Het smalle pad van de liefde

Vonne van der Meer onderschat haar lezers waardoor het mystieke te weinig ruimte krijgt

Het lijkt een wetmatigheid van de literatuur, zo niet van het leven: wanneer iemand maar al te euforisch Don't stop me now van Freddie Mercury op repeat in het hoofd hoort ('Cause I'm having a good time, having a good time'), volgt natuurlijkerwijs ellende. Aldus geschiedt in Het smalle pad van de liefde, de nieuwe roman van Vonne van der Meer. Van een afstand, op zijn surfplank in zee, moet Floris zien hoe zijn babyzoon verongelukt, terwijl moeder Françoise de ramp van dichtbij meemaakt. Het vergt toewijding en moed om die afstand en het geslagen gat in hun gezin te overbruggen. Maar in een roman waarin het geloof gevonden wordt, hoort een offer erbij.

Zeven jaar later wonen Floris en Françoise met hun twee andere kinderen in de Auvergne en May en Pieter, vrienden van na het ongeluk, arriveren met hun dochtertje Merel uit Amsterdam om de zomervakantie door te brengen. Ook nu geschiedt het onvermijdelijke: een heimelijke affaire ontwikkelt zich.

Vreemdgaan is niet gemakkelijk, maar rouwen is nog lastiger. Het ontbreekt de wanhopige ouders aan rituelen of gebeden. Nostalgisch klinkt de herinnering aan de kinderjaren, toen stoepkrijt de wereld schiep en fantasie een uitweg bood: 'Als het huis te benauwd werd, tekende je er gewoon een paar kamers bij.' De nieuwe generatie, Dédé, het zusje van de overleden baby, zoekt daarentegen naar een fundamentelere vorm van troost. Met hulp van Merel metselt ze een kapel.

Van der Meer mag graag experimenteren met haar vertelvorm. In De vrouw met de sleutel las de ik-figuur verhalen voor in steeds een andere toon en stijl. Die speelse schakeringen sierden haar pen. Nu experimenteert ze met een alwetende verteller die sympathiek en beschermend is, maar geen regie heeft over het gebeurde.

Hoewel: her en der wordt gesuggereerd dat er advies komt van hogerhand. Het verhaal begint vlak voor het ongeluk, bij Floris op zijn advocatenkantoor. Hij besluit om een cliënt af te bellen en in Wijk aan Zee te gaan surfen en negeert dat de wereld hem misschien wel wil tegenhouden. Er was: 'Niet één ruisende boom die zijn bebladerde takken uitspreidde en fluisterde: Naar zee, naar zee met jou, Floris...'

Twee weken geleden vertelde Van der Meer in de Volkskrant dat ze niet van het 'extensieve uitleggen' houdt. Het drama wordt inderdaad buiten beeld gelaten, dankzij de alwetende verteller: 'Laat ons niet stilstaan bij het rampjaar' en 'Gun dit gezin zijn schuwe periode'. Als in een klassieke tragedie, maar het betreft in Het smalle pad van de liefde geen meerstemmig koor, eerder een karig commentaar. Het innerlijk leven van de personages is van een zijige soort ('Ze klemde haar lippen op elkaar: niet doen, kwel jezelf niet. Hij is het niet waard'), waardoor de opgeworpen dilemma's en confrontaties ambiguïteit en avontuur missen. Floris voelt 'in al zijn vezels' dat het een 'ideale surfdag' is, maar dat gevoel wordt te weinig met suggestieve taal opgeroepen.

Van der Meer vertelde de Volkskrant dat ze rekening hield met een lezer zonder kennis over psalmen en liturgie. Maar ze lijkt zich te veel met de lezer te hebben beziggehouden. Alsof ze hem inschat als een naïeve ongelovige, zonder voelsprieten voor het subtiel gecommuniceerde en onzegbare. Onderschat. Het mystieke krijgt zo juist geen ruimte.

In haar lezing over de toekomst van de roman, dit voorjaar in De Balie, sprak Van der Meer mooie woorden, waaronder: 'Voor de gelovige is de band met God een intieme verhouding, misschien te vergelijken met die tussen lezer en schrijver. U ziet de schrijver niet tijdens het lezen, hij zit niet tegenover u in de kamer, maar is aanwezig: in de toon, de stijl, de ernst en de humor van het boek.' Bij het lezen van Het smalle pad van de liefde zat Van der Meer helaas wel prominent tegenover mij in de kamer. De verhouding niet intiem, maar onvrij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden