Het Spanje van 1958 komt tot leven in historische roman over een vliegtuigramp

De mededeling op een boekomslag dat het een 'roman naar een waargebeurd verhaal' betreft, kan van alles betekenen. Vaak is het juist een uitnodiging aan de lezer voor een spel met waarheid en verzinsel. Wie vorig jaar het romandebuut van journalist Edwin Winkels heeft gelezen, het duistere toekomstvisioen Welkom thuis, zou daardoor nu niet verbaasd zijn (en ook onmiddellijk op de uitnodiging ingaan), want als dat debuut iets duidelijk maakte, was het dat daar iemand met grote gretigheid de literaire arena betrad. Iemand van wie we van alles konden verwachten.

Maar Winkels' nieuwe boek, Haar laatste vlucht is precies wat het omslag beweert: een roman naar een waargebeurd verhaal. Een knap op fait divers uit 1958 geconstrueerde roman. Op 4 december van dat jaar stortte een vliegtuig neer in de bergen ten noorden van Madrid.

Alle inzittenden, zestien passagiers en vijf bemanningsleden, kwamen om. Winkels zocht uit wie de slachtoffers waren van die lijnvlucht uit Vigo, ontdekte dat het die dag slecht weer was en het vliegtuig gammel. Het was eigenlijk onverantwoord geweest. Hij ging grondig te werk (zelfs een passagier die op het laatste moment niet aan boord stapte, ontsnapt niet aan zijn aandacht) en komt tot een overtuigende reconstructie.

Voor een deel laat hij die vertellen door de stewardess Maribel, tot aan het moment van haar dood toe. 'Voor altijd op de berg, hoog in de lucht. Het is wat ik wilde.' Iemand die over zijn eigen dood vertelt, dat kan alleen in een roman.

De behoefte aan dat perspectief rechtvaardigt Winkels' keuze voor de romanvorm voor zover die keuze rechtvaardiging behoeft; 'roman' is gelukkig geen beschermde titel als 'advocaat' of 'champagne'. Bovendien heeft Winkels' stijl aan scherpte en zelfbeheersing gewonnen ten opzichte van Welkom thuis, waar er in de vaart van het verhaal nog wel een paar brokken werden gemaakt. Nu mijmert Maribel bijvoorbeeld over het woord 'elegant' dat ze tegenkomt in de taakomschrijving van een stewardess: 'Thuis bestaat het woord niet. Althans, we hebben er andere woorden voor. Elegant is iets voor de rijken. Net als chic. En deftig. Dat zijn we thuis nooit geweest. Papa heeft elke dag voor zijn werk een keurig pak aan. Dat is het woord, keurig. Mama is dat ook. Keurig, netjes. Goed verzorgd. Maar elegant, nee, zo heb ik haar nooit gezien. Als ze een bijzondere jurk aandoet, vind ik haar vooral heel mooi.' Een personage kan alleen zo de woorden wegen als de auteur dat ook doet.

Maar meer dan naar rechtvaardiging zoekt de lezer naar begrip voor de keuze om van deze historische feiten een roman te maken en dat zo nadrukkelijk te vermelden. Winkels, een in Utrecht geboren, maar in Barcelona levende journalist die meer dan twee decennia voor de Spaanse krant El Périodico werkte en het vaderland bedient, onder meer in het AD en als side-kick in De Avondetappe, maakt nergens duidelijk waarom dit vliegtuigongeluk onze aandacht verdient. Wel valt op hoezeer hij zich uitleeft in de beschrijvingen van angst en rouw bij degenen die hun dierbaren verloren.

Hoofdstuk na hoofdstuk smachten de personages naar nieuws over het vliegtuig, waarvan de lezer al lang weet dat het is neergestort. Je moet een Gabriel Garcia Márquez zijn om zo'n kroniek van een aangekondigde dood op spanning te houden. Maar kennelijk ligt daar de fascinatie van Winkels, waarover hij in de romanvorm heeft willen schrijven.

De moeder van Maribel noemt 1958 'verder een nietszeggend jaar', maar Winkels ziet vanuit zijn schrijversstoel en in retrospectief meer dan zij. Hij beschrijft een Spanje dat vastzit onder het juk van Franco ('de onwrikbare hiërarchie van een fascistisch land'), maar tegelijkertijd snel verandert. Stewardess was een nieuw beroep, supermarkten verschenen in de steden en ook 'politieagenten die je niet kende'. In de marges van zijn verhaal schetst Winkels een prachtig tijdsbeeld van Spanje anno 1958.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.