Profiel Zangeres Rosalía

Het Spaanse popfenomeen Rosalía wordt wereldwijd bejubeld - maar krijgt ook kritiek

Haar baanbrekende album El Mal Querer is ook buiten Spanje populair. 

Rosalia tijdens een optreden bij de MTV EMA'S. Beeld Getty Images for MTV

Het begon met een zomerhit, zoals het wel vaker gaat in de popmuziek. In Spanje knalde de afgelopen vakantiemaanden overal dat ene nummer door de luidsprekers van supermarkten, cafés en discotheken. En iedereen had er een mening over.

Pienso en tu Mirá van zangeres Rosalía was ook niet zomaar een opgewekt Spaans liedje voor aan het strand. De tekst was raadselachtig en poëtisch, en beschreef bovendien de minder smakelijke kanten van het liefdesleven – dat is al gewaagd voor Spaanse popbegrippen. Maar de muziek was zo mogelijk nog gewaagder. Rosalía zong het nummer met een smartelijke en trillende flamencostem, en dan ook nog in een van de ritmische oervormen van de flamenco: een zogeheten buleria por soléa.

De flamencokenners – en in Spanje zijn veel mensen flamencokenner – hoorden dat direct. Maar ze hoorden ook dat Rosalía onder die nobele Andalusische zigeunerkunst duistere en een tikje vervreemdende hiphopbeats had gelegd, die de track samen met de ‘palmas’, het bekende handklapwerk uit de flamenco, een onweerstaanbare en grootstedelijke groove gaven. Alsof de flamenco vanuit zuidelijk Spanje ineens werd gekatapulteerd naar de Amerikaanse hiphop- en r&b-cultuur.

Toen eind juli een strak geregisseerde en briljant vormgegeven videoclip bij het lied verscheen, sloeg Spanje helemaal achterover. De flamenco was hier visueel gereduceerd tot een gelukspoppetje met flamencojurk, bungelend aan de achteruitkijkspiegel van een vrachtwagen. De zangeres zelf verscheen in flitsende trainingspakken met gouden kettingen en werd met afgezaagde dubbelloopsgeweren en machetes bedreigd door een drugsbende. Vreemd, maar ook stijlvol en kunstzinnig. Het land raakte lichtelijk in verwarring, en intussen schoot Rosalía nog verder omhoog in de hit- en streaminglijsten.

Inmiddels in Rosalía’s plaat El Mal Querer verschenen, en wordt de zangeres wereldwijd omarmd als Europese popsensatie. Vooral in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië is de popkritiek laaiend en regent het vijfsterrenrecensies. Begin vorige week speelde Rosalía haar nummers Malamente en De Aquí no Sales tijdens de MTV Europe Music Awards in Bilbao, waarna de populariteit en status van het nieuwe Spaanse fenomeen een voorlopig hoogtepunt bereikten. Volgens Spaanse kenners wordt Rosalía de grootste popster die dat land de afgelopen decennia heeft voortgebracht.

Rosalía verschijnt nu in alle grote talkshows en kan de optredens bijna niet meer aan, vooral in Engeland en Amerika. Haar razendsnelle opkomst doet denken aan die van de Belgische Stromae, de Franse Christine & the Queens en de Malinees-Franse Aya Nakamura. Het lijkt zelfs een tijdperk van ultrahippe en niet-Engelstalige pop in te luiden.

Rosalia bij de MTV EMA’s in Bilbao. Beeld Getty Images for MTV

Toch is Rosalía in Spanje niet helemaal uit het niets verschenen. Rosalía Vila Tobella (Barcelona, 1993) had als kind – en als niet-zigeunerin en dus een ‘paya’ – al een voorliefde voor de flamenco, en deed als meisje van een jaar of vijftien mee aan een van de talentenshows op tv. Daar werd zij weggehoond met het vernietigende juryoordeel dat ze ‘werkelijk niet één noot had geraakt’. Maar Rosalía zette door. Zij volgde een serieuze zangopleiding en trad kleinschalig op met flamencogezelschappen. Zelfs in Nederland, bij de Flamenco Biënnale van 2017. Ze bracht dat jaar ook de aardige en vrij traditionele flamenco-popplaat Los Ángeles uit, die het in Spanje best goed deed.

Maar daarna ging Rosalía sleutelen aan iets wat een meesterwerk moest worden. Zij verdiepte zich in een boek uit de 14de eeuw van een anonieme auteur, die schreef over fatale liefde en misdadige mannen die zich vergrepen aan vrouwen. Rosalía had zelf slechte liefdeservaringen en zag bovendien dat de Spaanse maatschappij nog altijd zuchtte onder machistisch mannengedrag en zelfs bruut geweld tegen vrouwen. Dus werd haar plaat El Mal Querer (vrij vertaald: de slechte liefde) een conceptalbum waarin de wanverhoudingen tussen mannen en vrouwen per thema in messcherpe liedjes werden gevat. En haar artistieke engagement werd ook nog eens gegoten in baanbrekende en zeer aanstekelijke muziek, die volgens de Spaanse krant El Pais ‘de flamenco aflevert bij de millennials’.

El Mal Querer wordt nu in Spanje en ver daarbuiten gezien als een Spaans meesterwerk, dus is de missie van Rosalía geslaagd. Zij werkt aan een show met dans en artistiek hoogwaardige vormgeving, naar het lichtende voorbeeld van onder anderen Beyoncé en Dua Lipa, waarmee Rosalía verwantschap voelt. Er wordt veel van Rosalía verwacht; de belangrijkste vraag is of zij de komende maanden niet onder die druk gaat bezwijken.

En Rosalía zal zich ook moeten zien te verweren tegen een berg kritiek, die zich de afgelopen tijd net zo snel heeft opgestapeld als de carrière van de zangeres zelf. Dat het uitgerekend een niet-zigeunerin lijkt te gaan lukken de Andalusische volkskunst in een frisse variant naar de wereldpodia te tillen, begint in Spanje ook wat kwaad bloed te zetten. Want Rosalía wordt -ook heel eigentijds- verweten dat zij zich als niet-zigeuner uit Barcelona symbolen uit de eeuwenoude cultuur van de gitanos toe-eigent en er ook nog goede sier mee maakt.

Maar blijft de zangeres overeind in deze storm, dan heeft de wereld er straks een unieke en belangwekkende nieuwe popster bij.

Samen met Niña Pastori

Spaanse flamencopuristen moesten aanvankelijk weinig hebben van de hippe flamencopop van Rosalía. Maar nu zij de wereld verovert, willen sommige Spaanse artiesten even in de glans van het fenomeen staan. De geliefde zangeres Niña Pastori trad deze week op in de Madrileense opera Teatro Real, en daar verscheen Rosalía als verrassing voor een vertolking van Pastori’s hit Cuando te Beso. De smartphones in de zaal schoten omhoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden