven. Zo zijn niet alleen de lessen voor de leerlingen interessanter geworden, maar mijn eigen werk ook. 

‘Financieel heeft het bijna niets opgebracht: alleen in de examenperiode verdien ik er maximaal zo’n 200 euro per maand aan. Het blijft bij werkgeluk en interessante contacten. De advertenties op mijn kanaal heb ik lang uit laten staan, maar mijn leerlingen verklaarden me voor gek. Ze dachten ‘die loopt binnen’ en vroegen waarom ik in hemelsnaam nog werkte. Ze zagen gouden bergen. Toen mijn oudste dochter werd geboren heb ik de advertenties aangezet, nu gaan de opbrengsten naar haar spaarrekening.’

Rafal Wietsma.Beeld Illustratie: Studio Ski. Foto: Eva Fache

Rafal Wietsma (35), docent natuurkunde (18.000 abonnees, 3,7 miljoen views op zijn account Meneer Wietsma Natuurkunde)

Mijn kracht zit in het uitleggen. Leerlingen die mijn filmpjes kijken, stellen vaak vragen in de reacties onder mijn video’s. Die beantwoord ik gewoon tussendoor, ook thuis, als ik op de bank lig. Sommige leerlingen zijn ontevreden over hun eigen natuurkundedocent, of zoeken een andere vorm van uitleg. Tijdens examenperiodes komen er daarom wel honderden vragen binnen, waardoor ook ik eindexamenstress ervaar. Precies hetzelfde gevoel als vroeger. Heftig is het dus wel, maar het geeft voldoening dat leerlingen mij uitkiezen voor hun vragen. Ik krijg veel zelfvertrouwen van alle positieve reacties die ik krijg op op mijn account. Dat heb je als docent wel nodig.

‘Naast mijn YouTube-account heb ik ook een website, om de stof overzichtelijker te maken. Soms willen leerlingen me ook financieel bedanken, en dus heb ik op mijn site de optie ‘doneer een koffie aan Meneer Wietsma’ toegevoegd. Leerlingen - of hun ouders - die me wat willen geven kunnen me daar vijf euro toestoppen. In mei heeft een onbekende gever me 100 euro geschonken.’

Sieger Kooij.Beeld Illustratie: Studio Ski. Foto: Rebecca Fertinel

Sieger Kooij (66), oud-scheikundedocent (46.400 subscribers, 13,8 miljoen views op zijn account scheikundelessen)

‘Ik ging laatst naar de McDonald’s in Amsterdam Noord. Een van de jongens van achter de balie kwam naar me toe met een extra zakje patat en zei: ‘Meneer, voor u, omdat u me altijd zo geholpen heeft met scheikunde’. 

‘Toen ik met de filmpjes begon was ik al dik in de 50, dus ik had al veel ervaring met lesgeven. Ik vond het altijd ontzettend leuk om kennis over te brengen en contact te hebben met leerlingen. Voor de klas voelde ik me thuis. Ik dacht dat het een aardig idee zou zijn om mijn kennis nog breder te delen. Zo ontstond het plan om die kennis op video vast te leggen. Een ander gaat ’s avonds lekker aan z’n hobby, ik maak dan die filmpjes. De complete scheikundestof voor het vmbo, de havo en het vwo staat op mijn account. Die verandert ook nauwelijks, er komt hoogstens een keer in de vijf jaar wat bij. Naast alle scheikundeonderwerpen heb ik veel filmpjes opgenomen waarin ik eindexamenopgaven uitleg. Ik voel me de YouTube-scheikundeleraar van Nederland.’

Ytje Holtrop.Beeld Illustratie: Studio Ski. Foto: Rebecca Fertinel

Ytje Holtrop (30), aardrijkskundedocent (310 abonnees, 58.661 views op haar account Ytje Holtrop)

‘Laatst werd ik bij de apotheek aangesproken door een onbekende vrouw, wier dochter mijn video’s bekeek. Die heb ik zelf nooit in de klas gehad. Op dat moment realiseerde ik me dat mijn filmpjes een mooie ondersteuning zijn voor de leerlingen die trouw kijken.

‘Ik weet niet of mijn filmpjes ooit heel groot gaan worden, maar dat maakt me ook niets uit. Het is puur een hobby. Ik geniet van het uitleggen en filmen. Bovendien scheelt het me uiteindelijk werk. Ik kan nu in de les gewoon zeggen: ‘Ik ga de uitleg niet geven, die heb je al kunnen zien op YouTube. Ik kom persoonlijk bij je tafel langs als je het niet snapt.’ Dat vind ik heel prettig. Op de school waar ik werk worden mijn video’s veel bekeken en goed ontvangen. Toch is het geen wondermiddel. Het type leerling dat z’n huiswerk niet maakt, heeft vaak zoiets van ‘boeien, dat ik ga ik echt niet kijken’.’

Zo kan het ook: YouTube account TuQuoque
Eimi, ei, esti (de vervoeging van ‘zijn’ in het Oudgrieks) op de melodie van Ice Ice Baby: Judith Richter (36) en Guiot Duermeijer (42) pakken de video’s op hun kanaal Tu Quoque op een heel andere manier aan dan de leraren hierboven. Grammaticale kwesties uit het Oudgrieks en Latijn worden gecombineerd met muziek die geheid in je hoofd blijft zitten. Daarnaast maken de leraren op geheel eigen wijze nog een videoclip bij hun zelf ingezongen nummers. Zo wordt de conjunctivus behandeld op het nummer Drank en drugs , waarbij delen van de originele videoclip van Ronnie Flex en Lil Kleine worden nagedaan door Duermeijer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden