KunstrecensieIn the Presence of Absence

Het Stedelijk Museum in Amsterdam doet aan zelfreflectie in sprankelende, frisse tentoonstelling ★★★★☆

De tentoonstelling In the Presence of Absence biedt, fijne verrassing, ook ruimte voor kleine, intieme verhalen. 

In the Presence of Absence.Beeld Peter Tijhuis

In het archief van het Stedelijk Museum deed kunstenaar Timo Demollin een opmerkelijke vondst: hij ontdekte een serie prenten van de koloniale wereldtentoonstelling in 1883.  Die werd gehouden op het Museumplein in Amsterdam, waar acht jaar na de wereldtentoonstelling het Stedelijk Museum zou openen. In de tentoonstelling In the Presence of Absence hangen de prenten kriskras door de museumzalen, op plekken die verwijzen naar de oorspronkelijke paviljoens. Kijk, lijkt de kunstenaar te zeggen: dit museum is eigenlijk gebouwd op dezelfde koloniale fundamenten.

Het is een verhaal over zichzelf dat het Stedelijk tegenwoordig omarmt. Niet op een trotse manier, eerder in een poging tot loutering. Rein Wolfs, vorig jaar aangetreden als artistiek directeur, grijpt het 125-jarig jubileum van het museum aan voor kritische zelfreflectie. Welke verhalen worden er in het museum verteld? Wie is vertegenwoordigd in de collectie, wie niet? 

Die vragen komen – impliciet – ook aan bod in de tentoonstelling In the Presence of Absence, over onderbelichte verhalen en geschiedenissen. Het thema is breed en de tentoonstelling waaiert dan ook flink uit. Daarbinnen tekenen zich een paar duidelijke lijnen af, zoals migratieverhalen, de omgang met het koloniale verleden, uitgewiste minderheidsgeschiedenissen en de rol van het archief in het bewaren of uitwissen van kennis. Het zijn relevante maar inmiddels ook redelijk platgetreden thema’s. Is dat erg? Nee. In het Stedelijk blijkt dat je ook daarmee nog een frisse, sprankelende tentoonstelling kunt maken.

Een fijne verrassing is dat er ook ruimte is voor kleine, intieme verhalen. Bijvoorbeeld in de hartverscheurend mooie video Zonder hoop heb ik geen dromen van Rowena Buur; een portret van de alcoholistische vader van de kunstenaar. In een poging om het contact te herstellen zoekt Buur hem op in zijn stacaravan, ze roken sjekkies en drinken thee met rum. Heel voorzichtig raken ze al grappend de pijnlijke onderwerpen uit het verleden aan. Het kunstwerk is hyperpersoonlijk en raakt tegelijkertijd aan iets universeels: de wederzijdse kwetsbaarheid die nodig is voor een nieuw gemeenschappelijk verhaal. Het is een prachtige metafoor voor wat er in de tentoonstelling op het spel staat.

Hoe kwetsbaar durft het museum zelf te zijn? Die vraag staat centraal in Bakunin’s Barricade, zonder twijfel het uitdagendste kunstwerk in de tentoonstelling. Kunstenaar Ahmet Ögüt bouwde een barricade van dranghekken, een autowrak en bouwmaterialen, en bevestigde daaraan een aantal door hem gekozen werken uit de collectie van het Stedelijk. Onder meer een foto van Nan Goldin en schilderijen van Kazimir Malevitsj en Marlene Dumas. Naast de barricade hangt een contract dat Ögüt samen met een jurist opstelde. Daarin staat dat burgers de barricade, inclusief kunstwerken, mogen gebruiken om zichzelf te beschermen in tijden van politieke omwenteling. Het museum mag het werk pas kopen als het daarbij ook het contract ondertekent.

Kan kunst bescherming bieden tegen politiek geweld? Mag je kunst opofferen in de strijd voor democratische rechten? Bakunin’s Barricade werpt spannende vragen op – zeker in tijden van populistische kunstminachting. Ook over de maatschappelijke betrokkenheid van het museum. Hoe ver kan die reiken?

De kans dat het Stedelijk dit werk daadwerkelijk aankoopt – en daarmee het contract bekrachtigt – is natuurlijk klein. Geeft niet, soms is de vraag durven stellen al genoeg.

In the Presence of Absence. Voorstellen voor de museumcollectie

Beeldende kunst

★★★★☆

4/9, Stedelijk Museum Amsterdam

T/m 31/1

Verlanglijstje

Leuk aan de tweejaarlijkse ‘voorstellen voor de museumcollectie’ is dat een deel van het werk daadwerkelijk wordt aangekocht. Dit jaar is daarvoor een budget van 100 duizend euro beschikbaar. Eind 2020 of begin 2021 maakt het museum de aankopen bekend. In de tussentijd kunt u zelf een verlanglijstje opstellen. Wat zou u kopen als museumdirecteur? Hier de top drie van uw recensent:

1.Anna Dasović, Before the Fall there was no Fall (2019)

Video-installatie waarin Dasović onderzoekt hoe Nederlandse militairen in Srebrenica via rollenspellen een beeld van de Slavische ander neerzetten. Een ontluisterende reflectie op geweld, stereotyperingen en de rol van het archief.

2.Remy Jungerman, Promise IV  (2018-19)

Deze sculptuur, waarin Jungerman een link legt tussen de beeldtaal van Surinaamse marrons en de modernistische kunststroming De Stijl, mag in de collectie van het Stedelijk eigenlijk niet ontbreken.

3.Ahmet Ögüt, Bakunin’s Barricade (2019)

Eigenlijk uitgesloten, omdat het museum daarmee een deel van de collectie in gevaar brengt. Maar wat zou het een spannende zet zijn.

Nieuwe opstelling

Op 19 september opent in het Stedelijk ook een nieuwe opstelling van de vaste collectie: BASE 2. Ook hier is aandacht voor het belichten van ‘vergeten’ geschiedenissen, zo maakt het museum een eerste aanzet in het tonen van meer vrouwelijke kunstenaars en meer kunstenaars van kleur. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden