Signalementen Boeken

Het sluitstuk van de Berber-bibliotheek en de levenslessen van Pieter Winsemius

Pieter Winsemius over domme vragen, vrouwelijke wetenschappers die correspondeerden met Darwin en het sluitstuk van de Berber-bibliotheek.

Michail Saltykov-Sjtsjedrin Pegasus, € 21,50

Van de Russische satiricus Michail Saltykov-Sjtsjedrin (1826-1889) was tot dusver maar weinig in het Nederlands vertaald. Daar wordt korte metten mee gemaakt, door de vertaling die Willem G. Weststeijn maakte van de roman De geschiedenis van een stad (1869-1870), die Gloepov heet, afgeleid van gloepy, hetgeen dom betekent. De bewoners zijn de nazaten van de Hoofdstoters, die de gewoonte hadden hun hoofd te stoten tegen elke muur op hun pad, om als ze gingen bidden hun hoofd te stoten tegen de grond. Voor Saltykovs indirecte kritiek op de Russische maatschappij (onbekwame heersers vaardigen krankzinnige maatregelen uit, en het volk slikt ze ook nog) koos de auteur de verhaalvorm, reden dat hij de censuur vaak wist te omzeilen. Al evenzeer versluierend en kritisch waren de Sprookjes van dezelfde auteur, die tegelijkertijd verschijnen in de vertaling van Eva van Santen en Tamara Schermer-Witte ­(Pegasus; € 15,-).

Mohammed Chacha e.a. Jurgen Maas, € 17,95

Acht jaar geleden werd begonnen met de Berber-bibliotheek, bedacht door Asis Aynan, een literaire reeks met klassiekers uit de Berberlanden. Het tiende en laatste deel uit de reeks is Vallende tijd, een bloemlezing uit het werk van de vier belangrijkste dichters uit de Rif, geschreven in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw: Fadma el Ouariachi (1957), Mimoun el Walid (1959), Mohammed Chacha (1955-2016) en Ahmed Ziani (1954-2016), voorheen herder in de Rif, later werkzaam aan de tramrails naar Amsterdam-Osdorp, waarbij hij een vinger verloor. Van ­Ziani vertaalde Roel Otten onder meer de lofzang op een ‘Dochter van Amsterdam’: ‘Rivieren van schoonheid raken jouw gezicht./ Zoals de halssnoeren die jij op je boezem draagt,/ prijken kanalen van louter schoonheid op de borst van Amsterdam’.

Gaea Schoeters Querido, € 18,99

De theaterregisseur Paul reist door Italië in de voetsporen van Caravaggio, en ziet plots wat hem zo aantrekt: het zijn ensceneringen, ‘theater op doek’, de werkelijkheid gevat in een illusie die zo overweldigend is dat ze onotkoombaar wordt. Dat wil hij ook, in Zonder titel #1, de derde roman van Gaea Schoeters (1976).

Jolande Withuis Elsevier, € 12,95

Een biografie verheldert niet alleen het leven van haar hoofdpersoon maar kan het historische beeld van een periode nuanceren en dat van een persoon zelfs doen kantelen, schrijft Jolande Withuis in de Huizingalezing 2018 Leve het leven – Over vrijheid en biografie: ‘De reden daarvan is dat biografieën vastgeroeste associaties en voorstellingen ondermijnen.’ Withuis, zelf biograaf en schrijver van boeken over verzetsheld Pim Boellaard en koningin Juliana, gaat onder meer in op de vraag waarom de biografie in ­Nederland zo lang een ondergeschoven kindje was en Nederlandse historici individuele levensverhalen lang beschouwden als een genre dat niet in de geschiedwetenschap paste.

Norbert Peeters & Tessa van Dijk Atlas Contact, € 24,99

In 1917 nam in Nederland de geschiedenis van vrouwelijke hoogleraren een aanvang met de inauguratie van Johanna Westerdijk, die op 10 februari van dat jaar een leerstoel in de fytopathologie aan de Universiteit Utrecht aanvaardde; de eerste ‘hoogleraares’, zoals dat heette, trok veel bekijks, schrijft KNAW-president José van Dijck in het voorwoord van Darwins Engelen. In dat boek gaan Norbert Peeters en Tessa van Dijk tachtig jaar verder terug in de tijd, naar de victoriaanse vrouwelijke geleerden die nog geen officiële ­titels droegen maar zich wel intellectueel ­manifesteerden, onder wie wiskundige Mary Everest Boole en botanisch kunstenares Marianne North. Ze hebben met elkaar gemeen dat ze allemaal correspondeerden met de Britse natuurwetenschapper Charles Darwin, die zelf overigens dacht dat mannen naar verhouding grotere hersenen hebben dan vrouwen en dat de man in alles wat hij onderneemt een hoger niveau bereikt dan de vrouw, ‘of dit nu diep nadenken, rede of fantasie vereist, of louter het gebruik van de zinnen en handen’.

Pieter Winsemius Balans, € 10,00

Ooit was Pieter Winsemius (1942) minister van VROM, maar al veel langer is hij schrijver, onder meer van de bestseller Je gaat het pas zien als je het doorhebt (over leiderschap en Cruijff). Deze week verschijnt De meeste profeten beginnen in de woestijn, waarin Winsemius de levenslessen bundelt die hij ‘heeft onthouden’. Op 2: ga nooit in zaken met een vriend, op 3: wie het minste weet, mag de domste vragen stellen. Winsemius: ‘Ik ben de grootmeester van de domme vraag. Deels is dat uit nood geboren. Toen ik in het kabinet kwam, wist ik veel niet en er was maar één manier om dat te veranderen: door het stellen van elke vraag die in mij opkwam. Dat is mij goed bevallen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden